Thế giới tâm linh luôn ẩn chứa những điều bí ẩn, trong đó khái niệm về “Ma” từ lâu đã là đề tài gây nhiều tranh cãi và tò mò. Liệu những thế lực siêu nhiên này có thực sự tồn tại và ảnh hưởng ra sao đến cuộc sống con người? Khám phá quan niệm độc đáo của Phật giáo về Ma sẽ hé mở những góc nhìn mới lạ về một hiện tượng đầy thách thức này. Truy cập Chiasedaophat để tìm hiểu thêm.
Câu hỏi về sự tồn tại, bản chất và ảnh hưởng của “Ma” luôn là điều khiến nhiều người trăn trở. Có người chưa từng trải nghiệm nhưng tò mò, có người đã từng “thấy” và còn ám ảnh, luôn muốn tìm hiểu xem “Ma” là gì và liệu những gì họ thấy có thực sự tồn tại hay không. Quan điểm của Phật giáo về vấn đề này sẽ được làm rõ.
Định nghĩa về Ma trong kinh điển Phật giáo
Kinh Phổ Diệu (Latitavistara), một bộ kinh ghi lại cuộc đời của Đức Phật, mô tả “Ma” đã sử dụng nhiều thủ đoạn để phá hoại và ngăn cản Bồ Tát Thích Ca Mâu Ni đạt được Giác Ngộ. Ngay trước đêm thành đạo, Ma đã sai ba cô ma nữ quyến rũ Ngài và dẫn quân ma đến tấn công bằng đá.
“Ma vương” là một cách gọi khác của “Mâra”, Vua của các loài Thiên ma. Ngài cư ngụ tại cõi Tha Hóa Tự Tại Thiên (Paranirmitavasavartin), cõi trời thứ sáu trong Dục giới, tầng thấp nhất của Tam giới. Ma vương sở hữu thần thông và thường dùng ma thuật để cản trở sự tu tập của các vị Bồ Tát. Ma vương còn được biết đến với tên gọi Ma vương Ba Tuần, chính là Thiên Hóa Tự Tại Thiên vương.
Phật giáo phân loại “Ma” thành nhiều dạng, nhưng tựu trung có thể quy về bốn loại chính theo Kinh điển Đại thừa (Sutrayana). Tuy nhiên, theo Kim Cương thừa (Vajrayana), cách phân loại có sự khác biệt, dẫn đến tổng cộng tám loại Ma (Bát ma).
Hình ảnh về ma mà chúng ta thấy khởi lên từ tiềm thức, từ a-lại-da-thức, sinh ra từ những cảm xúc hỗn loạn và tiềm ẩn bên trong.
Theo Kinh điển Đại thừa (Sutrayana), Ma được chia thành Tứ ma:
- Ma cấu hợp (Skandhamara): Là nguyên nhân dẫn đến khổ đau và cái chết trong vòng luân hồi. Kinh Hán gọi là Ấm ma, Uẩn ma, hay Ngũ chúng ma.
- Ma dục vọng (Klesamara): Bao gồm những ham muốn, dục vọng thúc đẩy hành vi tiêu cực, tạo nghiệp xấu, rút ngắn tuổi thọ và đưa con người vào vòng khổ đau luân hồi. Kinh Hán gọi là Phiền não ma.
- Ma thần chết (Mrtyumara): Đại diện cho sự hủy hoại, kết cục tất yếu của sự sinh tồn, là quy luật Vô thường. Kinh Hán gọi là Tử ma.
- Ma con trời (Devaputramara): Bao gồm các loại ma quỷ làm con người đãng trí, xao lãng, xúi giục bám chấp vào ảo ảnh bên ngoài, cản trở quá trình tu tập. Kinh Hán gọi là Tha Hóa Tự Tại Thiên tử ma, hay Thiên ma.
Theo Kim Cương thừa (Vajrayana), Tứ ma được định nghĩa khác:
- Ma xiềng xích: Ma này hung tợn, lộ liễu, gây phiền não, bệnh tật và chướng ngại bên ngoài. Nó trói buộc con người vào sự bám chấp và ghét bỏ đối với ngoại cảnh. Kinh Hán gọi là Phiền não ma.
- Ma thả lỏng: Bao gồm ba độc tham, sân, si và các phiền não phụ, là những dục vọng chưa được chế ngự, xâm chiếm tâm thức và gây khổ đau. Kinh Hán gọi là Tâm ma.
- Ma khánh hỷ: Ma này khoác lốt niềm vui, sự hài lòng, khiến con người tự mãn với những thành tựu tu tập, sinh tâm kiêu ngạo và ngừng cố gắng tu thêm. Kinh Hán gọi là Thiện căn ma.
- Ma kiêu căng: Là sự ngạo mạn, tự mãn, tự cao, tự đại, bản chất của cái “ta”, cái “tôi”, cái “ngã”. Kinh Hán gọi là Tam muội ma.
Một số kinh điển khác, như kinh Hoa Nghiêm Sớ Sao, còn phân chia Ma thành Thập ma, bao gồm cả những loại đã nêu trên và thêm:
- Nghiệp ma: Các nghiệp tiêu cực ngăn trở việc tu tập.
- Thiện trí thức ma: Những người hiểu đạo lý nhưng giữ riêng cho mình, không chỉ dạy người khác.
- Bồ đề Pháp trí ma: Những người có trí tuệ nhưng còn chấp trước, không thấy được chánh đạo.
Những người thực hiện “ma sự” có thể được ví như những con ma chạy theo ngũ trần: ham sắc đẹp, tiếng hay, mùi thơm, vị ngon, và sự xúc chạm dễ chịu, mong muốn cuộc sống tiện nghi, sang trọng.
Bên cạnh đó, kinh điển còn đề cập đến các khái niệm liên quan:
- Ma cảnh: Khung cảnh do ma quái tạo ra để lừa gạt, ngăn trở người tu hành.
- Ma chướng: Những trở ngại, ngăn cản sự tu hành và phát triển trí tuệ.
- Ma duyên: Các yếu tố, hoàn cảnh bất lợi, độc hại dẫn đến nghịch cảnh.
- Ma đàn: Sự bố thí của những kẻ tà tâm, tham lam, cầu danh lợi, hoặc sợ hãi ma quỷ. Khác với Phật đàn, là bố thí vô điều kiện vì lòng từ bi.
- Ma đạo: Cõi giới của ma, nơi ma thường lui tới.
- Ma lực: Sức mạnh tiêu cực kích động hành vi xấu ác.
- Ma ngoại: Những người phỉ báng, chê bai Đạo pháp.
- Ma Phạm: Ma vương ở cõi Phạm thiên, tương đương với Ngọc Hoàng Thượng đế trong quan niệm dân gian. Quyền lực của Ma Phạm vượt trên cõi Dục giới.
- Ma thiền: Các phương pháp thiền định sai lầm, tà mị, đi ngược chánh đạo.
- Ma thuật: Các hành vi mê tín, dị đoan, phản khoa học.
- Ma sự: Những hành vi sai lầm cản trở sự tu học. Bao gồm việc chạy theo ngũ trần, phá giới, chạy theo danh lợi, sắc dục, hoặc các biểu hiện tiêu cực trong thiền định như ngủ gục, bị ảo giác, tâm loạn. Ma sự cũng chỉ những người xuất gia còn vướng bận thế sự, luận bàn chuyện thế gian, xu nịnh người cúng dường, hoặc dính líu đến bói toán, ếm ma.
Bản chất thực sự của Ma
Ma không chỉ tượng trưng cho dục vọng biểu hiện ra bên ngoài mà còn đại diện cho những ham muốn tiềm ẩn bên trong, phát sinh từ tâm thức, nghiệp sâu kín và cấu hợp thân xác. “Ma” này tồn tại ngay trong cơ thể, tâm thức và hoạt động của chúng ta.
Một tên gọi khác ít được nhắc đến của “Ma” là “Ái dục” (Kâma), không nhầm lẫn với “karma”. Đây là bản năng yêu thương, sự tinh anh của sự sống, luôn chăm lo và bảo vệ chúng ta. “Ma” Ái dục biểu hiện qua mọi hình tướng, màu sắc, âm thanh, mang đến những ảo giác biến động, lạc thú và hạnh phúc thế tục.
Quan niệm Tứ Ma trong Kim cương thừa (Vajrayana) có những điểm khác biệt so với Thừa Kinh điển.
Vấn đề cốt lõi là “Ma” không quan tâm đến hậu quả của những gì nó tạo ra. Nó hào phóng ban cho tham vọng, tình yêu, sự bám chấp, nhưng tất cả những thứ đó cuối cùng chỉ dẫn đến khổ đau: cướp giật, mưu mô, thất tình, tự tử, lừa gạt… “Ma” cho ta lạc thú nhưng đồng thời cũng nuôi dưỡng sự thèm khát lạc thú, khiến Ngũ uẩn lệ thuộc và bị kích động bởi chúng. Do đó, “Ma” vừa là Kẻ sáng tạo, vừa là Kẻ phá hoại.
Nhìn nhận “Ma” dưới góc độ này, ta hiểu rằng “Ma” ngự trị ngay trong tâm trí, tâm thức, cơ thể và tâm trí của chúng ta. Nếu không có “ta” thì cũng không có “Ma”.
Ma quân hay các đạo binh ma chính là sự thèm khát nhục dục, thất vọng, buồn bực, đói khát, bám chấp, tham lam, chiếm hữu, lười biếng, đờ đẫn, sợ hãi, nghi ngờ, hận thù, tiện nghi, kiêu căng, tự phụ, yêu thương ích kỷ, tự mãn với cái “tôi”…
Tất cả những thứ này được phân loại thành Tứ ma, Bát ma hay Thập ma như đã đề cập. Tuy nhiên, nếu suy ngẫm sâu sắc hơn, “Ma” hiện hữu khắp nơi trong thế giới luân hồi này, với số lượng đông đảo hơn nhiều.
Một ví dụ thực tế về Ma
Để minh họa rõ hơn, hãy xem xét một ví dụ đơn giản: Khi bước vào căn phòng tối, ta có thể thấy một hình ảnh đáng sợ trong góc phòng. Nếu ta bình tĩnh tiến lại, hình ảnh đó sẽ biến mất vì đó chỉ là ảo giác do tâm trí hoặc bóng tối tạo ra. Nếu ta bật đèn lên, nó cũng sẽ tan biến.
Ngược lại, nếu ta sợ hãi bỏ chạy, “con ma” ấy sẽ đuổi theo, bởi vì chính ta đang mang nó theo trong tâm trí và cơ thể đang sợ hãi của mình.
Đức Phật đưa ra một ví dụ dễ hiểu: Nhìn nhầm cuộn dây thừng thành con rắn khi trời tối. Con rắn đó thực chất nằm trong đầu ta, giống như “Ma” cũng nằm trong đầu ta vậy.
Khi mơ ngủ, ta có thể “thấy ma” và la hét. Khi tỉnh dậy, không có con ma nào cả. Trong giấc ngủ, mắt ta nhắm, ta không thể nhìn thấy bằng mắt vật lý. Hình ảnh con ma hiện lên từ tâm thức, từ a-lại-da-thức, sinh ra từ những cảm xúc hỗn loạn, nghiệp sâu kín, ám ảnh bệnh hoạn, đam mê, tham dục, bám chấp vào ảo giác, sân hận…
Những người tu tập cao, đặc biệt là theo thiền định Phật giáo Tây Tạng, ít hoặc không còn mơ thấy ma. Nếu có mơ, họ chỉ thấy sự phản ứng của mình thấm đượm lòng từ bi, yêu thương, khoan dung trước cảnh khổ đau, chứ không còn thấy ma.
Sự khác biệt trong định nghĩa Tứ Ma giữa Thừa Kinh điển (Sutrayana) và Kim cương thừa (Vajrayana) dẫn đến tổng cộng tám loại Ma (Bát ma).
Tóm lại, tại sao Ma lại nằm trong tâm trí và tâm thức ta?
Trong tâm trí, “Ma” luôn nhắc nhở ta bảo vệ cái “tôi”, cái “ngã”. Nó khôn ngoan, khéo léo sử dụng nhiều cách thức để khắc sâu sự hiện diện của “ngã” trong tâm trí ta.
“Ma” chính là cái “ngã” đang thống trị ta, khiến ta tham lam, ích kỷ, xúi giục, nịnh hót, biến ta thành kẻ đốn mạt, dối trá. Những hành vi do “Ma” xúi giục đã tạo ra Thế giới luân hồi. “Ma” nằm trong tâm thức ta, và “Thế giới luân hồi” nằm trong sự kiềm tỏa của “Ma”.
Đánh đuổi “Ma” ra khỏi tâm thức đồng nghĩa với việc xóa bỏ cả thế giới luân hồi. Do đó, “Ma” là biểu hiện của luân hồi, sợ hãi, đọa đày và khổ đau. Vô minh (Mahâ) tung hoành trong tâm thức, tạo ra u mê, lầm lẫn, đau khổ, kích động ta tạo nghiệp và trói buộc ta vào luân hồi.
Vòng quay luân hồi được vận hành bởi “Ma” trong đầu ta. “Tỉnh thức” hay “Giác ngộ” là nhận ra rằng những vận hành đó là không thật, chỉ là ảo giác, chỉ là “Ma”. Ta không thể đuổi “Ma” ra khỏi phòng hay chạy trốn nó, mà phải đuổi “Ma” ra khỏi đầu.
Không thể dùng bùa chú, phù phép hay nghi lễ để trừ “Ma”. Chỉ có tu tập, khắc phục vô minh, mang lại tâm linh minh mẫn, an bình, trong sáng và rạng rỡ mới có thể loại bỏ bóng dáng “Ma”.
Trừ Ma theo Phật giáo Tây Tạng
Ma ẩn nấp trong đầu ta, và tu tập là phương pháp để đánh đuổi nó. Nhưng bằng cách nào?
Người ta thường nghĩ ma ẩn nấp ở những nơi tối tăm, góc khuất. Tuy nhiên, thực chất chúng ẩn nấp trong những góc tối, u mê phía sau tấm màn vô minh trong tâm thức mỗi người.
Khi ta vun xới tâm thức, biến nó thành một khu vườn tràn đầy lòng Từ bi, rộng lượng, chan hòa ánh sáng Phật tính, thì trong khu vườn ánh sáng đó sẽ không còn bóng dáng của bất kỳ con ma nào ẩn nấp.
Mong rằng những giải mã về “Ma” theo quan niệm Phật giáo đã giúp bạn hiểu rõ hơn về bản chất của nó. Để khám phá sâu hơn về những vấn đề tâm linh và triết lý sâu sắc của Phật pháp, hãy tiếp tục hành trình của mình trong chuyên mục Đạo phật.
