Biết rằng cái chết là tất yếu, sao ta lại luôn tìm kiếm niềm vui và né tránh khổ đau? Đức Phật đã dạy về cách nhìn nhận sự vô thường của cuộc sống để tìm thấy sự bình an nội tại, một phương pháp vượt thời gian dành cho mọi người.Chiasedaophat sẽ giúp bạn khám phá sâu hơn về trí tuệ này.
Trong cuộc sống, cái chết là một quy luật tất yếu, một phần tự nhiên của vạn vật. Đức Phật đã dạy về quán niệm sự chết như một pháp môn mạnh mẽ, giúp con người đối diện với vô thường và thoát khỏi vòng luân hồi sinh tử.
“Vua Ngô báu sáu tàng vàng,
Chết xuống âm phủ chẳng mang được gì.
Chúa Chổm uống rượu tì tì,
Chết xuống âm phủ khác gì vua Ngô”.
Quán niệm về sự chết là một pháp môn sâu sắc, phù hợp với mọi lứa tuổi.
Sinh, lão, bệnh, tử là quy luật tự nhiên của mọi tồn tại. Chỉ khi đạt đến Thánh vị bất tử, như Đức Phật đã chỉ dạy, con người mới có thể thoát khỏi vòng sinh tử. Đức Phật đã trao truyền nhiều phương pháp tu tập khác nhau, trong đó có lời dạy về việc giữ chánh niệm về sự chết trong từng hơi thở, không lơ là.
Tại sao chúng ta thường tìm cầu niềm vui và né tránh khổ đau, trong khi Đức Phật lại khuyến khích quán niệm về sự chết?
Thực chất, các pháp vốn là như thị, nghĩa là chúng tồn tại đúng như bản chất của chúng. Khi chúng ta nhìn thấy sự thật về cái chết trong từng khoảnh khắc, ta sẽ dần buông bỏ mọi phiền não. Cái chết xóa tan khái niệm thời gian, không còn ngày hôm qua hay ngày mai, cũng không còn những khái niệm như “hiện tại nhiệm mầu” hay “ân sủng” như một số tôn giáo khác vẫn thường gọi.
Niềm vui hỷ lạc là một phần của thiền định. Các hành giả ngoại đạo khi đạt được trạng thái định tâm có thể nhầm lẫn hỷ lạc này với ân sủng thiêng liêng, coi đó là sự kết nối với đấng tối cao. Điều này đôi khi dẫn đến sự chấp thủ, như việc một số tín đồ Thiên Chúa giáo hay Tin Lành tìm kiếm sự định tâm và hỷ lạc qua các khóa tĩnh tâm hay bồi linh, cảm thấy “có Chúa trong lòng” và cho rằng cõi đời này thật tuyệt vời. Phật giáo gọi đây là sự chấp trước.
Mỗi khoảnh khắc đều quý giá, hãy giữ chánh niệm về sự chết trong từng hơi thở.
Thiền định trong Phật giáo vượt qua giai đoạn này, học cách buông xả cả lạc và bất lạc. Thiền là sự thực hành chánh niệm trong cái thấy chân thật về vạn pháp, nhận thức rõ ràng từng sát na tâm sinh diệt trong dòng chảy của sự tồn tại.
Quán niệm về sự chết giúp chúng ta nhận ra quy luật vận hành của nghiệp lực, thấy rõ tính vô thường của vạn pháp và bản chất vô ngã của tâm mình. Từ đó, chúng ta có thể vượt qua vòng luân hồi sinh tử.
Việc quán niệm về sự chết không có nghĩa là chán ghét cuộc sống. Ngược lại, nó giúp chúng ta trân trọng hơn sự sống, bởi lẽ, như Đức Phật đã dạy, thân người khó có được và Phật pháp khó được nghe.
Đức Đạt Lai Lạt Ma đã chia sẻ trong cuốn “The Path To Bliss”: “Các bạn hãy có một niềm tin sâu sắc rằng thân mình hiện nay có tiềm năng lớn, và đừng bao giờ hoang phí dù một phút của thân này. Mặt khác, không tận dụng được thân người quý giá của bạn hiện nay, hay chỉ làm hoang phí, thì y hệt gần như là uống thuốc độc dù biết rõ ràng về hậu quả của việc như thế”.
Hãy cảm nhận sự chết trong từng hoạt động, mọi lúc mọi nơi, để thấy rõ hơi thở là sợi dây kết nối ta với cuộc đời.
Đừng lãng phí bất kỳ khoảnh khắc nào của cuộc đời. Giữ chánh niệm về sự chết luôn hiện hữu, bởi nó gắn liền với từng hơi thở ra vào.
Quán niệm về sự chết là một pháp môn mạnh mẽ, không chỉ dành cho người trưởng thành mà còn vô cùng hữu ích cho cả thanh thiếu niên. Thậm chí, Đức Phật đã từng dạy một bé gái 16 tuổi về pháp môn này, và cô bé đã thực hành miên mật trong ba năm.
Theo kinh điển, khi Đức Phật trở lại thành Alavi ba năm sau, Ngài nhận thấy cô bé sắp chứng quả Dự lưu và sẽ viên tịch ngay trong ngày gặp lại. Có những dị bản khác nhau về kết quả sau khi cô bé qua đời, có bản chép cô lên cõi trời Đâu Suất, có bản chỉ nói cô chết do tai nạn. Tuy nhiên, điểm chung là cô bé 16 tuổi đã nghe lời Phật dạy, thực hành quán niệm sự chết ngày đêm, và chỉ sau ba năm tu tập, cô đã chứng quả Dự lưu chỉ sau vài lời giảng của Đức Phật.
Hãy thử hình dung mình đã chết, để cảm nhận sự buông bỏ mọi ưu phiền và thư giãn toàn thân.
Dưới đây là trích đoạn từ Tích Truyện Pháp Cú, tập 2, bản dịch của Thiền viện Viên Chiếu, phẩm XIII về “Cô bé dệt vải”:
“… Một hôm, đức Phật đi đến Alavi. Dân chúng Alavi thỉnh Phật thọ trai. Thọ trai xong, đức Phật dạy một bài pháp ngắn:
“Hãy quán niệm về sự chết, các người hãy tự nhủ rằng: Đời sống của ta mong manh. Cái chết của ta là điều cố nhiên. Chắc chắn ta sẽ chết. Cái chết sẽ chấm dứt đời ta. Ðời sống không cố định, cố định là cái chết. Ai không quán niệm về sự chết, sẽ sợ hãi khi giờ lâm chung đến, và sẽ chết trong sợ hãi kinh hoàng, như một người đi đường gặp rắn, không có gậy trong tay, run rẩy dường nào. Còn người có quán niệm về sự chết, sẽ không sợ hãi trong giây phút cuối của cuộc đời, và như một người gan dạ thấy rắn từ xa, đã cầm gậy hất nó đi. Vì thế, hãy quán niệm về sự chết”.
Khi cảm nhận sự chết, bạn sẽ thấy chỉ còn hơi thở nhẹ nhàng duy trì sự sống. Hãy giữ gìn tâm thức này.
Mọi người nghe xong lại trở về đời sống bình thường. Chỉ có một cô bé thợ dệt mười sáu tuổi tự nhủ “Lời dạy của đức Phật thật kỳ diệu, phần ta, ta sẽ quán niệm về sự chết”. Và cô bé quán niệm suốt cả ngày đêm. Ðức Thế Tôn rời Alavi đến Kỳ Viên. Cô bé cũng tiếp tục quán niệm về sự chết trong ba năm.
Vào một ngày, sáng sớm Thế Tôn quán sát thế gian, Ngài nhìn thấy cô bé xuất hiện trong tầm quan sát của Ngài. Ngài tự hỏi “Những gì sẽ xảy ra?” Ngài chú ý đến sự diễn tiến tiếp theo: “Từ ngày cô bé này nghe Ta nói pháp, đã thực hành quán niệm về sự chết trong ba năm. Bây giờ, Ta sẽ đến Alavi và hỏi cô bé ấy bốn câu, Ta sẽ khen cô bé, và Ta sẽ nói Pháp Cú: Ðời này thật mù quáng. Nghe xong cô bé ấy sẽ chứng quả. Nhờ vậy, thính chúng sẽ thâm hiểu lời dạy của Ta. Thế là Thế Tôn cùng năm trăm Tỳ kheo lên đường đến Tinh xá Aggàlava.
Pháp quán niệm sự chết có thể mang lại hiệu quả nhanh chóng, chỉ sau một thời gian ngắn thực hành.
Dân chúng Alavi nghe tin Thế Tôn đến, họ vào Tinh xá thỉnh Phật thọ trai. Cô bé con người thợ dệt cũng nghe tin ấy, tràn đầy hân hoan. Cô nghĩ: “Thế Tôn đã đến, bậc từ phụ của ta, bậc đạo sư, bậc Thầy quý kính dung mạo như trăng rằm, đức Cồ Đàm Phật Đà”. Cô tự nhủ “Bây giờ, lần đầu trong ba năm nay, ta mới gặp Thế Tôn, người thân sắc vàng chói, giờ đây ta được đảnh lễ thân kim sắc của Ngài, và nghe Ngài giảng pháp vi diệu thấm đầy mật ngọt”.
Nhưng cha cô trước khi đến xưởng dệt, đã dặn cô:
– Này con, trên khung cửi của cha còn một khổ vải chưa dệt xong, cha phải dệt xong hôm nay. Con hãy quấn chỉ vào thoi cho đầy và mang gấp đến cho cha.
Cô gái nghĩ thầm: “Ta rất mong được nghe đức Phật thuyết pháp, nhưng cha ta đã căn dặn như thế. Ta sẽ đi nghe pháp hay đánh sợi cho cha ta?” Cô nghĩ tiếp: “Nếu ta không mang thoi đến, cha ta sẽ đánh ta. Vậy thì phải đánh sợi cho đầy mấy con thoi, đem đến cho ông, đợi dịp khác đi nghe pháp”. Cô ngồi vào ghế và đánh sợi.
Dân chúng Alavi đợi chờ Thế Tôn, cúng dường thức ăn, sau khi ăn xong họ dọn bát và nghe Ngài chỉ dạy. Ðức Thế Tôn tự nhủ: “Ta đến đây qua một khoảng đường ba mươi dặm chỉ vì một cô bé, cô ấy chưa có mặt. Khi cô ấy đến, Ta sẽ giảng pháp”. Vì thế, Ngài ngồi im, thính chúng cũng lặng yên đợi chờ…”
Pháp quán niệm sự chết mang lại lợi ích to lớn, phù hợp với mọi lứa tuổi, đặc biệt là người trẻ.
Qua câu chuyện này, ta thấy được lòng từ bi vô hạn của Đức Phật. Ngài đã đi xa ba mươi dặm, kiên nhẫn chờ đợi cô bé đã thực hành quán niệm sự chết suốt ba năm.
Khi cô bé đến, Đức Phật ra hiệu cho cô vào giữa pháp hội. Đức Phật hỏi cô bé:
(1) Con từ đâu tới? (1) Bạch Thế Tôn, con không biết.
(2) Con sắp đi đâu? (2) Con không biết.
(3) Có phải con không biết? (3) Vâng, con biết.
(4) Con có biết không? (4) Bạch Thế Tôn, con không biết.
Thính chúng không hiểu ý nghĩa của những câu hỏi và trả lời này. Bấy giờ, Đức Phật yêu cầu cô bé giải thích. Cô bé thưa: “Bạch Thế Tôn! Câu hỏi đầu tiên, Ngài hỏi con từ kiếp quá khứ nào tới, con mới nói là không biết. Câu thứ nhì là hỏi về kiếp vị lai, con mới nói là con không biết. Câu thứ ba, Ngài hỏi là con có biết rằng con sẽ chết một ngày nào đó, con mới đáp là con biết. Câu cuối, Ngài hỏi là con có biết khi nào con sẽ chết, con mới nói con không biết.”
Ngay sau đó, Đức Phật thuyết bài kệ thứ 174 trong kinh Pháp Cú, và cô bé liền chứng quả Dự lưu. Về nhà, cha cô trong lúc kéo thoi dệt vải đã vô ý làm cô tử vong. Người cha sau đó xin xuất gia, tu học và chứng quả A La Hán.
Câu chuyện minh chứng pháp môn quán niệm sự chết có thể mang lại những lợi ích vô lường, phù hợp với mọi lứa tuổi, kể cả thanh thiếu niên.
Chúng ta có thể thực hành quán niệm sự chết như thế nào? Hãy thử tập luyện, bạn sẽ nhận thấy hiệu quả chỉ sau mười phút hoặc nửa tiếng. Hãy nằm duỗi thẳng người, hình dung rằng bạn đã chết từ đầu đến chân. Mọi cảm xúc vui buồn, giận hờn sẽ dần tan biến. Cơ thể hoàn toàn thư giãn, mọi suy nghĩ trong tâm cũng lắng dịu. Khi tập cảm nhận sự chết, điều duy nhất bạn nhận thấy là luồng hơi thở nhẹ nhàng, êm ái đang duy trì sự sống. Hãy giữ gìn tâm thức này.
Dù đi, đứng, nằm, ngồi, hãy luôn cảm nhận sự hiện diện của cái chết. Khi đó, bạn sẽ thấy chỉ còn hơi thở là sợi dây kết nối bạn với cõi đời này. Hãy tập luyện như vậy trong một buổi, một ngày, và rồi cả đời. Cô bé 16 tuổi đã làm được, và tất cả chúng ta đều có thể. Đừng lãng phí dù chỉ một phút. Rồi bạn sẽ cảm nhận sự chết một cách tự nhiên như sự sống, gắn bó trong từng hơi thở, nhẹ nhàng và êm ái. Và như lời Đức Phật dạy, chúng ta sẽ vượt qua vòng luân hồi sinh tử.
Hy vọng những lời dạy về quán niệm sự chết trên đã khơi mở cho bạn nhiều suy tư ý nghĩa. Để hiểu sâu hơn về triết lý Phật giáo và các pháp môn tu tập, mời bạn khám phá thêm tại chuyên mục Đạo phật.
