Hành trình sống được định hình bởi những biến đổi không ngừng, từ thuở ấu thơ đến lúc gánh vác trách nhiệm. Khi sự sống ngừng lại, một kiếp người khép lại, để lại cho ta suy ngẫm về tính vô thường vốn dĩ là bản chất của vạn vật. Khám phá sâu hơn về sự tuần hoàn này tại chiasedaophat.com.
Cuộc đời con người là một hành trình từ khi sinh ra cho đến khi kết thúc. Hành trình này luôn biến đổi không ngừng, từ giai đoạn thơ ấu được cha mẹ yêu thương, chăm sóc, đến khi trưởng thành, lập gia đình và gánh vác những trách nhiệm mới. Dù dài hay ngắn, không ai có thể biết trước được tuổi thọ của mình. Có người sống trọn vẹn trăm năm, có người lại ra đi khi còn rất trẻ.
Cuộc sống con người bao gồm hai khía cạnh: thể chất và tinh thần. Về thể chất, đó là những hoạt động như hít thở, ăn uống, nghỉ ngơi, vệ sinh cá nhân, vui chơi, lao động để mưu sinh. Về tinh thần, đó là dòng chảy của suy nghĩ, cảm xúc vui buồn, hạnh phúc, giận hờn, yêu ghét, bao gồm cả những trạng thái hỷ, nộ, ái, ố. Khi những hoạt động này còn tồn tại, chúng ta gọi là sự sống. Khi hơi thở ngừng lại, tim ngừng đập, cơ thể bất động, các giác quan không còn hoạt động, và sự sống rời khỏi thể xác, đó là lúc con người đã chết. Cái chết đánh dấu sự chấm dứt của một kiếp người.
Khi đối diện với sự ra đi của một người, ta thường cảm thán về sự vô thường của cuộc đời. Tuy nhiên, sự vô thường không chỉ hiển hiện khi ta lìa đời, mà nó vốn dĩ là bản chất của cuộc sống ngay từ khi ta cất tiếng khóc chào đời. Sự vô thường hiện diện trong từng khoảnh khắc, chi phối cả thể chất lẫn tinh thần.
Tấm thân con người luôn biến đổi theo quy luật vô thường.
Thân thể vô thường
Cơ thể chúng ta là một minh chứng rõ ràng cho sự vô thường. Nếu không có sự biến đổi, bào thai trong bụng mẹ sẽ không thể phát triển, hoặc khi sinh ra, ta sẽ mãi mãi là một đứa bé. Tại sao các giác quan của chúng ta lại dần suy yếu theo thời gian? Đôi mắt từng trong veo, sáng rõ giờ đây có thể mờ đi, cần đến kính hỗ trợ. Đôi tai từng thính nhạy giờ đây có thể không nghe rõ, cần đến máy trợ thính. Khả năng đi đứng cũng không còn vững vàng, đôi khi cần đến gậy chống đỡ. Sức khỏe cũng vậy, hôm qua còn khỏe mạnh, hôm nay đã có thể ốm đau, khó thở. Tấm thân này luôn thay đổi từng giây từng phút. Khi còn trẻ, ta ít để ý đến sự vô thường vì nó đến rồi đi một cách lặng lẽ. Nhưng khi bước vào tuổi trung niên, sự vô thường biểu hiện rõ ràng và mạnh mẽ hơn, đòi hỏi sự chăm sóc y tế khi cần thiết.
Tâm thức vô thường
Tâm thức con người thay đổi nhanh chóng, lúc vui, lúc buồn, lúc giận, lúc hờn, lúc yêu, lúc ghét. Sự thay đổi liên tục này được Đức Phật gọi là tâm sinh diệt. Tâm sinh khởi khi có ý niệm thích thú, và diệt đi khi ý niệm đó không còn. Trạng thái thay đổi không ngừng này chính là vô thường của tâm thức.
Thế gian vô thường
Những người xung quanh ta, cũng như chính bản thân ta, luôn biến đổi từng giờ từng phút. Không gian và cảnh vật cũng không ngoại lệ. Thời tiết thay đổi từ nắng sang mưa, từ nóng sang lạnh. Cây cối, cảnh vật cũng tuân theo quy luật vô thường, đó là lý do chúng ta chia thời gian thành bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông.
Các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến cuộc sống con người như công danh, sự nghiệp, tài sản, nhà cửa, xe cộ cũng luôn thay đổi. Sự thành công không tồn tại mãi mãi, cũng như thất bại không bám riết ta không ngừng. Tình cảm lứa đôi cũng vậy, không phải lúc nào cũng lãng mạn như thuở ban đầu. Dù nhiều cặp vợ chồng gắn bó đến già, tình yêu ban đầu đã chuyển hóa thành tình nghĩa và trách nhiệm. Đây cũng là một biểu hiện của sự vô thường, sự thay đổi.
Cộng đồng và quốc gia nơi ta sinh sống cũng không phải lúc nào cũng bình yên. Thiên nhiên vũ trụ cũng vậy, núi non, sông biển có những lúc nổi giận với động đất, lũ lụt, cháy rừng, cướp đi sinh mạng của biết bao sinh linh. Vì thế, nói thế gian vô thường là hoàn toàn đúng đắn.
Cuộc đời con người được xem là vô thường bởi nó không phải lúc nào cũng bằng phẳng, êm xuôi mà thường xen lẫn những thử thách, chông gai. Ai trong chúng ta cũng trải qua những thăng trầm, lúc vui vẻ khỏe mạnh, lúc ốm đau phiền não.
Mỗi người đều có mục đích sống riêng, thường là tìm kiếm hạnh phúc. Hạnh phúc là gì? Có phải là sự hài lòng về thể chất và tinh thần, hay là sự thỏa mãn mọi dục lạc thế gian? Theo giáo lý Phật giáo, những dục lạc này bao gồm tài, sắc, danh, thực, thùy. Để đạt được chúng, con người thường lao đầu vào công việc kiếm tiền, coi tiền bạc là phương tiện để thỏa mãn mọi mong ước. Tuy nhiên, càng có nhiều tiền, lòng tham muốn lại càng gia tăng. Điều này dẫn đến sự khổ đau, nô lệ cho tiền bạc, vật chất và dục vọng mà con người không nhận ra, cứ tiếp tục lao đầu vào kiếm tiền. Kiếm được tiền đã khổ, không kiếm được tiền còn khổ hơn. Cuộc sống cứ thế lặp đi lặp lại, ngày này qua ngày khác, cho đến khi một biến cố lớn xảy ra hoặc sức khỏe suy yếu, con người đành buông tay trong tiếc nuối và xót xa.
Khi ngẫm lại, một cuộc đời chỉ chìm đắm trong việc kiếm tiền có ý nghĩa gì? Tiền bạc, vật chất cũng là vô thường, có đó rồi mất đó, do thiên tai, hỏa hoạn, mất mát tài sản, hoặc con cái tiêu xài phung phí. Nếu đặt lên bàn cân, một cuộc sống như vậy mang lại bao nhiêu hạnh phúc, bao nhiêu khổ đau?
Sinh, Lão, Bệnh, Tử là quy luật tự nhiên không ai tránh khỏi.
Bên cạnh những người mải mê theo đuổi vật chất và dục vọng, còn có những người biết cân bằng giữa việc hưởng thụ cuộc sống và trau dồi đạo đức, đời sống tâm linh. Họ học cách sống sao cho đủ đầy, vui vẻ và an lạc. Nhận thức được sự vô thường của thời gian, họ không lãng phí vào những việc vô bổ, bởi mỗi ngày trôi qua là mất đi một ngày. Do đó, họ sống vui vẻ, tu tập mỗi ngày để tích lũy phước lành.
Họ hiểu rằng tiền bạc là vô thường, nên khi kiếm được tiền, họ biết cách sử dụng hợp lý. Dù biết tiền bạc là do lao động vất vả mới có, nhưng họ không keo kiệt. Họ ý thức rằng của cải là vật ngoài thân, không thể mang theo khi chết. Vì vậy, ngoài việc chi tiêu cho cuộc sống, họ sẵn lòng giúp đỡ người khác. Mang lại niềm vui và hạnh phúc cho người khác cũng chính là cách tạo ra niềm vui và hạnh phúc cho chính mình.
Sức khỏe con người cũng giống như chiếc xe bắt đầu xuống dốc từ tuổi 40. Từ 40 đến 50 tuổi, sức khỏe suy giảm chậm rãi, nhưng sau 50, 60 tuổi, nó giảm sút nhanh chóng. Nếu không biết chăm sóc, sức khỏe có thể đưa ta đến cửa tử.
Sau tuổi trung niên, nếu là người biết sống, ta đã dành phần lớn thời gian và tâm huyết cho sự nghiệp, gia đình, con cái và xã hội. Thời gian còn lại không nhiều, việc quan tâm đến bản thân, chăm sóc sức khỏe và sống vui vẻ, an lạc là điều hoàn toàn chính đáng.
Sinh, Lão, Bệnh, Tử là quy luật tự nhiên mà không ai có thể cưỡng lại. Mọi thứ trên đời đều có sinh có diệt. Khi đã chấp nhận quy luật này, ta hiểu rằng dù đang sống, một ngày nào đó ta sẽ vĩnh viễn rời khỏi thế gian này. Vì vậy, hãy xem “trần gian như là quán trọ”. Quán trọ là nơi ta tạm trú, những gì thuộc về quán trọ không phải của ta. Khi hết duyên, ta sẽ trả lại những gì đã mượn để sống ở cõi đời này và ra đi một cách nhẹ nhàng, không gây phiền hà cho người ở lại.
Trong thời gian tạm trú ở cõi đời này, hãy sống vui vẻ, an lạc, không cần vội vã. Hãy sống chậm lại, để cảm nhận cuộc sống, thực hành những bài học tâm linh và chuẩn bị hành trang cho chuyến đi xa sau này. Để sống hạnh phúc, hãy tập sống với lòng từ ái, yêu thương và giúp đỡ mọi người trong khả năng. Tập sống bình đẳng, không phân biệt giàu nghèo, không phán xét hay oán ghét ai. Tập làm việc lành, tránh xa việc ác. Lìa bỏ những thú vui có hại cho sức khỏe và dễ dẫn đến tội lỗi như rượu chè, cờ bạc.
Nếu có mục đích cao cả hơn là thoát khỏi vòng Sinh Lão Bệnh Tử, vượt thoát luân hồi, thì cần phải tu học giáo lý của Đức Phật, thực hành thiền định để đoạn trừ phiền não, tham ái, và an trú trong Phật tánh. Trong trạng thái tâm định sâu lắng đó, tiềm năng giác ngộ sẽ phát huy. Để trải nghiệm trạng thái này, chúng ta cần bắt đầu tu tập, hành trì Chánh pháp để sớm nhập vào đời sống Thiền. Sống Thiền là sống thư thái, chân thật, giữ chánh niệm từng phút giây, không để tâm phóng dật, buông lung theo những ý nghĩ, lời nói và hành động bất thiện.
Thời gian không chờ đợi ai. Chúng ta còn chần chừ gì nữa mà không thay đổi phương thức sống để quãng đời còn lại được an nhàn và hạnh phúc?
Cuộc đời là một hành trình vô thường, nơi mỗi linh hồn chỉ là lữ khách tạm trú. Để thấu hiểu sâu sắc hơn về lẽ vô thường và tìm thấy sự an lạc đích thực trong kiếp nhân sinh, mời quý vị khám phá thêm những chiêm nghiệm sâu sắc trong chuyên mục Đạo phật.
