Trong dòng chảy văn hóa tín ngưỡng Việt Nam, ba dịp Rằm Âm lịch mang những dấu ấn riêng biệt, từ việc cầu mong phước lành đến việc tưởng nhớ công ơn. Đặc biệt, Rằm tháng Mười, còn gọi là Hạ Nguyên, không chỉ là một ngày lễ quan trọng mà còn là dịp để mọi người cùng hướng về Lễ Mừng Lúa Mới, một phong tục cổ truyền sâu sắc, đặc biệt với đồng bào vùng cao, tựa như một cái Tết ấm áp. Khám phá ý nghĩa đầy đủ tại chiasedaophat.com.
Trong văn hóa truyền thống Việt Nam, ba ngày Rằm Âm lịch hàng tháng mang những ý nghĩa đặc biệt. Rằm tháng Giêng, còn gọi là Thượng Nguyên, gắn liền với sự ban phước của Vua Nghiêu. Rằm tháng Bảy, hay Trung Nguyên, là dịp Vua Thuấn xá tội cho các vong hồn, đồng thời là mùa Vu Lan báo hiếu. Cuối cùng, Rằm tháng Mười, hay Hạ Nguyên, lại là thời điểm tưởng nhớ công lao của Vua Hạ Vũ trong việc giúp dân vượt qua tai ương.
Dân gian có câu ca dao thể hiện rõ nét sự khác biệt trong ý nghĩa của ba ngày Rằm này:
Rằm tháng Giêng, ai có tiền thì quảy,
Rằm tháng Bảy, kẻ quảy người không,
Rằm tháng Mười, mười người mười quảy.
Câu ca dao này cho thấy, Rằm tháng Mười là dịp mà hầu hết mọi người đều thực hiện nghi lễ cúng bái, dâng lễ vật.
Ý nghĩa Lễ Mừng Lúa Mới
Lý do Rằm tháng Mười được coi trọng đến vậy là bởi đây còn được biết đến với tên gọi Lễ Mừng Lúa Mới, hay Tết Cơm Mới. Đây là một trong những lễ hội cổ truyền quan trọng nhất, đặc biệt đối với các cộng đồng dân tộc vùng cao, có ý nghĩa tương đương với Tết Nguyên Đán của người Kinh.
Sau khi vụ mùa tháng Tám kết thúc, công việc đồng áng cũng dần lắng xuống. Lúa đã về đầy bồ, rơm rạ được chất đống gọn gàng. Trong tiết trời se lạnh của mùa đông, việc gặt hái thành công mang đến niềm vui và sự ấm no. Mọi người dân đều hướng về trời đất, cảm tạ mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, không bị thiên tai tàn phá.
Vào ngày Rằm tháng Mười, theo phong tục ngàn xưa, mọi người chuẩn bị những sản vật thu hoạch được để chế biến thành các món ăn truyền thống như xôi, chè, bánh ít, bánh cúng, bánh bột lọc, bánh gạo… để dâng cúng lên tổ tiên, ông bà, thần linh và những người đã khuất. Đây là một nghi thức thể hiện lòng biết ơn sâu sắc, một trong “tứ trọng ân” mà Đức Phật đã dạy.
Sau lễ cúng, các gia đình quây quần bên bếp lửa hồng, thưởng thức bữa cơm đoàn viên ấm cúng với những món ăn làm từ lúa mới. Chính vì lẽ đó, mọi nhà đều có lễ vật để dâng cúng, nên mới có câu ca dao “Rằm tháng Mười, mười người mười quảy”.
Vua Hạ Vũ và Ý nghĩa Giải Ách
Về Vua Hạ Vũ, ông là một nhân vật huyền thoại trong lịch sử Trung Hoa cổ đại, nổi tiếng với công lao trị thủy, giúp dân vượt qua nạn lũ lụt. Ông cũng là người sáng lập nên nhà Hạ, triều đại đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc theo chế độ cha truyền con nối. Vua Hạ Vũ được biết đến với đức hạnh và tài năng lãnh đạo.
Dù các ghi chép lịch sử về thời gian trị vì của ông có phần hạn chế, phần lớn thông tin về cuộc đời và sự nghiệp của Vua Hạ Vũ được lưu truyền qua các câu chuyện dân gian. Sau khi ông qua đời, ông được tôn vinh với danh hiệu “Đại Vũ”. Trong Đạo giáo, ông được tôn thờ là Thủy Quan Đại Đế, và ngày sinh của ngài, tức Rằm tháng Mười, được gọi là Tết Hạ Nguyên.
Giá trị Tâm linh và Kết nối Truyền thống
Ngày nay, Rằm tháng Mười, hay Tết Hạ Nguyên, không chỉ là một lễ hội dân gian mà còn mang nhiều giá trị tâm linh sâu sắc đối với người dân Việt Nam. Đối với những người con Phật, đây là dịp để hướng tâm tu tập, cầu nguyện sự gia hộ của chư Phật mười phương và sự che chở của tổ tiên, ông bà.
Quan trọng hơn cả, ngày Rằm tháng Mười là dịp để mỗi người nhắc nhở bản thân về việc kết nối và gìn giữ truyền thống gia đình, phát huy tinh thần tri ân và báo ân, thể hiện lòng biết ơn đối với những người đi trước và những giá trị tốt đẹp của dân tộc.
Trí Bửu
Hãy cùng khám phá thêm những giá trị văn hóa và tâm linh sâu sắc khác trong chuyên mục Đạo phật.
