Làm thế nào để giúp những linh hồn còn vướng mắc tìm thấy sự an yên và giải thoát? Khám phá ý nghĩa sâu xa của nghi thức Mông Sơn thí thực, một phương pháp cổ xưa được Đức Phật chỉ dạy, nhằm mang lại sự lợi lạc cho chúng sinh cõi âm. Tìm hiểu thêm về cách thức và ý nghĩa của nghi thức này tại Chia sẻ Đạo Phật.
Nghi thức Trai đàn chẩn tế, hay còn gọi là Mông Sơn thí thực, là một phương pháp siêu độ chúng sinh cõi âm đã có từ thời Đức Phật còn tại thế. Theo kinh điển ghi lại, Đức Thế Tôn đã chỉ dạy Tôn giả A Nan về cách cúng dường cho các loài ngạ quỷ, âm linh bằng thực phẩm, pháp thực. Nghi thức này bao gồm việc chuẩn bị đồ ăn, thức uống, hương hoa, trà quả, sau đó cung thỉnh chư Phật đến đạo tràng để chứng minh và gia trì, giúp các vong linh thọ dụng pháp thực, lắng nghe Chánh pháp và được khai mở yết hầu, nhờ đó có thể thọ nhận thức ăn dù là vật chất hay ý niệm.
Trai đàn chẩn tế thường được tổ chức quy mô lớn, đặc biệt là cầu siêu cho các hương hồn liệt sĩ, nạn nhân tai nạn giao thông, thai nhi sản nạn hoặc các vong linh tại những nơi xảy ra thảm kịch tập thể.
Nghi thức Trai đàn chẩn tế là một phương thức phổ biến tại các chùa, tự viện và tịnh thất, thường được tổ chức vào các dịp lễ trọng. Đặc biệt, các Trai đàn quy mô lớn thường hướng đến việc siêu độ cho các vong linh có ý nghĩa nhân văn và xã hội cao thượng, như cầu siêu cho các anh hùng liệt sĩ, các nạn nhân không may qua đời vì tai nạn giao thông, các thai nhi yểu mệnh, hoặc những vong linh tại các địa điểm xảy ra tai ương tập thể.
Tuy nhiên, việc tổ chức một đàn tràng lớn không phải lúc nào cũng khả thi do các yếu tố về kinh tế, xã hội và chính trị. Theo lời dạy trong kinh sách và các bậc chân tu, những Phật tử có lòng thành kính và tâm từ bi sâu sắc đối với cô hồn, ngạ quỷ, âm linh hoàn toàn có thể thực hiện nghi thức thí thực Tiểu Mông Sơn tại nhà hoặc khu vực sinh sống vào những ngày sóc vọng, khi cảm thấy cần thiết.
Theo lời dạy của các bậc thầy, yếu tố cốt lõi của việc cúng thí thực là xuất phát từ tâm thành. Vật phẩm cúng dường không cần quá cầu kỳ, mà quan trọng là người thực hiện phải giữ gìn giới luật thanh tịnh, trì tụng Chánh pháp để mang lại lợi ích vô cùng cho các loài cô hồn, ngạ quỷ.
Hiện nay, có một số cá nhân nhân danh tín ngưỡng dân gian để tổ chức cúng thí, không chỉ gây tốn kém mà còn không mang lại kết quả siêu độ như mong muốn, thậm chí có thể gây thêm chướng ngại. Nguyên nhân là do họ chưa thấu hiểu sâu sắc ý nghĩa của Chánh pháp.
Bài viết này nhằm mục đích chia sẻ và tham cứu về việc thực hiện nghi thức cúng thí thực, khuyến khích mọi người cùng suy ngẫm, tìm hiểu về ý nghĩa sâu xa của thực hành theo tinh thần từ bi và Chánh pháp mà Đức Phật đã dạy.
Duyên khởi và xuất xứ của nghi thức Mông Sơn thí thực
Đạo Phật ra đời với mục đích cứu vớt chúng sinh khỏi vòng luân hồi sinh tử khổ đau, đưa các ngài về các cõi Phật thanh tịnh. Do đó, chư Phật luôn thị hiện trong tam giới, lục đạo để cứu độ chúng sinh bằng lòng đại từ bi và trí tuệ.
Đức Phật Thích Ca Mâu Ni thị hiện ở cõi Ta Bà, thuyết giảng Chánh pháp và hướng dẫn con người tu tập để đạt giải thoát. Ngài cũng đã thuyết giảng các kinh điển như Dược Sư, Địa Tạng, A Di Đà, nhằm cứu độ chúng sinh khỏi bệnh tật, khổ đau trong các cõi địa ngục, ngạ quỷ, và hướng dẫn con người tu Tịnh độ để vãng sinh về cõi Cực Lạc. Bên cạnh đó, Đức Bồ tát Quán Thế Âm với đại nguyện cứu khổ, ban rãi chú Đại Bi để cứu giúp chúng sinh.
Ngài Bất Động đã dành nhiều tháng năm tìm kiếm trong Đại Tạng Kinh đời Đường và cuối cùng tìm thấy cuốn kinh Diệm Khẩu, ghi lại phương pháp bố thí thực phẩm cho chúng sinh cõi âm bằng giáo pháp Phật.
Trong Tăng đoàn của Đức Phật, có nhiều vị cổ Phật cùng thị hiện để hỗ trợ Ngài trong các công hạnh, như Tôn giả A Nan (thị giả thông tuệ), Xá Lợi Phất (thuyết pháp), Ca Diếp, Mục Kiền Liên (cứu mẹ thoát kiếp ngạ quỷ qua kinh Vu Lan), Phú Lâu Na, Phổ Hiền, Văn Thù, Quán Thế Âm. Trong số đó, Đức Quán Thế Âm Bồ tát có hạnh nguyện cứu khổ đa dạng, thị hiện nhiều phương tiện để độ sinh.
Đặc biệt, Đức Quán Thế Âm Bồ tát đã thị hiện thành Quỷ Vương Tiêu Diện, và đây là một trong những nguồn gốc quan trọng của nghi thức “Mông Sơn Thí Thực Cô hồn”. Theo ghi nhận, nghi thức này có hai nguồn gốc chính từ kinh điển:
1. Đức Phật thuyết giảng cho Tôn giả A Nan:
Một lần nọ, khi Tôn giả A Nan đang tọa thiền, một quỷ vương với tướng mạo đáng sợ, miệng phun lửa đã hiện đến và đòi ăn thịt ngài. Tôn giả A Nan vô cùng sợ hãi và cầu xin quỷ vương cho thời gian. Sau đó, ngài đến gặp Đức Phật và trình bày sự việc. Đức Phật đã trấn an A Nan và chỉ dạy cách cúng dường cho các loài ngạ quỷ, âm linh bằng thực phẩm, pháp thực, được ghi lại trong kinh “Kinh Diệm Khẩu”.
2. Thiền sư Bất Động và lòng từ bi vô bờ:
Xuất phát từ lòng thương xót vô bờ bến đối với chúng sinh trong các cõi âm, Thiền sư Bất Động đời nhà Đường, khi tu hành tại núi Mông, đã chứng kiến nhiều hiện tượng siêu nhiên, nghe tiếng than khóc của các loài cô hồn, ngạ quỷ đang đói khát và lạnh lẽo. Ngài đã quyết tâm tìm cách bố thí thực phẩm cho họ bằng giáo pháp Phật. Sau nhiều tháng năm tìm kiếm trong Đại Tạng Kinh, ngài đã tìm thấy kinh “Diệm Khẩu”, ghi lại phương pháp cúng thí do Đức Phật chỉ dạy cho Tôn giả A Nan.
Nhờ lòng từ bi và trí tuệ sâu sắc, Thiền sư Bất Động đã biên soạn nghi thức Mông Sơn thí thực dựa trên kinh Diệm Khẩu, bổ sung thêm các bài kinh cầu siêu và sám hối.
Từ đó, Thiền sư Bất Động đã biên soạn nghi thức thí thực công phu chiều, dựa trên kinh Diệm Khẩu, và đặt tên là “Nghi thức Mông Sơn thí thực cô hồn”. Nghi thức ban đầu bao gồm kinh Di Đà cầu siêu, kinh Hồng Danh Bảo Sám, và toàn bộ Tiểu Mông Sơn (kinh Diệm Khẩu).
Trong quá trình biên soạn, Thiền sư Bất Động đã thêm vào lời nguyện vọng kính lễ đến chư Phật, Bồ tát, Tôn giả A Nan, nhằm bày tỏ lòng biết ơn và giới thiệu về nguồn gốc của nghi thức cúng thí cô hồn, ngạ quỷ.
Sau khi thực hiện nghi thức cúng thí, Thiền sư Bất Động còn làm lễ quy y Tam Bảo cho ba cõi âm và khai thị Chánh pháp. Cuối cùng là các bài kinh Bát Nhã, Vãng Sinh, giúp cô hồn, ngạ quỷ được siêu độ.
Nghi thức Trai Đàn Chẩn Tế Siêu Độ hay Bạt Độ
Theo tác giả Đức Hạnh, nghi thức Trai đàn chẩn tế được các bậc đạo sư Trung Hoa và Việt Nam biên soạn dựa trên nền tảng tư tưởng cứu bạt của kinh Diệm Khẩu. Nghi thức này bao gồm nhiều bài văn ngắn dài theo các thể thơ, văn xuôi, nhằm tác bạch, xướng ngôn, tán tụng, phụng thỉnh chư Phật, triệu mời thập loại cô hồn, ngạ quỷ, vong linh, và thuyết giảng pháp ngữ.
Trong các bài tán tụng, thường đề cập đến hai vị Phật hóa thân quan trọng là Quán Thế Âm và Tôn giả A Nan, cùng với Bồ tát Địa Tạng Vương.
Trong hàng trăm bài tán tụng đó, thường xuyên nhắc đến hai vị Phật hóa thân quan trọng là Quán Thế Âm (thị hiện Tiêu Diện Quỷ Vương) và Tôn giả A Nan. Bồ tát Địa Tạng Vương cũng được thỉnh mời nhiều, với vai trò thăm viếng và hướng dẫn siêu độ chúng sinh ở địa ngục.
Sở dĩ nghi thức Trai đàn chẩn tế có nhiều bài văn như vậy là do xuất phát từ tâm đại từ bi, nguyện lực lớn lao của chư Tăng Ni và Phật tử trong việc cứu độ chúng sinh. Việc cứu vớt vong linh thoát khỏi địa ngục u minh còn khó khăn hơn nhiều so với việc cứu người sống khỏi hiểm nguy, bởi khi còn sống, họ ít có cơ hội huân tập Chánh pháp. Khi đã đọa vào các cõi khổ, với thân vô hình, dù cảm nhận được khổ đau nhưng khó nhận ra lời khai thị.
Nếu khi còn sống mà tâm họ đã thanh tịnh, họ sẽ tự siêu thoát. Ngược lại, nếu bị mê mờ, họ có thể đọa lạc trong cõi u minh hàng trăm năm, chịu đói khát, lạnh lẽo.
Do đó, hàng trăm bài sám thỉnh, tác bạch, kinh kệ, thần chú, cùng với sự tụng niệm, xướng ngôn của chư Tăng, là những phương tiện để đánh thức cô hồn, ngạ quỷ, âm linh trở về với thực tại. Suốt thời gian diễn ra nghi thức, những âm thanh, lời kinh tiếng kệ vang vọng, kết hợp với uy lực Tam Bảo, pháp lực gia trì, nhằm khai mở tâm thức u tối, giúp họ giác ngộ, sám hối và được siêu thăng về cảnh giới an lành.
Cách thức cúng cô hồn theo kinh Diệm Khẩu
Kinh Diệm Khẩu ghi lại lời Đức Phật dạy Tôn giả A Nan về cách cúng thí cho các loài cô hồn, ngạ quỷ. Nghi thức bao gồm việc chuẩn bị đồ ăn, thức uống, hương hoa, trà quả, sau đó cung thỉnh chư Phật đến đạo tràng chứng minh. Nhờ pháp lực trì chú, yết hầu của ngạ quỷ được mở rộng, giúp họ thọ nhận thức ăn dù là vật chất hay ý niệm, cảm thấy no đủ.
Trong đó, Đức Phật Diện Nhiên Vương (Quán Thế Âm Bồ tát thị hiện) được cung thỉnh trước tiên để thống lãnh các loài âm giới. Tiếp theo là cung thỉnh 13 vị Phật khác (chi tiết có trong kinh Diệm Khẩu).
Trước khi thọ thực, chúng sinh ba cõi được nghe lời khai thị của bảy vị Phật, khuyến khích xả bỏ tham lam, quy y Tam Bảo và phát tâm Bồ đề để được vãng sinh Tịnh độ.
Trước khi cúng ăn, chúng sinh ba cõi được nghe lời khai thị của bảy vị Phật, khuyến khích xả bỏ tham lam, quy y Tam Bảo và phát tâm Bồ đề để được vãng sinh Tịnh độ. Sau đó, Tôn giả A Nan sẽ mời họ thọ thực.
Theo kinh điển, Tôn giả A Nan khi còn tại thế đã tự mình thực hiện các việc phụng thỉnh chư Phật, triệu mời các loài ngạ quỷ, cô hồn và mời họ ăn uống. Cuối cùng, hai vị Phật là Án mục lục lăng ta bà ha và Án nga nga nẵng tam bà, phạ phiệt nhựt ra hồng sẽ thuyết giảng pháp thí vô giá và pháp phổ cúng dường.
Nội dung cúng thí thực theo kinh Diệm Khẩu, với sự gia trì của 13 vị cổ Phật và Bồ tát Tiêu Diện Đại Sĩ, đủ để các loài ngạ quỷ, cô hồn được ăn uống, nghe Chánh pháp và siêu sinh Tịnh độ.
Ý nghĩa Thần chú trong Mông Sơn thí thực
Uy lực siêu đẳng của 13 vị cổ Phật trong kinh Diệm Khẩu cho thấy ý nghĩa của các thần chú là tuyệt đối, linh diệu và khó diễn tả bằng lời, bởi đó là Phật pháp thâm sâu, vi diệu. Như lời các bậc thầy nói: “Phật chính là thần chú, Thần chú chính là Phật”.
Điều này được minh chứng qua Chú Đại Bi Đà La Ni, bao gồm 84 danh hiệu cổ Phật, trong đó có 32 hóa thân của Phật Quán Thế Âm. Danh hiệu cuối cùng là Ta bà ha, đại diện cho Bồ tát Tiêu Diện Đại Sĩ.
Trong Chú Đại Bi còn có các vị cổ Phật quen thuộc như Phật A Di Đà, Phật Ca Diếp, cùng các vị A Nan, Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên, Phổ Hiền, Văn Thù Sư Lợi. Trong 84 hóa thân, có 35 hóa thân nữ và 49 hóa thân nam.
Khi nào và ai có thể tổ chức Trai đàn chẩn tế
Bất kỳ ai có đủ khả năng, phương tiện và đặc biệt là tâm đại từ, đại bi, đại trí đều có thể thực hiện Trai đàn chẩn tế. Đây là nền tảng để thực hiện nghi thức này.
Tăng chủ sám đàn và tập thể kinh sư cần là những bậc chân tu đạo hạnh, uyên thâm Phật pháp và thông đạt nghi lễ để nghi thức mang lại lợi lạc vô lượng cho chúng sinh.
Hiểu rõ về hoàn cảnh khổ đau của cô hồn, ngạ quỷ, vong linh trong các cõi địa ngục – những người từng là con người nhưng vì tạo ác nghiệp mà đọa lạc – họ luôn mong chờ người sống nghĩ đến và giúp đỡ. Nghi thức Trai đàn chẩn tế, cùng với việc đọc các kinh điển như Địa Tạng, Lương Hoàng Sám (thí Pháp), chính là phương tiện để cứu độ họ.
Thực hiện nghi thức với lòng thương xót chân thật, không mong cầu phước báo, chính là thể hiện tâm đại từ bi. Đặc biệt, tại những nơi xảy ra thiên tai, tai nạn tập thể, việc tổ chức Trai đàn chẩn tế vào các dịp như Vu Lan, Phật Đản sẽ mang lại lợi ích vô cùng lớn lao.
Nghi thức Trai đàn chẩn tế là một phương tiện tối thắng, kết hợp giữa Phật tâm, giáo vụ Chánh đạo và lòng bi mẫn cứu khổ chúng sinh. Do đó, Tăng chủ sám đàn và tập thể kinh sư phải là những bậc chân tu đạo hạnh, uyên thâm Phật pháp và thông đạt nghi lễ để nghi thức mang lại lợi lạc vô lượng.
Ngược lại, nếu tổ chức nghi thức không xuất phát từ tâm từ bi, chỉ vì lợi lộc cá nhân hoặc mượn danh Tam Bảo, thì sẽ không mang lại lợi ích mà còn gây thêm phiền não.
Thí thực tại gia
Nếu Trai đàn chẩn tế là “bố thí lớn”, thì pháp thí thực tại gia là hình thức nhỏ hơn. Phật tử có thể thực hiện cúng thí thực tại gia, nhưng cần giữ tâm thanh tịnh và đọc tụng đúng nghi thức Tiểu Mông Sơn. Không cần thiết phải tụng kinh Di Đà hay Hồng Danh. Nghi thức Tiểu Mông Sơn đã chứa đựng đầy đủ uy lực của kinh Diệm Khẩu, với sự gia trì của Bồ tát Tiêu Diện và 13 vị cổ Phật.
Chỉ cần một bát cháo lỏng, một ly nước là đủ cho việc cúng thí. Việc thêm bánh, trái cây là tùy tâm, không bắt buộc.
Chỉ cần một bát cháo lỏng, một ly nước là đủ cho việc cúng thí. Việc thêm bánh, bỏng, trái cây là tùy tâm, không bắt buộc. Quan trọng là phải đọc đúng nghi thức Tiểu Mông Sơn để các cô hồn, ngạ quỷ có thể thọ nhận. Nếu chỉ van vái mà không thực hiện nghi thức, các vong linh sẽ không nhận được. Khi có lòng cúng thí, hãy thực hành theo nghi thức Mông Sơn, chúng ta sẽ nhận được sự hộ niệm an lành.
Lời kết
Cúng thí thực không phải là giáo lý căn bản của Phật giáo. Mục đích tối thượng của đạo Phật là độ sinh, giúp con người giải thoát khỏi sinh tử luân hồi. Tuy nhiên, xuất phát từ lòng bi mẫn, giáo lý Phật giáo đã phát triển thêm các phương tiện cứu độ chúng sinh đọa lạc.
Việc cúng thí thực theo Chánh pháp của đạo Phật khác biệt hoàn toàn với tín ngưỡng dân gian. Phương pháp dân gian thường chỉ chú trọng yếu tố vật chất, trong khi cúng thí thực theo Phật giáo mang ý nghĩa sâu xa hơn.
Theo kinh điển, việc ăn uống của cô hồn, ngạ quỷ rất khó khăn. Nếu không có Chánh pháp (trì chú) soi sáng qua nghi lễ thí thực, họ không thể thọ nhận. Chỉ có Chánh pháp vi diệu của đạo Phật mới có thể biến thực phẩm thành cam lồ, giúp họ thọ dụng no đủ, đồng thời khai thị Chánh pháp để họ giác ngộ, nương nhờ Phật lực mà giải thoát.
Cúng Mông Sơn Thí Thực là một phương thức cầu siêu độ chúng sinh, thể hiện lòng từ bi và trí tuệ.
Cúng thí thực chỉ có thể thành tựu khi được thực hiện bởi các Tăng Ni, Cư sĩ, Phật tử đạo hạnh thuần thành. Chỉ một chút nghi ngờ hay sao nhãng cũng có thể khiến việc thực hành không đạt kết quả. Nếu có tâm thành cúng thí thực, hãy thực hành theo đúng Chánh pháp và không cầu xin bất cứ điều gì. Khi có tâm thành, sự tốt lành sẽ tự nhiên đến.
Bài viết này cũng xin giới thiệu bài cúng thí thực do Sư ông Làng Mai – Thích Nhất Hạnh soạn, để quý vị cùng tham khảo và ứng dụng.
—————–
Tài liệu tham khảo
– Kinh Đại phương Quảng Phật Hoa Nghiêm,
– Kinh Địa Tạng; Kinh Pháp Hoa (phẩm Phổ môn)
– Hiển Mật viên Thông tác giả Trần Giác, Tỳ kheo Thích viên Đức
– Bài viết “Mông Sơn thí thực” của tác giả: Đức Hạnh trên trang điện tử Chùa: A Di Đà
Xem tiếp phần 2: Bài cúng thí thực của Sư ông Làng Mai Thích Nhất Hạnh soạn.
Khám phá thêm về ý nghĩa sâu sắc và thực hành nghi thức Mông Sơn thí thực, cùng nhiều nội dung hữu ích khác về Đạo phật.
