Trong nhịp sống hiện đại hối hả, gìn giữ những giá trị đạo đức và xây dựng mái ấm bình yên là thử thách không nhỏ. Tuy nhiên, bí quyết để đạt được sự an lạc và hòa thuận dường như lại ẩn chứa trong cách ta đối nhân xử thế, ngay cả với những người xung quanh không phải lúc nào cũng dễ chịu. <a href="Website Chia sẻ Đạo Phật“>Website Chia sẻ Đạo Phật sẽ cùng bạn khám phá cách ứng xử khéo léo, giữ gìn sự tĩnh tại cho gia đình trước những biến động bên ngoài.
Giữ gìn nếp nhà và phẩm hạnh là điều không hề dễ dàng trong cuộc sống hiện đại.
Phẩm hạnh “Ở Lành”: Sống Bình An và Hòa Thuận
Sống “ở lành” là mong cầu một cuộc sống bình an, tự tại. Điều này thể hiện qua cách chúng ta đối nhân xử thế, đặc biệt là với những người xung quanh. Dù ở bất cứ đâu, việc gặp gỡ những người hàng xóm dễ chịu là điều không phải lúc nào cũng có. Đôi khi, chúng ta phải đối mặt với những người khó tính, thậm chí là những người hay gieo rắc thị phi, bóp méo sự thật.
Trong những tình huống như vậy, thái độ ứng xử của cha mẹ tôi luôn là sự nhẫn nhịn và bao dung. Họ không mang những chuyện không đâu từ bên ngoài vào nhà, mà tin rằng thời gian sẽ minh chứng cho sự thật. Quan điểm của cha tôi là không để những xích mích bên ngoài ảnh hưởng đến sự bình yên trong gia đình. Ông cho rằng tranh đua và phân bua hơn thua không mang lại câu trả lời rõ ràng ngay lập tức.
Nếp sống gia đình và giáo dục truyền thống đang dần bị lãng quên trong xã hội hiện đại.
Tôi đã chứng kiến nhiều lần những câu chuyện hoàn toàn không có thật lại được dựng lên, gây ra những hiểu lầm không đáng có. Trong những lúc ấy, ông bà tôi đều chọn cách im lặng và bỏ qua.
Nhiều lần gia đình tôi gặp phải chuyện mất mát, trộm cắp. Dù đã biết rõ thủ phạm, cha tôi vẫn chọn cách cho qua, không truy cứu. Có một năm, dù nhà làm ăn chăm chỉ nhưng lại bị mất mùa. Thay vì nhận sự đồng cảm, gia đình lại phải nghe những lời đàm tiếu, cho rằng việc tu tập không mang lại sự phù hộ của Phật và tổ tiên, dẫn đến thất bát. Nhưng cha tôi vẫn giữ im lặng.
Khi chúng tôi còn đi học, những lúc sa sút trong học tập cũng bị người đời xì xào bàn tán.
Những trải nghiệm này đã khắc sâu trong tâm trí tôi khi lớn lên. Tôi nhận ra cha mẹ mình đã nỗ lực hết sức để gìn giữ sự êm ấm, trong lành cho gia đình, để chúng tôi có thể yên vui, đủ đầy. Ông tôi đã sống một cuộc đời “vô tranh” với những bất công của xã hội.
Nếp sống “Ăn Hiền”: Từ Bữa Cơm Gia Đình Đến Đạo Lý Tự Nhiên
Lớn lên trong gia đình có cha ăn chay, tôi hiểu thêm về nếp sống giản dị và tránh xa những ồn ào, tiệc tùng rượu thịt. Tuy nhiên, cha tôi vẫn tham gia vào các dịp quan trọng khi được bạn bè quý mến mời riêng một mâm cỗ chay, thể hiện sự trân trọng mối quan hệ.
Trong những năm tháng sau thống nhất đất nước, cha tôi đã tham gia vào công tác xã hội, làm kế toán cho hợp tác xã, phụ trách việc phân chia công điểm. Điều này cho thấy ông không né tránh trách nhiệm với cộng đồng.
Sau này, tôi mới hiểu rõ lý do đằng sau những lựa chọn của cha. Ông luôn coi trọng truyền thống gia đình, gìn giữ nếp sống “ăn hiền ở lành” mà ông cha đã truyền lại. Ông tin rằng mỗi gia đình Việt Nam đều thừa hưởng đạo lý ngàn đời của dân tộc, đó là đạo thờ Tổ tiên và đạo của Đức Phật. Sống có niềm tin sâu sắc vào đạo Phật, mỗi người cần tự xét mình để sửa đổi khi bị người khác phê phán.
Hơn nữa, với một người ông nội nhân nghĩa, trí dũng và có gia phong, cha tôi luôn ý thức trách nhiệm của người con phải xứng đáng. Ông luôn cầu nguyện và chăm lo cho Tổ tiên, không trách cứ họ. Theo quan điểm của ông, những khó khăn trong cuộc sống là thử thách mà chúng ta cần vượt qua. Niềm tin vào Đức Phật và Tổ tiên chính là để hướng đến cuộc sống “ở lành”.
“Ở lành” là mong cầu một cuộc sống bình an, tự tại.
Hình ảnh cha mẹ tôi, bình dị và bền bỉ như nếp đất, như tán bồ đề xanh mát nơi làng quê, đã lặng lẽ yêu thương và chở che cho anh em chúng tôi khôn lớn.
Câu nói “Ở hiền gặp lành” không chỉ là lời nói mà còn là cảm nhận khi tôi trở về thăm nhà. Niềm vui sum họp gia đình luôn vang vọng lời kinh ấm áp của cha. Hình ảnh ông thong thả thắp hương từ trong nhà ra ngoài ngõ, thể hiện lòng thành kính và biết ơn.
Từ nhỏ, tôi đã thấy cha hai lần thắp hương mỗi ngày trước ban thờ Phật và Tổ tiên. Ông giải thích rằng đó là cách để tưởng nhớ, biết ơn cội nguồn, đồng thời chiêu cảm những điều tốt đẹp từ Tổ tiên để vun bồi cho bản thân và nơi mình sinh sống. Ông tin rằng “có thờ có thiêng”.
Tại Sao Chúng Ta Hay Gặp Chướng Ngại Trong Cuộc Sống?
Nếp sống thuần hòa ấy, nếp “ăn hiền ở lành”, đã trở thành điểm tựa tinh thần cho con cháu khi đi xa. Đó là tiếng gọi trở về, tiếp nối công sức vun xới quê hương. Chỉ cần nghĩ đến quê nhà, ta đã cảm thấy bình yên và được nương nhờ.
Nếp sống thuần hòa ấy, là “ăn hiền ở lành”, nuôi dưỡng tâm hồn con cháu và là tiếng gọi trở về quê hương.
Hình ảnh mẹ tôi với khu vườn xanh mướt, nơi bà vun trồng đủ loại rau củ, cung cấp thực phẩm tươi ngon cho cả nhà. Ngày xưa, mẹ tôi không phải đi chợ mua rau vì vườn nhà đã có đủ. Điều này khác với nhiều người dân quê hiện nay lại quen mua rau từ chợ.
Chất liệu lành và thân thương ấy từ mẹ đã lan tỏa vào đất đai, cây cỏ, không gian nếp nhà, nuôi dưỡng chúng tôi lớn lên. Chúng tôi lớn lên như bóng cây, như tán lá, được che chở và bảo vệ.
Đôi khi, điều lành thật giản dị, đó là cảm giác bình an, ấm áp lan tỏa trong lòng, tiếp thêm sức mạnh cho ta.
Hình bóng cha mẹ là quê hương, là nơi đi vào hồn trẻ thơ khi lớn lên, khi đi xa.
Nếp sống thuần hòa ấy, “ăn hiền ở lành”, là điểm tựa tinh thần cho con cháu, là tiếng gọi trở về vun xới quê nhà. Chỉ cần nghĩ đến quê hương, ta đã cảm thấy bình yên và được nương nhờ.
Hôm nay, tôi viết những dòng này không chỉ để kể về cha mẹ mà còn về quê hương. Tôi nhớ những bài học về lòng biết ơn cội nguồn từ cha, qua cách ông sống kính cẩn nơi ban thờ gia tiên, chăm chút hương hoa và những lời dặn dò của mẹ. Cha mẹ còn dạy tôi bài học “ăn hiền, ở lành”, những bài học đầu tiên nuôi dưỡng tôi trên con đường thấu hiểu và yêu thương.
Tôi không thể quên hình ảnh cha tôi chăm sóc ông nội khi ông bị mù. Mọi việc ăn uống, vệ sinh cho ông đều do cha tự tay làm một cách cần mẫn và nhẹ nhàng. Đó là bài học thực tế về đạo hiếu, về cách cư xử trong nếp nhà, không cần đến trường lớp.
Món Quà Cuộc Sống Từ “Ăn Hiền”
“Ăn hiền” không chỉ là triết lý trên sách vở. Mẹ tôi thường hái những loại lá cây dại như đọt lá cây chuổng chuổng, cây me đất, cây mã đề… để nấu món canh tập tàng. Món canh này nấu từ nhiều loại lá hái trong vườn, là những cây mọc tự nhiên, không cần công chăm bẵm nhưng lại có dược tính và mang lại hương vị thơm ngon cho bữa ăn.
Những loại cây này mọc tự nhiên, đến mùa là có. Vườn quê nào cũng có những loại cây có ích và bổ dưỡng mọc tự nhiên như cây lá lốt, cây ngải cứu, cây bồ công anh, cây rau má… Chúng vừa là thuốc, vừa là thức ăn, thức uống bổ dưỡng và lành mạnh.
Mẹ tôi cho rằng đó là “ăn hiền” vì mình không xâm phạm, không cày xới mà ăn thuận theo tự nhiên. Việc cày xới có thể làm tổn hại đến côn trùng, nhưng những loại rau này lại không cần đến sự can thiệp đó. Đạo lý này thật sâu sắc. Lớn lên giữa vườn quê với mẹ, tôi tự nhiên hấp thụ bao nhiêu lẽ sống đẹp và lành.
Từ đó, tôi học được cách “tiết kiệm” và yêu quý cỏ cây. Khi vào chùa, thầy tôi cũng thường nói câu: “Chạy lóc xóc không bằng gốc vườn”. Câu nói này thể hiện triết lý sống của người quê, họ yêu quý mảnh vườn của mình, biết vun xới và làm đẹp từ chính ngôi nhà của mình.
Ngày nay, nhìn rộng ra tầm quốc gia, câu nói ấy vẫn còn nguyên giá trị. Việt Nam đã bỏ quên thế mạnh đặc thù của mình để chạy theo công nghiệp hóa, hiện đại hóa, mà quên đi nền nông nghiệp ngàn đời văn minh. Một quốc gia không tìm thấy thế mạnh của mình sẽ khó đứng vững trên đôi chân mình, cả trong quan hệ quốc tế lẫn phát triển kinh tế.
Thầy tôi ví von: “Đàn bà trong nhà như cái oi. Đàn ông như cái đũi đi tìm cá. Đũi siêng năng tìm được nhiều cá nhưng cái oi thủng đít thì cũng như không.” Hình ảnh ví von này thật sâu sắc.
Ngày nay, người ta ít chú ý đến thức ăn quanh vườn. Thức ăn hiện tại không còn chứa nhiều dược tính mà lại chứa nhiều độc tố. Nhiều loại thức uống gần như vô bổ, thậm chí độc hại nhưng lại được ưa chuộng. Điều này càng khiến tôi suy ngẫm về ý nghĩa “ăn hiền” của mẹ tôi và thấy rằng nó càng cần được gìn giữ. “Ăn hiền” là ăn sao cho thức ăn có giá trị nuôi dưỡng, không làm mệt nhọc cơ thể, không lấy sự sợ hãi, đau đớn và máu thịt của các loài vật để thỏa mãn vị giác.
Gia Đình Là Nơi Cuộc Sống Bắt Đầu
“Ăn hiền” còn là sự sẻ chia trong bữa cơm mà mẹ đã dạy anh em chúng tôi. Biết “ăn trông nồi, ngồi trông hướng” để nhường nhịn. Trong bữa ăn, cần quan sát xem ai đã ăn hai bát, ai chưa, để nhường nhịn cho người em, v.v…
Xã hội thay đổi quá nhanh, khiến người ta ngỡ như những điều này không còn cần thiết nữa. Đó chính là nếp nhà, là giáo dục gia đình đã bị lãng quên.
Vì chuộng “ăn hiền”, ở quê tôi có tục kiêng cữ. Người ta kiêng đưa tăm cho người khác bằng tay, kiêng đưa ớt, tiêu, gừng trực tiếp. Họ kiêng để nhắc nhở nhau về những điều sắc nhọn, cay đắng, đâm thọc, như lời khuyên răn về cách “ở lành”.
Muốn “ở lành”, đừng nói lời thêu dệt, lời đâm thọc như tăm hai đầu nhọn châm vào nhau. Tránh những lời nói cay đắng, độc địa.
Việc kiêng cữ là để nhắc nhở. Bữa ăn diễn ra hàng ngày, nên những lời nhắc nhở cũng lặp đi lặp lại, giúp ta ghi nhớ và cư xử hiền lành với nhau. Trẻ con lớn lên trong vòng tay mẹ cần được nhắc nhở điều này mãi mãi.
Ăn hiền và ở lành, đây là nếp nhà, nếp quê và là điều ấm áp trong hai tiếng quê hương.
Tôi thầm cảm ơn mảnh đất quê mình, dù nơi đó từng trải qua quá nhiều mất mát đau thương từ chiến tranh. Tôi cũng thầm cảm ơn cha mẹ đã gìn giữ và trao truyền lòng hiếu kính Tổ tiên cùng nếp sống thuần hòa mà ông cha đã dặn dò từ bao đời. Từ mảnh đất ấy, tôi đã lớn lên với lòng kính thương cội nguồn và niềm hạnh phúc.
Xin cúi đầu tri ân đến tiền nhân, cha mẹ, cảm ơn những tán cây, ngọn cỏ, những dòng sông yên ả và làng quê nghèo. Tất cả đang hiện hữu trong tôi, mang đến cho tôi sự sống, hạnh phúc, yêu thương và những điều màu nhiệm.
Xin nguyện tiếp nối và gìn giữ “nếp nhà” của cha mẹ để luôn nhớ “ăn hiền, ở lành”.
> Xem thêm video: Khắc phục lòng sân hận
Hy vọng những chia sẻ này giúp bạn tìm thấy sự bình an và hạnh phúc trong cuộc sống. Để hiểu sâu hơn về những giá trị tinh thần này, hãy khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
