Trong giáo lý nhà Phật, cách chúng ta hướng tâm và quán chiếu sự vật giữ vai trò quyết định. Khái niệm này không chỉ gói gọn trong việc suy ngẫm những giáo lý sâu xa, mà còn là cách ứng xử đạo đức hàng ngày. Tìm hiểu sâu hơn về bí quyết tư duy đúng đắn để kiến tạo một cuộc sống an lạc tại chiasedaophat.com.
Như lý tác ý, trong tiếng Pāli là yoniso manasikāra, là một khái niệm cốt lõi trong thực hành Phật pháp, đề cập đến cách chúng ta hướng tâm và suy xét vấn đề.
Từ yoni mang nghĩa là “nguồn gốc” hoặc “khởi nguyên”, trong khi manasikāra có nghĩa là “hướng tâm” hay “chú ý”. Do đó, yoniso manasikāra có thể được hiểu là “hướng tâm từ nguồn gốc” hoặc “tác ý theo đúng nguồn”.
Nguồn gốc ở đây được hiểu là nền tảng, là cốt lõi của sự vật và hiện tượng, chính là chân lý. Vì vậy, “như lý tác ý” có nghĩa là hướng tâm và suy xét thuận theo chân lý, hòa hợp với sự thật. Điều này bao gồm việc suy ngẫm về các giáo lý cao siêu như Tứ Diệu Đế, Duyên Khởi, hay Tam Tướng (vô thường, khổ, vô ngã). Tuy nhiên, “như lý tác ý” cũng đơn giản là việc suy xét về các nguyên tắc đạo đức cơ bản như Ngũ Giới (không sát sanh, không trộm cắp, v.v.), bởi giới hạnh là nền tảng cho hành vi đúng đắn. Khi tâm sân nổi lên, việc hướng tâm đến lòng từ bi cũng là một biểu hiện của như lý tác ý.
Ảnh minh họa về sự chú tâm trong thực hành.
Ngược lại, ayoniso manasikāra là “phi như lý tác ý”, tức là hướng tâm ra khỏi nguồn gốc, xa rời cốt lõi và chân lý. Hành động này khiến con người mất phương hướng, trở nên trống rỗng và dễ dàng hành động trái với sự thật. Khi tâm sân khởi lên và chúng ta tập trung vào những nguyên nhân gây thù hận, đó là phi như lý tác ý. Tương tự, khi tâm tham ái trỗi dậy và chúng ta mải mê theo đuổi đối tượng ham muốn, đó cũng là phi như lý tác ý.
Như lý tác ý là sự suy xét và hướng tâm thuận theo chân lý (sacca). Chân lý ở đây bao gồm sự thật thà, lòng thành thực, việc thực hành chánh pháp và hướng tâm đến Tứ Diệu Đế, Duyên Khởi, Tam Tướng. Những sự thật này là cốt lõi của đời sống, và việc chiêm nghiệm chúng mang lại sự an lạc, như lời Phật dạy: “Trong các hương vị thì chân lý là vị ngọt tối thượng”.
Ngược lại, khi tác ý đi ngược lại chân lý, chúng ta sẽ phải đối mặt với nhiều khổ đau, chính là điều mà con người sợ hãi nhất.
Khám phá sâu hơn về cách “Tác ý” định hình cuộc sống và dẫn lối đến thành công qua những kiến thức uyên thâm trong chuyên mục Đạo phật.
