Hành trình làm người không tránh khỏi những thử thách bản năng ngay từ khi lọt lòng, một sự khởi đầu đầy gian nan của kiếp sống. Từ những bất ổn trong bụng mẹ đến tiếng khóc chào đời, mỗi biểu hiện đều là sự phản ánh của những nhu cầu cơ bản cần được đáp ứng, đó là lẽ đương nhiên của sự sống. Khám phá thêm về những khó khăn tiếp theo trên con đường tu tập tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Sanh Khổ: Nỗi Đau Khi Chào Đời
Mỗi sinh linh khi hiện hữu trên cõi đời đều trải qua nỗi khổ mang tên “Sanh Khổ”. Ngay từ khi còn trong bào thai, ý thức đã bắt đầu hình thành, kéo theo những rung động cảm xúc. Thai nhi cảm nhận rõ ràng sự thay đổi từ thức ăn của người mẹ: cái lạnh như băng giá, cái nóng như thiêu đốt. Môi trường chật chội, tối tăm, nhớp nháp của tử cung, rồi khi chào đời là tiếng khóc oa oa xé lòng. Từ đó trở đi, mọi nhu cầu như lạnh, nóng, đói, khát, hay sự châm chích của côn trùng, tất cả đều chỉ được biểu đạt qua tiếng khóc. Đức Phật, với tuệ nhãn siêu việt, thấu suốt những chi tiết đau thương này, đã khẳng định “Sanh không khổ thì trẻ đã chẳng kêu khóc oa… oa.” Như lời cổ đức đã than:
“Vừa khỏi bào thai lại nhập thai.
Thánh nhơn trông thấy động bi ai!
Huyễn thân xét rõ toàn nhơ nhớp.
Thoát phá mau về tánh bản lai”.
Lão Khổ: Bóng Ma Tuổi Già
Tuổi già mang đến những nỗi khổ không thể tránh khỏi. Các giác quan dần suy yếu: mắt mờ, tai điếc, lưng còng, chân run. Khả năng thưởng thức ẩm thực giảm sút, giấc ngủ không còn sâu, trí nhớ suy giảm, làn da nhăn nheo, răng lợi yếu dần rồi rụng. Dù là bậc tuấn nhã hay thiếu nữ xinh đẹp, khi bước vào tuổi xế chiều, tất cả đều phải đối mặt với sự tàn phai của nhan sắc và sức khỏe:
“Bao vẻ hào hoa đâu thấy nữa.
Một thân khô kiệt nghĩ buồn tênh!”
Nhiều người khi về già trở nên lẫn lộn, ngay cả việc ăn uống, vệ sinh cá nhân cũng cần sự trợ giúp, khiến con cháu dù yêu thương cũng dần cảm thấy phiền hà. Cuộc đời con người tựa như đóa hoa phù du, quy luật vô thường chi phối mọi biến đổi. Khi ban tặng hương sắc, nó cũng tước đi vẻ rạng ngời. Nhìn nhận sâu sắc, tuổi già chẳng có gì đáng vui, và thân xác này không đáng để ta luyến tiếc.
Đó là lý do vì sao Đức Phật dạy: Già là khổ!
Bịnh Khổ: Cuộc Chiến Với Bệnh Tật
Sự hiện hữu của thân thể đồng nghĩa với việc đối mặt với bệnh tật. Từ những cơn ốm vặt bên ngoài đến những căn bệnh hiểm nghèo bên trong, không ai có thể tránh khỏi. Những căn bệnh nan y như lao, phong, ung thư, bại liệt không chỉ gây đau đớn thể xác mà còn bào mòn tài sản, gây gánh nặng cho gia đình. Nỗi khổ của người bệnh lan tỏa, tạo nên vòng luẩn quẩn khổ lụy cho cả người thân. Đây là một minh chứng rõ ràng và dễ dàng nhận thấy về nỗi khổ của thân xác.
Tử Khổ: Giây Phút Chia Ly Sinh Tử
Mỗi người đều mong cầu được sinh ra thuận lợi và ra đi thanh thản. Tuy nhiên, cái chết thường đi kèm với sự hành hạ của bệnh tật, nỗi đau thể xác quằn quại. Bên cạnh đó là sự hoảng loạn, sợ hãi trong tâm trí. Sự tiếc nuối tài sản, sự buồn bã khi phải lìa bỏ người thân, muôn vàn nỗi lo âu dồn nén, tất cả tạo nên nỗi khổ lớn lao khi đối diện với cái chết. Ai trong chúng ta muốn nghe, muốn nói về “cái chết”, chứ đừng nói đến việc đón nhận nó.
Ái Biệt Ly Khổ: Nỗi Đau Xa Cách Người Thương
Nỗi khổ này càng trở nên sâu sắc trong hoàn cảnh chiến tranh, chia cắt. Biết bao gia đình tan ly, người ở nơi xa ngóng trông, người đi nơi trận mạc sầu bi. Đó là nỗi đau của sinh ly. Thậm chí, những người còn trẻ đã phải đối mặt với sự ra đi đột ngột của người yêu, trở thành góa bụa cô đơn. Cha mẹ, anh em, con cái bị bom đạn cướp đi. Bao trẻ em mất hết người thân, bơ vơ nơi trại mồ côi, thiếu vắng tình thương. Đây là nỗi khổ của tử biệt. Trong thời đại này, nỗi nhớ thương da diết, nỗi sầu hận chất chồng, cảnh sinh ly tử biệt với những người thân yêu, quả thật là khổ đau khôn xiết!
Oán Tắng Hội Khổ: Oan Gia Ngõ Hẹp
Sự hiện diện của những kẻ thù oán, những lời gièm pha, phá hoại, mưu hại từ những người không ưa ghét, khiến ta bực tức, lo sợ, không thể an lòng. Bên cạnh đó, trong nhiều gia đình, mâu thuẫn giữa cha mẹ, anh em, vợ chồng về quan điểm, thường dẫn đến tranh cãi, giận hờn, phiền muộn. Sự gặp gỡ này chẳng khác nào oan gia tương phùng, đâu còn là hạnh phúc!
Cầu Bất Đắc Khổ: Mong Cầu Không Thành Hiện Thực
Cuộc sống con người luôn đầy rẫy những ước vọng. Từ khát khao làm giàu, mong muốn có con, đến việc mong con cái nên người hiếu thuận. Hàng ngàn, hàng vạn ước muốn như thế, khi không đạt được, đó chính là nỗi khổ.
Ngũ Ấm Thạnh Khổ: Khổ Đau Từ Thân Tâm Sung Mãn
Năm ấm bao gồm: Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức. Sắc ấm thuộc về thân, bốn ấm còn lại thuộc về tâm. Nói một cách đơn giản, đây là nỗi khổ đến từ sự sung mãn, cường tráng của cả thân và tâm. Điều thứ tám này bao trùm cả bảy nỗi khổ trước đó: thân thì đau đớn vì sinh, già, bệnh, chết, đói, khát, nóng, lạnh, lao nhọc; tâm thì buồn, giận, lo, thương, và muôn vàn phiền lụy khác.
Thuở xưa, Thái tử Sĩ Đạt Ta khi chứng kiến cảnh già, bệnh, chết, đã cảm thương sâu sắc nỗi khổ của kiếp người, mà dấn thân tìm đạo giải thoát. Trái lại, những người có trí tuệ nông cạn thường không suy ngẫm về khổ đau, mà xem khổ như niềm vui.
Có người cho rằng:
“Sanh ra đâu biết gì đâu mà khổ!”
“Giờ tôi chưa già thì đâu có khổ!”
“Tôi khỏe mạnh, ít ốm đau, nên bệnh tật không đáng là khổ!”
“Chết còn xa lắm, biết đâu nó chỉ như giấc ngủ yên bình?”
“Gia đình tôi hòa thuận, đâu có cảnh chia ly!”
“Tôi sống hiền lành, đâu có oán thù ai!”
“Cuộc sống tôi đủ đầy, không còn mong cầu gì nữa.”
– Vậy những người này có thật sự không khổ?
– Họ vẫn khổ, đó là nỗi khổ của “Năm ấm hừng thạnh”, của thân tâm cường tráng.
– Thân tâm cường tráng thì sao lại khổ?
Hãy nhìn vào xã hội: những vụ án mạng, cướp bóc, hiếp dâm… Một phần nguyên nhân xuất phát từ những kẻ có thân tâm quá sung mãn, rảnh rỗi, dễ bị kích thích bởi tâm lý, sinh lý. Họ ngồi không yên, vô cớ sinh sự, gây ra những hành vi tàn bạo. Ngày nay, từ Âu Mỹ đến Việt Nam, nhiều người chìm đắm trong rượu mạnh, ma túy, lối sống buông thả, nhạc kích động, trò chơi nguy hiểm, bạo lực. Thân và Tâm của họ không yên, như ngọn lửa bùng cháy, dẫn đến tội lỗi và đau khổ. Đó chính là “cái khổ của Năm ấm hừng thạnh”.
Tám điều trên đây được gọi là Bát khổ. Đây chỉ là những khái niệm chung, bao hàm vô số nỗi khổ khác. Chúng ta hãy thử nhìn lại mình và mọi người xung quanh, liệu có đang gánh chịu ít nhiều trong Bát khổ này? Người học Phật, nếu biết suy tư về tám nỗi khổ lớn của kiếp người, có thể xem là đã tiến gần hơn đến con đường giác ngộ.
Trích “Niệm Phật Thập Yếu”.
Hiểu rõ về Tám nỗi khổ lớn nhất ám ảnh cuộc đời mỗi người là bước đầu tiên để tìm kiếm sự bình an và giải thoát, bạn có thể khám phá thêm những lời dạy sâu sắc và phương pháp thực hành trong Đạo phật.
