Những cung bậc cảm xúc mạnh mẽ của con người, từ hỷ lạc đến sợ hãi hay ham muốn, nếu không được chế ngự, sẽ trở thành bức tường vô hình ngăn cản con đường giác ngộ. Chúng làm tiêu hao năng lượng tinh thần, khiến nỗ lực tu tập trở nên vô ích, thậm chí dẫn đến những sai lầm đáng tiếc trên hành trình tâm linh. Khám phá cách vượt qua những chướng ngại này và tìm thấy sự bình an đích thực trên Chia sẻ Đạo Phật.
Những ảo tưởng về thất tình có thể cản trở sự chuyên tâm tu hành, khiến tâm trí xao lãng và tiêu hao định lực tích lũy được qua thiền định. Việc này gây lãng phí nỗ lực tu tập đã bỏ ra.
Mọi người, bất kể nam hay nữ, đều cần phải đoạn trừ Thất-tình.
Tâm bám chấp là chướng ngại trên con đường giải thoát
Ảnh minh họa.
Thất-tình bao gồm bảy trạng thái cảm xúc: hỷ (mừng), nộ (giận), ai (buồn), cụ (sợ), ái (yêu), ố (ghét), và dục (ham muốn). Mỗi trạng thái này, khi không được kiểm soát, đều có thể gây xao động tâm trí:
- Hỷ (Mừng): Niềm vui quá mức có thể làm tâm động, mất đi sự tĩnh lặng cần thiết cho tu tập.
- Nộ (Giận): Cơn giận dữ làm tâm bất an, phá vỡ sự bình ổn nội tâm.
- Ai (Buồn): Nỗi buồn bi lụy khiến tâm trạng suy sụp, khó tập trung vào việc tu hành.
- Cụ (Sợ): Sự sợ hãi gây hoang mang, mất phương hướng, cản trở tiến trình tâm linh.
- Ái (Yêu/Tham ái): Lòng yêu mến hay tham luyến quá mức dẫn đến chấp trước, khó buông bỏ.
- Ố (Ghét): Thái độ chán ghét, khinh bỉ tạo ra năng lượng tiêu cực, làm tâm ô nhiễm.
- Dục (Ham muốn): Ý niệm ham muốn, dù là vật chất hay tinh thần, đều khiến tâm không thanh tịnh.
Khi các trạng thái Thất-tình này trở nên quá mạnh mẽ, hành giả dễ bị hoàn cảnh bên ngoài chi phối. Nếu tình cảm có thể lay chuyển được mình, định lực sẽ bị tiêu tán. Lúc đó, tâm trí dễ bị cuốn theo dòng chảy của ngoại cảnh, mất đi sự làm chủ bản thân và rơi vào trạng thái điên đảo.
Chúng sinh ở cõi địa ngục thường hành động trong sự điên đảo do si mê và thiếu trí tuệ, dẫn đến mọi việc làm sai quấy. Tương tự, khi chúng ta ở thế gian hành động không đúng với chánh pháp, với mục đích ích kỷ, chúng ta cũng đang sống trong cảnh địa ngục tinh thần. Việc vui mừng hay buồn giận vì những điều phù du bên ngoài cho thấy tâm vẫn còn bị ràng buộc.
Do đó, việc làm việc dưới sự chi phối của những cảm xúc này đồng nghĩa với việc còn sống trong cảnh địa ngục. Cần phải nỗ lực đoạn trừ cả Thất-tình và Lục-dục.
Lục dục: Sáu thứ ham muốn từ sáu căn
Lục-dục là sáu loại ham muốn phát sinh từ sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Sáu căn này được ví như sáu tên giặc, vì chúng chuyên cướp đi bản tánh quý báu của chúng ta. Vì vậy, cần phải cẩn thận bảo vệ sáu cửa ngõ của sáu căn để tránh mất mát những châu báu nội tâm.
- Căn mắt: Sinh ra ham muốn khi nhìn thấy các hình sắc.
- Căn mũi: Sinh ra ham muốn khi ngửi thấy các mùi hương.
- Căn tai: Sinh ra ham muốn khi nghe được các âm thanh.
- Căn lưỡi: Sinh ra ham muốn khi nếm các vị.
- Căn thân: Sinh ra ham muốn khi tiếp xúc, va chạm với các đối tượng.
- Căn ý: Sinh ra ham muốn từ các ý nghĩ, tưởng tượng.
Để thấu hiểu sâu sắc hơn về cách chế ngự những chướng ngại này trên con đường giác ngộ, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
