Trong đời sống tâm linh, việc phân định rõ vai trò của những người tu hành như Thầy tu, Thầy chùa, hay Thầy cúng đôi khi gây nhiều băn khoăn, đặc biệt với những ai quen thuộc với cách gọi dân dã. Để hiểu sâu sắc hơn về các danh xưng này cũng như hệ thống cấp bậc trong Phật giáo, mời bạn khám phá tại chiasedaophat.com.
Phân biệt các danh xưng trong Phật giáo: Thầy tu, Thầy chùa, Thầy cúng và các cấp bậc tu hành
Nhiều người, đặc biệt là những người lớn lên ở vùng nông thôn, thường có sự nhầm lẫn về các danh xưng chỉ những người tu hành. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để phân biệt chính xác các danh xưng như Thầy tu, Thầy chùa, Thầy cúng, cũng như các cấp bậc cao hơn như Đại đức, Thượng tọa, Hòa thượng, Đạo sư và Thiền sư?
1. Thầy tu, Thầy chùa và Thiền sư
Thầy tu là thuật ngữ chỉ chung những người sống nghiêm túc, tuân thủ giáo lý và luật lệ của một tôn giáo, ví dụ như Phật giáo. Họ thường sinh sống tại chùa, tu viện hoặc thiền viện, dành thời gian học hỏi và thực hành giáo pháp với mục tiêu giác ngộ, giải thoát khỏi vòng luân hồi sinh tử.
Trong khi đó, “thầy chùa” là cách gọi dân dã, không chính xác và thiếu sự tôn trọng đối với bậc tu hành. Do đó, các Phật tử nên tránh sử dụng danh xưng này.
Đối với những người chuyên tâm giảng dạy các pháp môn tu luyện tâm thức, họ được gọi là Thiền sư. Còn những vị chuyên giảng dạy giáo lý Phật pháp thì được gọi là Sư (trong Phật giáo Nam Tông) hoặc Thầy (trong Phật giáo Bắc Tông).
| Ảnh minh họa |
2. Nguồn gốc và tác hại của danh xưng “Thầy cúng”
Theo “Tự Điển Việt Nam” của soạn giả Lê Ngọc Trụ, “Thầy cúng” là một cách gọi mỉa mai dành cho những người tu hành chỉ tập trung vào việc làm các nghi lễ cúng bái để nhận tiền, mà không chú trọng đến kinh kệ hay giáo lý Phật pháp.
Thực tế, Phật giáo không có danh xưng chính thức “Thầy cúng“. Tuy nhiên, trong quá trình du nhập và hòa nhập vào văn hóa bản địa, Phật giáo đã có sự dung hòa, chấp nhận một số hình thức cúng bái và phong tục thờ cúng địa phương để tùy duyên phương tiện độ sinh. Điều này vô tình tạo cơ hội cho các hoạt động mang tính mê tín dị đoan, dẫn đến sự xuất hiện của những người lợi dụng hình thức tôn giáo để trục lợi.
Những người tự xưng là “thầy cúng” này, đôi khi khoác lên mình danh nghĩa Phật giáo hoặc các tín ngưỡng bản địa khác, đã phát triển mạnh mẽ nhờ vào nhu cầu của một bộ phận dân chúng còn mê tín. Hoạt động của họ không chỉ gây hại cho xã hội mà còn làm giảm uy tín của đạo Phật. Hiện tượng này không chỉ diễn ra ở Việt Nam mà còn phổ biến ở nhiều quốc gia châu Á khác, với những biểu hiện ngày càng phức tạp, thậm chí có những cá nhân sở hữu tài sản lớn và có sức ảnh hưởng xã hội.
Một số báo chí đã ghi nhận tình trạng lạm dụng các hình thức cúng bái và hoạt động của “thầy cúng”. Họ gọi những việc này là “Phật sự” hay “Pháp sự”, cho rằng đó là một pháp hành của đạo Phật. Tuy nhiên, các hoạt động siêu độ vong linh, vốn được cho là xuất phát từ Trung Quốc, không phải là cốt lõi của Phật giáo.
Hòa thượng Tịnh Không, một bậc cao tăng uyên bác, đã giải thích rằng “Phật sự” thực chất là việc giúp đỡ, giáo hóa chúng sinh vượt qua mê lầm, đạt đến giác ngộ và an vui, chứ không phải là việc đi làm các đám ma chay.
3. Các cấp bậc tu hành: Đại đức, Thượng tọa, Hòa thượng
Các danh xưng Đại đức, Thượng tọa và Hòa thượng là những cách tôn xưng thể hiện sự kính trọng đối với các vị tu sĩ Phật giáo, không phải là danh xưng tự phong.
Theo Hiến chương Giáo hội Phật giáo Việt Nam hiện hành, các cấp bậc này được quy định dựa trên tuổi đạo và tuổi đời:
- Đại đức: Có tuổi đạo ít nhất 4 năm và tuổi đời trên 20 tuổi.
- Thượng tọa: Là vị Đại đức có tuổi đạo ít nhất 25 năm và tuổi đời trên 45 tuổi.
- Hòa thượng: Là vị Thượng tọa có tuổi đạo ít nhất 40 năm và tuổi đời trên 60 tuổi.
4. Danh xưng Đạo sư và Thiền sư
Trong Phật giáo, danh xưng Đạo sư thường được dùng để chỉ Đức Phật, Đấng Giác Ngộ, người chỉ ra con đường dẫn đến giải thoát và hạnh phúc. Đức Phật được ví như một “Lương y” vĩ đại.
Ngày nay, danh xưng “Đạo sư” đôi khi bị lạm dụng, có những cá nhân tự xưng là Đạo sư hay Vô thượng sư, tuyên bố mình đã chứng ngộ. Tuy nhiên, Đức Phật xưa kia đã dạy các đệ tử phải khiêm tốn và chân thành, không khoe khoang về những gì mình chứng ngộ.
Thiền sư là danh xưng dành cho những vị chuyên dạy về pháp môn thiền định và tu tập tâm thức.
Lời khuyên về cách xưng hô
Tóm lại, thầy tu là danh xưng chung chỉ những người tu hành chân chính. Trong Phật giáo, chúng ta có thể gọi họ là Thầy hoặc Sư. Nếu vị đó chuyên dạy về thiền, gọi là Thiền sư. Tuyệt đối không nên gọi là “thầy chùa”.
Khi biết rõ phẩm vị của một vị tu sĩ trong tổ chức Giáo hội, nên gọi theo đúng phẩm vị đó như Hòa thượng, Thượng tọa, Đại đức.
Danh xưng Đạo sư có ý nghĩa rất cao cả và trang trọng, nên cần cân nhắc kỹ khi sử dụng. Theo thông tin được biết, hiện tại Phật giáo Việt Nam cũng như Phật giáo thế giới chưa có ai được chính thức tôn vinh là Đạo sư, kể cả Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 cũng khiêm tốn tự nhận mình chỉ là một thầy tu đơn giản.
Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về sự khác biệt giữa các danh xưng trong Phật giáo, từ đó có cách xưng hô đúng mực và tôn trọng hơn. Để khám phá sâu hơn về những giáo lý và thực hành ý nghĩa, hãy ghé thăm chuyên mục Đạo phật của chúng tôi.
