Năm 1963, Việt Nam chứng kiến một giai đoạn lịch sử đầy biến động, nơi niềm tin tôn giáo trở thành trung tâm của các cuộc đấu tranh quy mô. Giữa bối cảnh bất ổn đó, một hành động hy sinh đã làm rung chuyển thế giới, phản ánh khát vọng tự do và sự kiên cường vì lẽ phải. Khám phá sâu hơn về những nguyên nhân sâu xa và hệ lụy của sự kiện lịch sử này tại chiasedaophat.com.
Năm 1963, Việt Nam rung chuyển bởi cuộc đấu tranh của Phật giáo, một sự kiện lịch sử mang tầm vóc quốc gia và quốc tế. Đỉnh điểm của phong trào này là hành động tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức, một biểu tượng của lòng từ bi và tinh thần bất khuất vì đạo pháp và dân tộc. Bài viết này, được chấp bút bởi một nhân chứng, tái hiện lại những diễn biến quan trọng, từ nguyên nhân sâu xa đến những hệ lụy của cuộc vận động Phật giáo năm 1963.
Bối cảnh lịch sử và nguyên nhân bùng nổ
Cuộc vận động Phật giáo năm 1963 bắt nguồn từ chính sách kỳ thị tôn giáo và gia đình trị của chính quyền Ngô Đình Diệm, kéo dài từ năm 1954 đến 1963. Sự kiện châm ngòi cho cuộc đấu tranh là lệnh của Tổng thống Ngô Đình Diệm yêu cầu hạ cờ Phật giáo trong dịp lễ khánh thành nhà thờ Đức Mẹ La Vang, trùng với ngày Đại lễ Phật Đản.
Vụ thảm sát tại Huế và Tuyên ngôn 5 điểm
Vào đêm 8 tháng 5 năm 1963, thảm kịch xảy ra khi tám Phật tử bị sát hại và nhiều người khác bị thương tại Huế trong lúc nghe tin tức về Đại lễ Phật Đản. Sự kiện này đã thúc đẩy Hội đồng Tối cao Phật giáo Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Hòa thượng Thích Tịnh Khiết, triệu tập phiên họp khẩn cấp và soạn thảo bản Tuyên ngôn gồm 5 điểm, gửi đến Tổng thống Ngô Đình Diệm. Các yêu cầu chính bao gồm:
- Thu hồi vĩnh viễn công điện hạ cờ Phật giáo.
- Đảm bảo quyền bình đẳng cho Phật giáo như các hội truyền giáo Thiên Chúa giáo.
- Chấm dứt tình trạng đàn áp và khủng bố tín đồ Phật giáo.
- Tự do truyền đạo và hành đạo cho Tăng Ni, Phật tử.
- Đền bù xứng đáng cho các nạn nhân và xử lý người chủ mưu.
Thành lập Ủy ban Liên phái Bảo vệ Phật giáo Việt Nam
Bản Tuyên ngôn được phổ biến rộng rãi, và tại Sài Gòn, một Ủy ban Liên phái Bảo vệ Phật giáo Việt Nam đã được thành lập, quy tụ 11 tổ chức Phật giáo dưới sự lãnh đạo của Hòa thượng Thích Tịnh Khiết. Mặc dù đã nỗ lực đối thoại với chính quyền nhưng không đạt kết quả, Ủy ban buộc phải áp dụng phương pháp bất bạo động.
Hành động tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, với các cuộc biểu tình, tuyệt thực diễn ra, Hòa thượng Thích Quảng Đức đã gửi tâm thư xin được tự thiêu lên Ủy ban Liên phái vào ngày 27 tháng 5 năm 1963. Mặc dù nguyện vọng này ban đầu bị bác bỏ, nhưng trước tình hình Phật giáo lâm nguy, các vị lãnh đạo Phật giáo đã xem xét lại.
Diễn biến chuẩn bị cho hành động tự thiêu
Vào tối ngày 10 tháng 6 năm 1963, Hòa thượng Thích Quảng Đức đã gặp gỡ các vị Thượng tọa để xác nhận lại nguyện vọng của mình. Ngài bày tỏ sẵn sàng tự thiêu để cúng dường Tam Bảo, thức tỉnh chính quyền và cứu nguy cho Phật giáo. Sau khi nhận được sự đồng ý, một kế hoạch chi tiết đã được vạch ra, bao gồm việc chuẩn bị xăng, vải, và phân công nhiệm vụ cho các Tăng Ni tham gia hỗ trợ.
Khoảnh khắc lịch sử và tác động lan tỏa
Vào sáng ngày 11 tháng 6 năm 1963, tại ngã tư đường Phan Đình Phùng và Lê Văn Duyệt, trước tòa Đại sứ Cao Miên, Hòa thượng Thích Quảng Đức đã tự thiêu. Ngọn lửa bùng cháy đã gây chấn động mạnh mẽ đối với Tăng Ni và những người chứng kiến. Các hãng thông tấn quốc tế như AFP, AP, UPI đã ghi nhận sự kiện này.
Sau đó, thi hài của Hòa thượng được rước về chùa Xá Lợi, thu hút hàng ngàn người đến kính viếng. Tin tức về vụ tự thiêu lan nhanh trên các phương tiện truyền thông trong nước và quốc tế, gây áp lực lớn lên chính quyền ông Diệm. Sự hy sinh của Hòa thượng Thích Quảng Đức được xem là động lực thúc đẩy chính quyền phải ngồi vào bàn đàm phán với Phật giáo.
Hội nghị và Bản thông cáo chung
Nhờ công đức hy sinh của Hòa thượng Quảng Đức, ông Diệm đã ra lệnh giải tỏa các chùa và tổ chức hội nghị với Phật giáo. Hội nghị diễn ra từ ngày 14 đến 16 tháng 6 năm 1963 tại hội trường Diên Hồng, Sài Gòn, với sự tham gia của hai phái đoàn:
- Ủy ban Liên bộ của chính phủ: Phó Tổng thống Nguyễn Ngọc Thơ, Bộ trưởng Quốc phòng Nguyễn Đình Thuần, Bộ trưởng Nội vụ Bùi Văn Lương.
- Ủy ban Liên phái Bảo vệ Phật giáo Việt Nam: Trưởng đoàn Thượng tọa Thích Thiện Minh, cùng các Ủy viên Thượng tọa Thích Tâm Châu, Thượng tọa Thích Thiện Hoa, Thượng tọa Thích Huyền Quang, và Phụ tá thư ký Đại đức Thích Đức Nghiệp.
Kết quả hội nghị là việc ký kết bản thông báo chung giữa hai bên. Tuy nhiên, bản thông cáo này được xem là một kế hoãn binh của chính quyền nhằm xoa dịu tình hình.
Những diễn biến tiếp theo và sự sụp đổ của chế độ
Sau vụ tự thiêu của Hòa thượng Quảng Đức, hiện tượng trái tim bất tử của Ngài không cháy đã gây xúc động mạnh mẽ. Sự kiện này cũng truyền cảm hứng cho thêm sáu vụ tự thiêu khác của Tăng Ni trên toàn quốc, cùng với các cuộc biểu tình, tuyệt thực, đình công của các tầng lớp nhân dân.
Chính quyền ông Diệm tiếp tục sử dụng các thủ đoạn đàn áp, bao gồm việc thành lập các tổ chức Phật giáo giả mạo, áp dụng “Kế hoạch nước lũ” và biểu tình của thương phế binh để phá hoại uy tín lãnh đạo Phật giáo. Đỉnh điểm là vụ bố ráp các chùa và bắt giam Tăng Ni trên toàn quốc vào đêm 20 tháng 8 năm 1963.
Sự can thiệp của quốc tế, đặc biệt là Hoa Kỳ, cũng đóng vai trò quan trọng. Việc Đại sứ Mỹ Frederic Nolting bị thay thế bởi Cabot Lodge và việc Thượng tọa Thích Nhất Hạnh vận động tại Liên Hiệp Quốc đã gây thêm áp lực lên chính quyền.
Cuối cùng, chế độ Ngô Đình Diệm sụp đổ sau cuộc đảo chính quân sự vào ngày 1 tháng 11 năm 1963. Các nhà lãnh đạo Phật giáo, bao gồm cả những người bị giam giữ, đã được trả tự do.
Cuộc đấu tranh Phật giáo năm 1963, với hành động tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức làm tâm điểm, đã ghi dấu ấn sâu đậm trong lịch sử Việt Nam, thể hiện tinh thần bất khuất vì chính nghĩa và khát vọng hòa bình, tự do.
Hòa thượng Thích Đức Nghiệp
Trích từ “BỒ TÁT QUẢNG ĐỨC NGỌN LỬA VÀ TRÁI TIM”, Lê Mạnh Thát Chủ biên, Nhà Xuất Bản Tổng Hợp Tp.HCM 2005
Đã khép lại câu chuyện về Bồ Tát Thích Quảng Đức, mời bạn khám phá thêm những bài viết sâu sắc về Đạo phật.
