Khám phá con đường nội tâm để thấu hiểu bản thân và thế giới xung quanh là hành trình mà thiền định mang lại. Với sự đa dạng của các pháp môn, từ truyền thống Á Đông đến những ứng dụng hiện đại, thiền mở ra nhiều cánh cửa giác ngộ. Tìm hiểu sâu hơn về các phương pháp này sẽ giúp bạn khai mở tiềm năng bên trong và tìm thấy sự an lạc đích thực tại Chiasedaophat.
Thiền định là con đường dẫn đến sự tự nhận thức sâu sắc, giúp con người thấu hiểu chính mình.
Pháp môn thiền vô cùng đa dạng và phong phú, bao hàm nhiều phương pháp tu tập khác nhau. Ngày nay, thiền không chỉ phổ biến ở các quốc gia châu Á mà còn thu hút sự quan tâm mạnh mẽ tại phương Tây. Thiền có thể được chia thành hai nhánh chính: thiền Phật giáo và thiền ngoại đạo. Thiền Phật giáo, với nền tảng sâu xa, hướng con người đến con đường giác ngộ và giải thoát khỏi khổ đau. Bên cạnh đó, thiền Phật giáo cũng bao gồm các pháp tu mang lại thành tựu trong Tam giới, ứng dụng vào việc phát triển khả năng đặc biệt (thần thông) hay hỗ trợ chữa bệnh. Một số pháp tu còn khai mở trí tuệ vô lậu, giúp nhận thức rõ bản chất thế giới khách quan và hướng tới sự giải thoát toàn diện.
Để khai thác trọn vẹn những lợi ích của thiền, việc tìm hiểu và thực hành dưới sự hướng dẫn chuyên môn là vô cùng quan trọng. Dưới đây là một số nét nhận diện cơ bản về các pháp môn thiền.
Tổ Sư Thiền và mục đích tối thượng
Tổ Sư Thiền, hay còn gọi là Như Lai Thanh tịnh Thiền, là một pháp môn thuộc Thiền tông. Pháp môn này kế thừa dòng truyền thừa từ các vị Tổ sư, bắt nguồn từ lời dạy của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, với mục đích giúp hành giả trở về với Phật giới.
Theo các Thiền sư và thiền gia chân chính, mục đích cốt lõi của hành thiền không phải là để đạt được cảnh giới thiên đường, mà là để chấm dứt mọi khổ đau trong cuộc sống.
Khi kết thúc thời thiền tọa, chúng ta thực hiện việc xả thiền. Tuy nhiên, điều quan trọng cần ghi nhớ là không nên để tâm trí bận tâm về việc “xả thiền”, bởi lẽ bản chất của thiền là sự an trú tâm không xê dịch, không rời một niệm.
Hành thiền là quá trình quán sát tâm mình một cách tinh tế và nỗ lực duy trì chánh niệm. Thiền định đòi hỏi sự không phóng dật; trái lại, phóng dật chính là biểu hiện của tâm bị xao lãng, dẫn đến loạn tâm, một trạng thái có thể gây nguy hiểm cho người tu tập (tẩu hỏa nhập ma).
Phân loại các pháp môn thiền
Nhìn chung, có thể phân loại thiền thành nhiều nhóm khác nhau, bao gồm chính thiền và tà thiền, nội thiền và ngoại thiền.
- Nội thiền: Tập trung vào việc rèn luyện thân thể, giúp cơ thể khỏe mạnh thông qua các bài tập và phương pháp tu tập nội tại.
- Ngoại thiền: Liên quan đến các trải nghiệm hoặc hiện tượng quan sát được ở bên ngoài khi hành giả đang ngồi thiền.
Các pháp tu thiền mang tính phàm phu, thường chỉ chú trọng vào việc khoe khoang những thành tựu hay chứng đắc cá nhân. Ngược lại, tà thiền là những phương pháp sử dụng công phu thiền định với mục đích đạt được những điều huyền bí, linh thiêng để phục vụ cho mục đích cá nhân, thậm chí là gây hại cho người khác.
Chánh thiền bao gồm các pháp tu thiền có thể mang lại thành tựu trong phạm vi Tam giới. Tuy nhiên, những thành tựu này vẫn còn chịu sự chi phối của quy luật luân hồi và chịu ảnh hưởng của âm dương.
Các cấp độ thiền định
- Thiền Tiểu Thừa: Tập trung vào thiền tọa và dụng công tu tập dựa trên 37 pháp quán trợ đạo.
- Đại Thừa Thiền: Bao gồm việc suy tưởng, tìm hiểu về vũ trụ và bản chất của vật chất.
- Tối Thượng Thừa Thiền: Hướng đến việc thấu hiểu tất cả các loại thiền trên thế giới.
Thiền Thanh tịnh và hành trình trở về Phật giới
Như Lai Thanh tịnh Thiền, hay còn gọi là Thiền tông, là một pháp môn thiền đặc biệt, không yêu cầu sự dụng công quá nhiều trong việc ngồi thiền. Pháp môn này được Đức Phật giảng dạy trong bốn năm cuối cùng của Ngài, và sau này được các học giả nghiên cứu gọi là thiền “biện tâm”. Dòng Thiền tông này được kế thừa qua nhiều thế hệ, trong đó có Sơ Tổ Trúc Lâm – Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, vị Tổ thứ 34 của dòng thiền này. Ngài đã khai sáng dòng Thiền nhập thế Trúc Lâm Yên Tử.
Đặc trưng của dòng Thiền nhập thế này được thể hiện rõ qua bài kệ “Cư trần lạc đạo phú” của Sơ Tổ Trúc Lâm. Bài kệ tóm lược tinh thần cốt lõi của pháp môn như sau:
“Ở đời vui đạo hãy tùy duyên,
Đói đến thì ăn, mệt ngủ liền.
Trong nhà có báu thôi tìm kiếm,
Đối cảnh vô tâm, chớ hỏi thiền”.
Bài kệ này nhấn mạnh Pháp môn Thiền Thanh tịnh, một pháp thiền có khả năng phá trừ chấp trước vào các loại thiền dụng công khác. Pháp thiền này còn được biết đến với tên gọi “nhất tự thiền”, tức thiền chỉ với một chữ. Bản chất của pháp thiền này là buông bỏ mọi chấp trước trong Tam giới để trở về Phật giới, thông qua công đức tích lũy của người tu. Đây được xem là pháp thiền tinh hoa và độc đáo nhất của Phật giáo, được Đức Phật chỉ dạy vào những năm cuối đời tại cõi Ta-bà.
Hy vọng những nét nhận diện độc đáo về thiền này đã khơi gợi sự tò mò của bạn. Để tìm hiểu sâu hơn về các phương pháp tu tập và khám phá những chân lý vi diệu, mời bạn ghé thăm chuyên mục Đạo phật của chúng tôi.
