Thành phố Huế cổ kính, với những âm thanh trầm mặc từ các ngôi chùa, luôn là nơi vun bồi tâm thức sâu sắc. Nơi đây từng là trung tâm Phật giáo dưới triều đại xưa, tạo nên nền tảng đạo đức cho quốc gia. Hãy cùng chiasedaophat.com khám phá về một chốn linh thiêng: Cổ Tự Từ Lâm, ngôi chùa hơn ba thế kỷ với lịch sử khai sơn đầy ý nghĩa.
Huế, cố đô trầm mặc, là cái nôi nuôi dưỡng tâm hồn qua những tiếng chuông chùa vang vọng. Nơi đây từng là trung tâm Phật giáo dưới triều đại xưa, nơi vua quan và dân chúng cùng hướng về Tam Bảo, tạo nên nền tảng đạo đức quốc gia. Chính lòng hộ trì Chánh pháp này đã ươm mầm cho nhiều thế hệ Tăng Ni tài đức, hưng thịnh các thiền môn.
Theo tinh thần từ bi và trí tuệ, các bậc Tổ sư khi đến truyền bá Phật pháp tại Huế thường chọn những thảo am giữa rừng sâu núi thẳm, hòa mình cùng thiên nhiên. Một trong những ngôi cổ tự tiêu biểu là Từ Lâm, tọa lạc trên ngọn đồi thuộc dãy Hoàng Long Sơn (phường Thủy Xuân, TP Huế). Tương truyền, Hoàng Long Sơn là tên do các chúa Nguyễn đặt, ví như “đầu rồng” hướng về kinh thành. Đuôi rồng này có năm chi, trên mỗi chi là một ngôi chùa, mà Từ Lâm là một đại diện nổi bật.
Huế, cố đô trầm mặc, là cái nôi nuôi dưỡng tâm hồn qua những tiếng chuông chùa vang vọng.
Bảo An Thiền Tự – Ngôi chùa mang đậm kiến trúc chùa Việt cổ
Chùa Từ Lâm, với lịch sử gần 400 năm, được khai sơn bởi Thiền sư Từ Lâm vào khoảng nửa cuối thế kỷ XVII, dưới triều chúa Nguyễn Phúc Tần.
Thiền sư Từ Lâm, một vị Tổ sư người Trung Hoa, đến Thuận Hóa hoằng pháp theo lời thỉnh cầu của chúa Nguyễn. Ngài cùng thời với các Tổ sư danh tiếng khác như Pháp Hàm Giác Phong, Thọ Tôn Nguyên Thiều, Minh Hoằng Tử Dung, Thạch Liêm Đại Sán. Thời bấy giờ, công hạnh tu tập của chư vị lan tỏa khắp xứ Thuận Hóa. Thiền sư Từ Lâm là một trong những bậc ẩn mình trong thảo am, chuyên tâm tu tập mật hạnh, với đạo lực vững chắc, trở thành nơi nương tựa cho cả hoàng triều lẫn dân chúng.
Cùng thời điểm này, tại Thuận Hóa cũng xuất hiện một vị Tăng sĩ người Việt với công hạnh sâu dày là Thiền sư Liễu Quán.
Theo văn bia do Pháp điệt Thiện Kế soạn năm 1748, Thiền sư Liễu Quán, thế danh Lê, pháp danh Thiệt Diệu, hiệu Liễu Quán, sinh quán tại làng Bạch Mã, huyện Đồng Xuân, phủ Phú Yên. Từ thuở nhỏ, Ngài đã bộc lộ trí thông minh và khí tiết hơn người. Mồ côi mẹ lúc mới sáu tuổi, Ngài quy y với Tế Viên Hòa thượng tại chùa Hội Tôn. Sau khi Hòa thượng viên tịch bảy năm sau, Ngài đến Huế, theo học Giác Phong Hòa thượng tại chùa Hàm Long Báo Quốc. Năm 1695, Ngài thọ giới Sa-di dưới sự hướng dẫn của Thạch Liêm Hòa thượng tại chùa Thiền Lâm.
Chánh điện chùa Từ Lâm.
Giá trị văn hóa và nghệ thuật của chùa Việt
Năm 1697, dưới thời chúa Nguyễn Phúc Chu, Thiền sư Liễu Quán đã thọ Cụ túc giới với Từ Lâm lão tổ tại An trú Thiền thất trên núi Hoàng Long. Sau đó, Ngài theo thầy, ẩn tu học tại Thiền thất này suốt ba năm (1697-1699).
Sau khi Thiền sư Từ Lâm viên tịch, Thiền sư Liễu Quán rời Thiền thất, du hóa khắp xứ Thuận Hóa để tầm cầu đạo lý, mong đạt đến sự giác ngộ viên mãn. Từ đó, An trú Thiền thất không còn người chăm sóc và dần chìm vào quên lãng.
Dù không còn được nhắc đến nhiều, những dấu tích xưa của Thiền sư Từ Lâm vẫn còn hiện hữu, và công hạnh của Ngài vẫn phảng phất trong không gian thiền môn nơi đây. An trú Thiền thất xưa được đổi tên thành chùa Từ Lâm, mang chính tôn hiệu của vị Tổ sư khai sơn.
Vào thời chúa Nguyễn Phúc Khoát (1738-1765), Đại sư Tế Ngữ Chánh Dõng, một đệ tử đắc pháp trực tiếp của Tổ Thiệt Diệu Liễu Quán, đã trùng kiến ngôi cổ tự Từ Lâm, biến nơi đây thành một trong những chốn tổ uy nghiêm.
Chùa Từ Lâm ngày nay nổi tiếng trong và ngoài nước, với cảnh quan thanh tịnh và nếp sống “thanh quy” đậm nét hương thiền.
Những kỷ lục về di sản văn hóa chùa Việt Nam
Năm Tự Đức thứ 19 (1866), Tùng Thiện Vương, do liên quan đến vụ án Đoàn Trưng, đã đến cư ngụ tại chùa Từ Lâm. Ngài cho dựng “Phương Thốn Thảo Đường” để ngày đêm tịnh tu, làm thơ và chăm sóc vườn cảnh. Nơi đây sau đó trở thành điểm thưởng ngoạn tao nhã cho những người yêu văn chương thời bấy giờ [1].
Trải qua bao thăng trầm lịch sử, ngôi cổ tự đã nhiều lần bị hư hại và được các vị cao Tăng kế thừa trùng tu, như: Ngài Đạo Thành Thanh Chứng, Ngài Tánh Minh Chiêu Hy, Ngài Hải Liêm Bảo Kế, Ngài Thanh Liên Hoàng Nhu.
Đến thời Ngài Trừng Chiếu Chánh Tâm, chùa tiếp tục được trùng tu. Tuy nhiên, gần nửa thế kỷ sau đó (1945-1989), ngôi cổ tự lại rơi vào tình trạng hư hại nặng nề, gần như xóa nhòa dấu tích xưa của Tổ Từ Lâm và những người đã trùng hưng.
Vào mùa Phật đản năm 1989, nhận sự chỉ đạo của Giáo hội Phật giáo tỉnh Thừa Thiên Huế, thầy Thích Huệ Phước từ tổ đình Tường Vân đã đến tiếp nhận chùa trong tình trạng đổ nát.
Chùa Từ Lâm có lịch sử gần 400 năm, do Thiền sư Từ Lâm khai sơn vào nửa sau thế kỷ XVII, dưới triều chúa Nguyễn Phúc Tần (1649-1867).
Với tâm nguyện phát huy giá trị ngôi cổ tự, tưởng nhớ thâm ân của lịch đại Tổ sư và công hạnh của những người đã khai sơn, trùng kiến, thầy Huệ Phước đã không quản ngại khó khăn, kiến tạo lại ngôi cổ tự, biến nơi đây thành một chốn già lam trang nghiêm và hùng tráng.
Ngày nay, chùa Từ Lâm được biết đến rộng rãi trong và ngoài nước, không chỉ bởi cảnh quan thanh tịnh mà còn bởi nếp sống “thanh quy” nơi đây, nơi hương thiền vẫn vấn vít trong từng sinh hoạt thường nhật, đúng như “thanh quy” mà các bậc Tổ sư xưa đã dày công vun đắp.
Dòng sông Hương vẫn lặng lẽ chảy, mang theo bao hoài niệm về mảnh đất hiền hòa, nơi linh khí đất trời hội tụ tạo nên chốn già lam tỏa ngát hương thơm. Tiếng chuông trên đồi Dương Xuân vẫn vang vọng sớm hôm, đánh thức lữ khách tìm về cõi tịnh. Lật giở từng trang kinh, thấy duyên trần chợt rụng rời, dẫu vạn vật đổi thay, nhưng hương thiền xưa vẫn bát ngát rừng già, hiền hòa, tĩnh lặng và an lạc. Từ Lâm, qua muôn đời, vẫn giữ nguyên cốt cách của mình…
Chú thích:
[1] Trích từ sách “Tùng Thiện Vương – Đời và thơ”, trang 62.
