Giữa cuộc sống hiện đại, con người tu hành đối mặt với cám dỗ buông thả, làm lu mờ phẩm hạnh và oai nghi vốn có. Sự thiếu vắng tỉnh giác trong vui chơi có thể khiến người tu mất đi sức ảnh hưởng, thậm chí đối mặt với sự quở trách từ cả cõi người lẫn chư Thiên, như minh chứng trong kinh điển về những Tỳ-kheo đã quên mất chánh niệm. Tìm hiểu thêm về cách giữ gìn sự thanh tịnh và phẩm hạnh tại Chia sẻ Đạo Phật.
Phóng dật, một trạng thái tinh thần thiếu sự tỉnh giác và chánh niệm, đã tồn tại từ thời Đức Phật và vẫn là một thách thức đối với những người tu hành cho đến ngày nay. Mặc dù người tu hành cũng cần có những khoảng thời gian thư giãn và giải trí, nhưng điều này cần được thực hiện một cách có chừng mực và theo một phương pháp khác biệt so với người đời. Cụ thể, sự vui thú cần đi đôi với chánh niệm. Ngược lại, nếu vui chơi mà mất đi sự tỉnh giác, người tu sẽ rơi vào trạng thái phóng dật, tâm trí xao lãng, và đánh mất đi oai nghi cũng như phẩm hạnh vốn có.
Khi đã sa vào vòng xoáy của phóng dật, khả năng giáo hóa bằng thân giáo của người tu hành sẽ suy giảm đáng kể. Hình ảnh của họ trở nên mờ nhạt, thậm chí tầm thường trong mắt mọi người, không còn tạo được ấn tượng tích cực. Sự coi thường không chỉ đến từ con người mà còn từ cả chư Thiên, những vị này có thể quở trách nặng nề.
Một câu chuyện trong kinh điển minh họa rõ điều này: “Một thời, Đức Phật ở trong vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, có các Tỳ-kheo ở Câu-tát-la du hành trong nhân gian, nghỉ lại trong một khu rừng, nói năng cười giỡn suốt ngày, tâm tán loạn không định được, buông thả các căn, chạy theo sáu cảnh. Lúc ấy Thiên thần ở trong rừng này thấy những Tỳ-kheo này không thu nhiếp oai nghi, tâm không vui, nói kệ:
Trước đây chúng đệ tử
Chánh mạng của Cù-đàm
Tâm vô thường, khất thực
Vô thường, dùng giường chõng
Quán thế gian vô thường
Nên cứu cánh thoát khổ.
Nay có chúng khó nuôi
Sống ở chỗ Sa-môn
Xin ăn uống mọi nơi
Dạo khắp hết mọi nhà
Mong của mà xuất gia
Không phải nguyện Sa-môn
Tăng-già-lê lết phết
Như trâu già kéo đuôi.
Tu trong Chánh niệm
Khi được hỏi, các Tỳ-kheo đáp lại Thiên thần: Ông chán ghét chúng tôi chăng?
Lúc này, Thiên thần giải thích:
Không chỉ tên dòng họ
Không nêu đích danh ai
Mà nói chung chúng này
Nêu rõ điều bất thiện
Tướng lậu hoặc mới bày
Phương tiện chỉ lỗi lầm
Ai siêng năng tu tập
Tôi quy y kính lễ.
Sau lời nhắc nhở từ Thiên thần, các Tỳ-kheo này đã chuyên tâm quán chiếu, đoạn trừ phiền não và đạt được quả vị A-la-hán.”
(Kinh Tạp A-hàm, kinh số 1343)
Trước một tập thể thiếu oai nghi và tâm trí tán loạn, cả con người lẫn chư Thiên đều cảm thấy thất vọng. Họ cho rằng những Tỳ-kheo này không thực sự là người tu hành, cũng không phải là đệ tử chân chính của Đức Phật. Thay vào đó, họ bị xem là những người chỉ khoác áo tu vì lợi dưỡng, vì miếng cơm manh áo. Những cá nhân này sống một cuộc đời mòn mỏi, dù đã cạo đầu và mặc áo tu, nhưng dáng vẻ lếch thếch, không khác gì con trâu già kéo lê chiếc đuôi.
Việc kính trọng Đức Phật và tôn kính Tăng đoàn là điều hiển nhiên. Tuy nhiên, để Tăng đoàn thực sự xứng đáng với sự tôn kính đó, các vị Tăng sĩ cần phải có oai nghi chỉnh tề, tâm luôn an trú trong chánh niệm và đầy đủ giới, định, tuệ. Khi đó, con người, chư thiên và quỷ thần mới thực sự tôn trọng, quy y và kính lễ. Do đó, việc tu hành chân chính, ít nhất là kiểm soát được sự phóng dật và loạn động, là vô cùng quan trọng. Chính phẩm hạnh tu tập mới có sức mạnh cảm hóa chúng sinh.
Trong con đường tu tập, sự hỗ trợ từ bên ngoài đóng vai trò quan trọng. Những góp ý từ bạn đồng tu hay lời quở trách từ chư Thiên đều là những hình thức hỗ trợ quý báu. Nếu người tu hành có thể lắng nghe với thái độ cầu thị, nhận ra lỗi lầm của bản thân và quyết tâm sửa đổi, không còn phóng dật, thì chắc chắn sẽ có sự tiến bộ vượt bậc trên con đường tu tập và hướng đến việc chứng đắc các Thánh quả.
Hãy cùng khám phá thêm những bài viết sâu sắc về con đường tu tập và ý nghĩa của Đạo phật.
