Nguyễn Bính, thi sĩ lãng mạn bậc thầy của thơ tình Việt Nam, đã để lại dấu ấn sâu đậm qua những vần thơ mộc mạc, dung dị về làng quê và tình yêu đôi lứa. Xuất thân từ Nam Định, tài năng thơ ca của ông đã sớm bộc lộ từ thuở thiếu thời, với khả năng ứng tác đầy bất ngờ. Khám phá trọn vẹn thế giới thơ ca của ông tại chiasedaophat.com.
1. Nguyễn Bính (1918-1966)
Nguyễn Bính, tên thật là Nguyễn Trọng Bính, là một nhà thơ lãng mạn nổi tiếng của Việt Nam, sinh năm 1918 và qua đời năm 1966. Ông sinh ra tại xóm Trạm, thôn Thiện Vịnh, xã Đồng Đội (nay là xã Cộng Hòa), huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định. Thơ của ông chủ yếu mang đề tài tình yêu nhưng lại phảng phất nét quê mùa, dân dã đặc trưng, tạo nên dấu ấn riêng biệt. Cùng với Xuân Diệu, Nguyễn Bính được vinh danh là “Vua thơ tình”.
Cha của Nguyễn Bính là ông Nguyễn Đạo Bình, một nhà giáo, và mẹ ông là bà Bùi Thị Miện, xuất thân từ một gia đình khá giả. Gia đình ông có ba người con trai: Nguyễn Mạnh Phác (Trúc Đường), Nguyễn Ngọc Thụ và Nguyễn Bính. Tuy nhiên, Nguyễn Bính sớm mồ côi mẹ ngay từ khi mới ba tháng tuổi.
Sau đó, ba anh em ông được bà Giần, chị ruột của mẹ, và ông Bùi Trình Khiêm, cậu ruột, đón về nuôi nấng và lo cho ăn học. Nguyễn Bính bộc lộ năng khiếu làm thơ từ khi còn rất trẻ. Năm 13 tuổi, ông đã giành giải nhất trong cuộc thi hát trống quân đầu xuân tại hội làng với một bài thơ ứng tác đầy dí dỏm và thách thức:
…Anh đố em này:
Làng ta chưa vợ mấy người?
Chưa chồng mấy ả, em thời biết không
Đố ai đi khắp tây đông,
Làm sao kiếm nổi tấm chồng như chúng anh đây?
Làm sao như rượu mới say,
Như giăng mới mọc, như cây mới trồng?
Làm sao như vợ như chồng?
Làm sao cho thỏa má hồng răng đen
Làm sao cho tỏ hơi đèn?
Làm sao cho bút gần nghiên suốt đời?
Làm sao? anh khen em tài?
Làm sao? em đáp một lời làm sao…?
Sau này, anh trai của Nguyễn Bính là Trúc Đường thi đỗ thành trung (diplôme) loại giỏi tại Hà Nội và trở thành giáo viên tại một trường tư thục ở Hà Đông. Trúc Đường đã đưa Nguyễn Bính lên Hà Nội, không chỉ chia sẻ tình cảm gia đình mà còn truyền thụ kiến thức về văn học Pháp, đặt nền móng cho con đường văn chương của em trai. Từ năm 1940, Nguyễn Bính bắt đầu khẳng định tên tuổi với một khối lượng tác phẩm đáng kể, đa dạng về đề tài, trong đó thơ tình là chủ đạo, xen lẫn những bài thơ xuân độc đáo.
Trước thềm năm mới Xuân Nhâm Thìn, chúng tôi xin giới thiệu đến bạn đọc bài thơ “Nhạc Xuân” mà Nguyễn Bính đã sáng tác vào năm Canh Thìn (1940), cách đây hơn tám thập kỷ.
2. Bài thơ Nhạc Xuân (Nguyễn Bính)
Vào mùa xuân năm Canh Thìn (1940), tại xóm Trạm, Nguyễn Bính đã sáng tác bài thơ dài mang tên “Nhạc Xuân”. Ông treo bài thơ này lên tường như một bức tranh trang trí dịp Tết. Bài thơ dường như là lời tâm sự của nhà thơ về những người bạn gái quen thuộc nay đã lập gia đình hoặc phải xa quê hương mưu sinh. Dù thi nhân vẫn mãi nhớ về cố nhân, nhưng bước chân của họ, như Huyền Trân, đã đi xa, không thể níu giữ. Chỉ còn lại cánh hoa đào rơi, càng tô đậm thêm nỗi buồn man mác của thi sĩ:
Hôm nay là xuân, mai còn xuân
Xuân đã sang đò nhớ cố nhân
Người ở bên kia sông cách trở
Có về Chiêm Quốc như Huyền Trân?
Hôm nay là xuân, mai còn xuân
Phơi phới mưa sa nhớ cố nhân
Phận gái ví theo lề ép uổng
Đã về Chiêm Quốc như Huyền Trân?
Hôm nay là xuân, mai còn xuân
Lăng lắc đường xa nhớ cố nhân
Nay đã vội quên tình nghĩa cũ
Mà về Chiêm Quốc như Huyền Trân?
Hôm nay là xuân, mai còn xuân
Pháo đỏ đầy thềm nhớ cố nhân
Cung nữ như hoa vườn thượng uyển
Ai về Chiêm Quốc hộ Huyền Trân?
Hôm nay là xuân, mai còn xuân
Rượu uống say rồi nhớ cố nhân
Đã có yêu nhau là đến thế
Đừng về Chiêm Quốc nhé Huyền Trân?
Đừng về Chiêm Quốc nhé Huyền Trân
Ta viết thơ này gửi cố nhân
Năm mới tháng giêng mồng một tết
Còn nguyên vẹn cả một mùa xuân.
Huyền Trân ơi!
Mùa xuân, mùa xuân, mùa xuân rồi
Giờ đây chín vạn bông trời nở
Riêng có tình ta khép lại thôi.
Câu thơ mở đầu “Hôm nay là xuân, mai còn xuân. Xuân đã sang đò nhớ cố nhân” thể hiện quan niệm về mùa xuân của thi nhân là vĩnh cửu, bất tận, không chỉ hiện tại mà còn kéo dài mãi về sau.
Điệp khúc “Hôm nay là xuân, mai còn xuân” được lặp lại nhiều lần ở đầu mỗi khổ thơ, như một lời khẳng định về sự trường tồn của mùa xuân trong tâm hồn nhà thơ. Điều này gợi nhớ đến câu thơ của Lữ Liên: “Xuân khứ, xuân lai, xuân bất tận. Xuân đi xuân lại mãi còn xuân”.
Thật tuyệt vời khi đọc những câu thơ:
Hôm nay là xuân, mai còn xuân
Một cánh đào rơi nhớ cố nhân
Sự xuất hiện của cánh đào rơi mang đến một nét thú vị và bất ngờ, tạo nên sự hội ngộ kỳ diệu giữa Nguyễn Bính và Thôi Hộ, hai nhà thơ thuộc hai thế hệ khác nhau nhưng cùng chia sẻ một nỗi niềm về cố nhân và sự phai tàn của thời gian, tương tự như câu thơ cổ:
“Nhân diện bất tri hà xứ khứ.
Đào hoa y cựu tiếu Đông phong”
(Năm nay hoa nở người đâu thấy
Chỉ còn hoa đào cợt gió đông)
Hơn nửa thế kỷ trôi qua, khi đọc lại bài thơ “Nhạc Xuân”, chúng ta không khỏi bồi hồi xúc động trước những câu thơ:
“Năm mới tháng giêng mồng một tết
Còn nguyên vẹn cả một mùa xuân.”
Nguyễn Bính sinh vào cuối xuân Mậu Ngọ (1918) và ra đi vào chiều 29 Tết Bính Ngọ (1966), khi mới 49 tuổi, vẫn còn tràn đầy sức sống. Ông đã để lại cho đời một di sản thơ ca dồi dào, như một mùa xuân bất tận. Sự trùng hợp về thời điểm sinh và mất của ông với các mùa xuân dường như là một định mệnh thú vị.
Giai thoại kể rằng, Trần Lê Văn, một người bạn của Nguyễn Bính, cho rằng tác giả “Lỡ bước sang ngang” đã dự cảm về sự ra đi của mình qua những câu thơ trong bài “Nhạc Xuân”:
Năm mới tháng giêng mùng một tết
Còn nguyên vẹn cả một mùa xuân.
Dù không hoàn toàn đồng tình với quan điểm này, chúng ta không thể phủ nhận mối liên kết đặc biệt, một “duyên nợ” thầm kín giữa Nguyễn Bính và thời khắc giao mùa thiêng liêng của đất trời.
Nhân dịp Tết Mậu Tuất 2018, kỷ niệm 100 năm ngày sinh của nhà thơ Nguyễn Bính (1918-2018), đọc lại bài thơ “Nhạc Xuân” (sáng tác năm Canh Thìn – 1940), ta càng thêm suy ngẫm. Ông đến với thế giới vào cuối xuân Mậu Ngọ và rời xa trần thế ngay trước thềm năm mới Xuân Bính Ngọ. Tết đến, xuân về, mùa xuân mang đến niềm vui chung cho tất cả mọi người, từ trẻ thơ, những chàng trai, cô gái đang mơ mộng, đến những bậc cao niên thưởng rượu đề thơ. Tất cả hòa quyện tạo nên một không khí tươi vui, rộn ràng, phấn khởi, làm nên một “mùa xuân vĩnh cửu” cho cuộc đời.
“Đây cả mùa xuân đã đến rồi
Từng nhà mở cửa đón vui tươi
Từng cô em bé so màu áo
Đôi má hồng lên nhí nhảnh cười…”
(Thơ xuân – Nguyễn Bính)
Trí Bửu
(*) Kỷ niệm 100 năm sinh Nhà thơ Nguyễn Bính (1918-2018)
Để hiểu sâu hơn về tình yêu quê hương và nỗi niềm hoài cổ trong thơ Nguyễn Bính, mời bạn cùng khám phá thêm những góc nhìn ý nghĩa trong chuyên mục Đạo phật.
