Trong hành trình tìm kiếm sự tĩnh lặng nội tâm, nhiều người thường đặt ra câu hỏi về những dụng cụ hỗ trợ thiền định. Khám phá sự khác biệt giữa tọa cụ và bồ đoàn không chỉ giúp bạn chọn lựa vật dụng phù hợp mà còn mở ra những góc nhìn sâu sắc về cách thực hành tâm linh hiệu quả. Tìm hiểu thêm các sản phẩm hỗ trợ tại chiasedaophat.com.
(Thông tin tổng hợp)
Giải đáp thắc mắc:
Nhiều người tu tập thường băn khoăn về sự khác biệt giữa tọa cụ và bồ đoàn, cũng như cách sử dụng chúng trong quá trình thực hành tâm linh. Dưới đây là những giải thích chi tiết về hai vật dụng này.
Bồ đoàn và tọa cụ là những vật dụng hỗ trợ cho việc ngồi thiền
1. Phân biệt Tọa cụ và Bồ đoàn
Tọa cụ, trong tiếng Phạn là “niṣidana” hoặc “niṣadana”, có nghĩa là một tấm vải nhỏ mà các vị Tỳ-kheo được phép mang theo để trải ra ngồi hoặc nằm khi cần. Tên gọi này cũng được phiên âm là ni-sư-đàn hoặc ni-sư-đãn-na. Do công dụng chính là để lót chỗ ngồi, nó còn được gọi là “tùy tọa y” (tấm vải mang theo để ngồi). Vì có thể dùng để nằm nghỉ, nó cũng được gọi là “tọa ngọa cụ” (dụng cụ để ngồi hoặc nằm). Tọa cụ là một trong sáu vật dụng tùy thân mà một vị Tỳ-kheo được phép sở hữu, thường được mang theo bên mình và đôi khi dùng để lót khi đảnh lễ các bậc tôn túc.
Tọa cụ là vật dụng tùy thân của Tỳ-kheo
Bồ đoàn là một danh từ ghép, trong đó “Bồ” có thể liên quan đến cỏ bồ, và “đoàn” có nghĩa là tròn. Theo cách hiểu truyền thống, người xưa dùng cỏ bện thành một tấm đệm tròn để ngồi thiền, lạy Phật hoặc tụng kinh. Bồ đoàn có thể được xem là một biến thể của tọa cụ, bởi vì trong các Luật tạng Pali hoặc Sanskrit, không có từ gốc tương đương với “bồ đoàn”. Luật tạng chỉ quy định về tọa cụ như một vật dụng thiết yếu cho Tỳ-kheo, chứ không đề cập đến bồ đoàn.
Các kinh điển như 45 bài kệ trong Tỳ-Ni Nhật Dụng Thiết Yếu và 37 câu chú nguyện trong Luật Nghi Khất Sĩ cũng chỉ đề cập đến tọa cụ ni-sư-đàn mà không nhắc đến bồ đoàn. Qua việc tìm hiểu cuộc đời hành đạo của Đức Phật và chư vị Thánh Tăng, có thể thấy rằng các Ngài chủ yếu sử dụng tọa cụ. Ngay cả trước khi thành đạo, Đức Phật cũng chỉ ngồi thiền trên nắm cỏ Kusa do Cư sĩ Svastika cúng dường.
Từ những thông tin trên, có thể khẳng định rằng bồ đoàn là một sự phát triển hoặc biến thể từ công năng sử dụng của tọa cụ.
2. Hướng dẫn làm Tọa cụ và Bồ đoàn
Trong thời Đức Phật còn tại thế, tọa cụ là vật dụng thiết yếu cho đời sống du phương của các vị Tỳ-kheo. Ngày nay, với sự thay đổi về lối sống, tọa cụ không còn quá cần thiết đối với những người tu tập theo nếp sống định cư, có điều kiện sinh hoạt thuận lợi. Đối với cư sĩ, việc chuẩn bị tọa cụ hoặc ngọa cụ theo đúng quy định truyền thống cũng không hẳn là cần thiết.
Tuy nhiên, nếu muốn tìm hiểu về cách thức làm tọa cụ theo quy định xưa, có thể tham khảo:
- Màu sắc: Tọa cụ phải có màu sắc tương đồng với tam y của Tỳ-kheo, thường là màu vàng hoại sắc.
- Kích thước: Theo quy định trong các bộ luật, chiều dài của tọa cụ là “tứ xích bát thốn” (khoảng gần 1 mét Việt Nam), và bề rộng là “tam xích lục thốn” (khoảng gần 7 tấc Việt Nam).
- Chất liệu và sửa chữa: Khi tọa cụ bị hư hỏng, chỉ được phép dùng một miếng vải bằng gang tay để may vá. Tuyệt đối không được sử dụng các loại tơ lụa để may tọa cụ. Điều này nhấn mạnh mục đích sử dụng của tọa cụ là để che thân, chống nóng lạnh, chứ không nhằm mục đích trang sức.
Ngày nay, nhiều vị Tỳ-kheo ít sử dụng tọa cụ theo đúng quy cách truyền thống do tính thực tế thay đổi. Một số nơi đã điều chỉnh kích thước, may tọa cụ gần giống hình vuông và thường được trao tặng khi thọ đại giới.
Đối với bồ đoàn, cách làm khá đơn giản: nhồi bông gòn hoặc vải vụn vào một lớp vỏ bọc đã may sẵn hình tròn, sau đó bọc thêm một lớp vải bên ngoài để dễ dàng vệ sinh khi cần.
Khi tự làm bồ đoàn, nên lưu ý:
- Không nên làm quá nhỏ, mà nên có kích thước đủ lớn để phần mông và đùi có thể đặt trọn vẹn lên trên khi ngồi.
- Độ cao vừa phải, không quá cứng để tạo sự thoải mái khi ngồi thiền trong thời gian dài. Nếu bồ đoàn quá nhỏ hoặc quá cứng, trọng lượng cơ thể không được phân bổ đều, gây khó khăn trong việc giữ thăng bằng và duy trì tư thế ngồi lâu.
3. Vai trò của Tọa cụ và Bồ đoàn trong việc ngồi thiền và niệm Phật
Mục đích cốt lõi của việc ngồi thiền và niệm Phật là để nhiếp tâm, làm lắng dịu tâm trí luôn xao động. Tọa cụ hay bồ đoàn chỉ là những công cụ hỗ trợ, không phải là yếu tố quyết định đến hiệu quả tu tập.
Theo kinh nghiệm thực tế, việc sử dụng bồ đoàn có thể giúp giảm bớt cảm giác tê hoặc nhức chân khi ngồi thiền, đặc biệt hữu ích cho những người mới tu tập hoặc người lớn tuổi có xương khớp cứng. Tuy nhiên, nếu lạm dụng bồ đoàn quá cao, nó có thể vô tình khiến người ngồi thiền dễ bị chùng lưng, ảnh hưởng đến nguyên tắc giữ thẳng cột sống khi thiền. Tư thế lưng thẳng giúp duy trì sự tỉnh giác và thoải mái trong quá trình tu tập.
Tại một số trung tâm tu tập thiền Vipassana (Minh Sát Tuệ) ở Ấn Độ, người ta thường sử dụng một loại đệm có kích thước khoảng 6 tấc vuông, kết hợp giữa dạng tọa cụ và bồ đoàn. Loại đệm này có độ êm vừa phải, giúp thiền giả kéo dài thời gian ngồi thiền mà vẫn giảm thiểu cảm giác khó chịu ở chân và vùng xương mông.
Hy vọng những thông tin này sẽ hữu ích cho quý vị trong quá trình thực hành thiền quán và tu tập tâm linh của mình.
Hy vọng những chia sẻ này giúp bạn có cái nhìn rõ hơn về tọa cụ và bồ đoàn, nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về các phương pháp tu tập, đừng quên khám phá chuyên mục Đạo phật.
