Hành động sai trái, dù là trực tiếp hay gián tiếp, đều gieo mầm tội lỗi, làm ô nhiễm tâm thức và kéo dài vòng luân hồi. Hiểu rõ bản chất và cách nhận diện những tác động tiêu cực này là chìa khóa để hướng đến sự thanh tịnh, đúng như lời Phật dạy về tầm quan trọng của việc tịnh hóa “tâm bệnh” nơi Chia sẻ Đạo Phật.
Tội lỗi phát sinh từ hành động sai khiến, xúi giục, hướng dẫn hoặc chỉ cách cho người khác thực hiện những hành vi bất thiện, ác nghiệp. Tội lỗi cũng bao gồm việc vui mừng, tán đồng hay khen ngợi khi chứng kiến người khác làm điều sai trái.
Nói cách khác, dù tự mình làm, bảo người khác làm, hay chỉ cần vui vẻ đồng tình khi thấy người khác làm điều bất thiện, tất cả đều mang lại tội lỗi như nhau. Lý do là bởi vì trong mọi trường hợp, tâm trí chúng ta đều bị xáo trộn, hoen ố và ghi nhận những hạt giống dẫn đến luân hồi sinh tử.
Phật giáo luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của “tâm” – cái bản thể chân thật, bất sinh bất diệt, bất cấu bất tịnh, bất tăng bất giảm của con người. Ngược lại, những biểu hiện bên ngoài, như thân tứ đại, chỉ là tạm bợ, sinh diệt và sẽ phai tàn. Để thấu hiểu giáo lý sâu xa và vi diệu của Phật pháp, chúng ta cần nhìn nhận mọi thứ qua lăng kính của chữ “TÂM”. Như lời các Tổ đã dạy: “Tâm tức Phật, Phật tức Tâm”.
Đức Phật được ví như một vị y vương tối thượng, chuyên trị “tâm bệnh” của chúng sanh, chứ không phải “thân bệnh”. Ngài thấu hiểu nguyên nhân khiến con người chìm đắm trong vòng luân hồi sinh tử, từ đó chỉ ra con đường giải thoát. Đây chính là cốt lõi của Đạo Phật, như câu nói: “Tướng do tâm sinh, tướng do tâm diệt”.
Tội lỗi bao gồm mọi hành vi bất thiện, ác nghiệp do chính suy nghĩ, lời nói và hành động của bản thân tạo ra.
Khi bệnh ở tâm được chữa lành, bệnh ở thân không còn là vấn đề đáng kể. Thân tứ đại này chỉ là tạm bợ, tồn tại trong khoảng một trăm năm hoặc hơn một chút. Ngược lại, cái tâm bất sinh bất diệt của mỗi người lại có tuổi thọ vô lượng, như Đức Phật đã chỉ dạy trong kinh điển, nhưng không phải ai cũng thấu hiểu.
Những ai chỉ tiếp cận kinh điển Phật giáo bằng nghĩa đen, cầu mong bình an hay siêu thoát, thì chỉ như đứng ngoài cổng chùa, chưa thực sự bước vào sân hay ngưỡng cửa của Phật pháp. Tương tự, những người chỉ hiểu Đạo Phật qua các nghi lễ cúng bái thông thường cũng chưa nắm bắt được bản chất của giáo lý.
Thậm chí, có người tìm đến Phật pháp với mong cầu cá nhân: muốn điều gì được nấy, vạn sự như ý, buôn may bán đắt, thi cử đỗ đạt, tình duyên thuận lợi, hay bất kỳ điều gì khác trên đời. Than ôi, những mong cầu đó đã làm mất đi ý nghĩa đích thực của Phật đạo, thật đáng thương xót!
Kinh Hoa Nghiêm dạy: “Tất cả do tâm tạo”. Điều này cho thấy mức độ nghiêm trọng của tội lỗi, nặng hay nhẹ, tùy thuộc vào tâm trạng và bản chất của người tạo tác. Ví dụ, một người nghèo khó đi câu cá để sinh tồn thì tội nhẹ hơn người đủ đầy đi câu cá chỉ để thỏa mãn thú vui.
Do si mê, con người dễ dàng tìm thấy niềm vui trên sinh mạng của các loài khác. Trong quá khứ, những người có quyền lực xem việc giết người, dân chúng hay tù nhân như một hình thức giải trí. Ngày nay, ở những quốc gia được coi là văn minh, con người lại xem săn bắn thú vật là một môn thể thao, hay đấu bò như một trò tiêu khiển!
Hiểu rõ nguyên nhân khiến chúng sanh luân hồi, Đức Phật chỉ dẫn con đường thoát ly, đây là trọng tâm cốt yếu của Phật giáo, như câu nói “Tướng do tâm sinh, tướng do tâm diệt”.
Thật đáng tiếc thay! Con người ở những nơi sung túc, văn minh lại vô tình tạo nghiệp vì sự vô minh. Một người giết thú dữ để tự vệ trong tình huống nguy hiểm thì tội nhẹ hơn một đứa trẻ, dưới sự cổ vũ của người lớn, thi nhau đánh đập một con gà đến chết để giành giải thưởng.
Rõ ràng, người cố tình giết người vì thù hận hay lợi ích cá nhân thì tội nặng hơn kẻ sát nhân trong cơn điên loạn hay vô thức. Giết một con vật lớn như trâu, bò cũng nặng tội hơn giết côn trùng, gián, kiến. Việc sát hại những sinh vật có nhiều “linh tánh” hơn đòi hỏi chủ ý, công sức và tâm huyết nhiều hơn, do đó tội lỗi cũng nặng nề hơn.
Việc vô tình giết côn trùng, gián, kiến, không xuất phát từ cố ý hay thú vui, và đôi khi là cần thiết để đảm bảo vệ sinh chung, nên tội nhẹ hơn. Tuy nhiên, việc cố tình tìm giết gián, kiến ở nơi hoang dã lại là chuyện khác.
Hành vi trộm cắp cũng tương tự. Người trộm cắp vì túng quẫn, phải cưu mang gia đình qua cơn đói nghèo, với ý định tạm thời và không còn cách nào khác, thì tội nhẹ hơn kẻ cố tình dùng thủ đoạn, lợi dụng pháp luật để chiếm đoạt tài sản, xâm phạm bản quyền, hay kiện tụng người khác nhằm làm giàu nhanh chóng, trong khi người khác lâm vào cảnh khốn cùng.
Lời nói dối nhằm an ủi, động viên tinh thần người bệnh tật, đau khổ, hay đang trải qua khủng hoảng, sợ hãi, không thể so sánh với lời nói dối vì tư lợi, thù oán, hại người, hay vì muốn bè phái, chia rẽ.
Tệ hại hơn nữa là hành vi đặt điều, vu khống, phỉ báng người khác vì lòng tự ái, tư lợi, danh dự hão, chính nghĩa sai lầm, công lý thiên vị, hay mê tín. Việc bóp méo sự thật, tạo ra những lời lẽ sai lệch để hãm hại người khác, công kích cá nhân, đề cao bản thân, thu hút phe cánh, sẽ không thể tránh khỏi quy luật nhân quả. “Lưới trời” tuy thưa nhưng không lọt, tuy vô hình nhưng chính xác, chính là “quả báo” mà con người phải gánh chịu vì những hành động, lời nói, suy nghĩ trong quá khứ.
Để hiểu sâu sắc hơn về bản chất của tội lỗi và con đường giải thoát trong triết lý Phật giáo, mời bạn khám phá thêm các bài viết chuyên sâu trong mục Đạo phật.
