Chuyển hóa tận gốc tội lỗi bằng sức mạnh nội tâm là con đường tối thượng, nơi mọi vướng mắc tan biến như sương mai. Khám phá hành trình diệt trừ phiền não và tìm về bình an tuyệt đối trên Chiasedaophat.
Tội từ tâm khởi, đem tâm sám hối.
Tâm đã diệt rồi, tội liền tiêu tan.
Tội tiêu, tâm diệt, thảy đều không.
Thế mới thật là chân sám hối.
Trạng thái “tâm đã diệt” được minh họa qua hình ảnh một tên cướp khi đã buông bỏ vũ khí. Điểm độc đáo của Phật giáo nằm ở khả năng xóa bỏ hoàn toàn dấu vết của hành động, tựa như sóng gió qua đi, chỉ còn lại bình minh tươi sáng, không chút t vết. Sự bình yên nội tâm, sự sáng tỏ của Phật tính, vốn vốn tồn tại trong mỗi người, sẽ hiển lộ sau khi tâm đã thực sự sám hối. Điều này có nghĩa là, sau khi đã sám hối chân chính, ngay cả hành động sám hối cũng không còn cần thiết, bởi lẽ tội lỗi đã không còn hiện hữu để phải dằn vặt hay khổ sở. Mục tiêu cuối cùng của Phật giáo là diệt trừ khổ đau. Khổ đau không chỉ là hành động sai trái còn vương vấn trong tâm, mà còn là ý niệm về hành động ấy, dù đã qua đi. Do đó, cần phải buông bỏ cả ý niệm, mọi ám ảnh, để tâm trở về trạng thái an nhiên, chỉ còn lại Phật tính thanh tịnh, tương tự như ánh bình minh rạng rỡ.
Angulimāla, kẻ tàn nhẫn giết người trở thành đệ tử của Phật
Câu chuyện về Angulimala là minh chứng cho sự khởi đầu của một bình minh không bao giờ bị ảnh hưởng bởi sóng gió quá khứ, một minh chứng sống động cho sự sám hối chân chính. Đối với nhiều người, đây là một câu chuyện cổ tích đầy màu sắc, còn với giới nghệ thuật, nó là một bức tranh thiền đẹp. Angulimala, một tên cướp khét tiếng, đã gây ra nỗi kinh hoàng cho cả vùng, khiến không ai dám bén mảng đến gần. Động cơ giết người của y không phải để chiếm đoạt tài sản, mà là để chặt ngón tay, phơi khô và xâu thành chuỗi đeo cổ như một vòng hoa. Chuỗi vòng hoa này cần đủ một ngàn ngón tay. Khi đã thu thập được 999 ngón, y chỉ còn thiếu một người. Trong hoàn cảnh đó, người mẹ của y, vì thương con, đã tìm đến y. Tuy nhiên, với Angulimala, mẹ chính là mục tiêu thứ một ngàn cần phải đạt được. Không có địa ngục nào có thể khủng khiếp hơn sự đọa đày mà y đang trải qua.
Tuy nhiên, nơi nào có địa ngục, nơi đó cũng tiềm ẩn Niết-bàn. Địa ngục và Niết-bàn không phải là hai thực thể tách biệt. Nếu không có khổ đau, làm sao có thể đạt được giải thoát? Sự giải thoát nằm ngay trong lòng khổ đau, giống như hai mặt của cùng một bàn tay. Chỉ cần xoay chuyển bàn tay, từ sấp sang ngửa, là đã đạt đến sự chấm dứt khổ đau, là Niết-bàn. Đức Phật nhận thấy tiềm năng chuyển hóa nơi tên cướp này, khả năng xoay chuyển bàn tay để hướng đến Niết-bàn thay vì địa ngục. Vì vậy, Đức Phật đã chủ động tiến về phía Angulimala, với dáng vẻ ung dung như thường lệ khi đi khất thực. Điều này khiến Angulimala tin rằng vị sa-môn này chính là người thứ một ngàn y đang tìm kiếm. Đức Phật vẫn tiếp tục bước đi một cách bình thường, dù Angulimala đuổi theo với lưỡi dao vung lên. Y hét lên: “Ông kia, dừng lại!”. Ngay lập tức, cánh cửa Niết-bàn đã mở ra, bởi lẽ chính hai chữ “dừng lại” mà y thốt ra đã mở ra con đường đó. Angulimala không nhận ra rằng hai chữ này đã tiềm ẩn trong lòng y từ rất lâu, có thể là từ vô số kiếp trước. Dù y không biết, nhưng Đức Phật biết. Do đó, Ngài chỉ cần nhắc nhở: “Ta đã dừng lại từ lâu, chỉ có ngươi là chưa dừng”.
Hai chữ “Dừng lại” chứa đựng toàn bộ tinh túy của đạo Phật. Dừng lại hành động sát sinh. Dừng lại hành vi trộm cắp. Dừng lại sự tham lam. Dừng lại cơn sân giận. Dừng lại sự si mê, chấp chặt vào quan niệm về sự thường hằng và sự tồn tại của bản ngã. Dừng lại việc làm khổ người khác. Dừng lại việc tự gây đau khổ cho chính mình. Dừng lại là chấm dứt đau khổ. Chấm dứt đau khổ chính là Niết-bàn. “Dừng lại”. Từ thuở nhỏ, khi mới đến chùa, quỳ trước chuông mõ, chúng ta đã tụng bài kinh vỡ lòng: “Thề tránh điều dữ, nguyện làm việc lành”. Hai chữ “dừng lại” đã được học từ rất sớm, nhờ vào phước duyên được biết đến Phật pháp. Tránh điều dữ là nhận thức đó là cánh cửa địa ngục. Làm việc lành là con đường dẫn đến Niết-bàn. Angulimala vào thời điểm đó chưa biết đến Phật, nên còn thua kém chúng ta. Tuy nhiên, y lại có một may mắn lớn hơn: sự hiện diện của hai vị Phật. Một vị Phật ở trong lòng y, giống như trong mỗi chúng ta, và một vị Phật đang hiện hữu trước mắt, bước đi bình thường nhưng lại không thể đuổi kịp. Vị Phật trước mắt y chỉ cần nhắc nhở một lời, là vị Phật trong lòng y liền hiển lộ, khiến y vứt bỏ dao, quỳ gối trước cửa Niết-bàn. Lúc đó, y không còn là tên cướp nữa, mà trở thành một bình minh mới, khởi đầu bằng giọng nói từ ái của Đức Phật: “Lại đây, ông Tỳ-kheo”.
Ðức Phật hướng dẫn Angulimāla cầu nguyện để người phụ nữ sinh con an toàn và bớt đau đớn.
Ngày nay, mỗi lần tụng lại bài kinh vỡ lòng thuở bé, “điều dữ” và “việc lành”, ta càng thêm trân trọng hình ảnh đẹp đẽ ấy: tên cướp vứt bỏ dao, quỳ gối dưới chân Đức Phật. Ước mong rằng câu chuyện này sẽ được kể cho mọi trẻ em, không chỉ khi bước chân vào chùa, mà còn khi bước vào trường học. Câu chuyện nên được kể một cách giản dị, súc tích, bởi lẽ những câu chuyện hay thường để lại nhiều không gian cho sự tưởng tượng, và trẻ em luôn có một tâm hồn đầy ắp sự tưởng tượng.
Người đời sau, khi kể lại câu chuyện, đôi khi có xu hướng tiểu thuyết hóa, bình dân hóa, thêm thắt chi tiết, hoặc giải thích quá dài dòng, làm mất đi sự cô đọng và chắt lọc của ngôn ngữ kinh kệ, điển hình như ngôn ngữ súc tích trong bài kinh Angulimala thuộc Trung Bộ Kinh. Tuy nhiên, cần ghi nhận rằng, trong những câu chuyện kể về cuộc đời tu chứng của Tỳ-kheo Angulimala, vẫn có những bài học quý giá về nhân quả, nghiệp báo, công năng của sám hối và năng lực của thiền định. Cuốn sách này sẽ đi sâu làm rõ những khía cạnh đó.
Câu chuyện về Tôn giả Angulimala là một minh chứng hùng hồn cho sức mạnh chuyển hóa của lòng từ bi và trí tuệ Phật giáo. Khám phá sâu hơn về hành trình tu tập của Ngài và những bài học quý báu trong Đạo phật.
