Bồ Tát Tu Bồ Đề, bậc thầy về Tánh Không, đã chứng ngộ trí tuệ siêu việt, vượt qua nhị nguyên thiện ác, thấu hiểu sự tịch lặng và thanh tịnh của vạn pháp. Qua đó, hành trình khám phá lý “chân không diệu hữu”, nơi hư không sinh khởi vạn vật, sẽ được soi sáng bởi Chia sẻ Đạo Phật.
Tính Không trong giáo lý Phật giáo
Trong suốt 49 năm hoằng pháp, Đức Phật đã giảng dạy vô số giáo lý, tùy thuộc vào căn cơ và trình độ của chúng sinh. Một trong những khái niệm cốt lõi là trí tuệ Bát Nhã, không phải là sự thông tuệ thế tục, mà là trí tuệ siêu việt, vượt lên trên thiện và ác, không phân biệt. Bản chất của trí tuệ này thanh tịnh, tịch lặng, trong suốt như hư không, do đó được gọi là “không trí” – trí tuệ thấu hiểu tánh không của vạn pháp. Vạn pháp hiện hữu do duyên sinh, nên tự thể chúng là không, chỉ là giả hợp, vô ngã. Đây là một chân lý sâu xa, khó diễn tả bằng lời và khó nắm bắt bằng tâm thức. Lý “chân không diệu hữu” trong Bát Nhã cho thấy rằng chính từ sự không này mà vạn pháp sinh khởi và tồn tại. Trong số 1.250 vị Đại A La Hán và 10 vị đại đệ tử, Tôn giả Tu Bồ Đề là người thấu hiểu “không trí” sâu sắc nhất, được tôn xưng là bậc Giải Không Đệ Nhất.
Trong hàng Thánh chúng, Tôn giả Tu Bồ Đề đã dùng tuệ quán chiếu để thấy rõ tánh không của vạn pháp, chứng ngộ lý tánh không. Vì vậy, những lời giảng dạy của Ngài và cả oai nghi, tế hạnh đều biểu thị lý tánh không. Tương truyền, khi đang vá áo tại động Kỳ Xà Quật, núi Linh Thứu, Tôn giả Tu Bồ Đề đã quán chiếu và biết rằng Đức Phật sắp từ cõi trời Đâu Suất trở về sau khi thuyết pháp cho Thánh mẫu Ma Da. Ngài dự định dừng việc vá áo để đi nghênh đón Đức Phật, nhưng rồi Ngài dừng lại, suy ngẫm: “Đức Phật là bậc vô ngã, Pháp thân tịch tĩnh vắng lặng, ngã và sở hữu đều không, mọi đối đãi đều tuyệt diệt. Đức Phật đã dạy rằng không có ngã, không có nhân, không có chúng sinh, không có thọ giả. Pháp tính biến khắp không gian và thời gian, Pháp thân của Phật ở đâu mà chẳng hiện hữu? Nếu ta đi nghênh đón, có thể sẽ bị Đức Phật quở trách là người hành theo tà đạo.” Đức Phật đã từng dạy trong hội Bát Nhã: “Nếu lấy sắc tướng để thấy Ta, lấy âm thanh để cầu Ta, đó là người tà đạo, không thể thấy Như Lai.”
Tôn giả Tu Bồ Đề, với trí tuệ siêu việt, đã thấu suốt chân lý về tánh không của vạn pháp – sự vắng lặng, ly biệt khỏi ngã, nhân, chúng sinh và thọ giả. Nhờ sự chứng ngộ này, Ngài đã đón Đức Thế Tôn trước nhất, xứng đáng với danh hiệu Giải Không Đệ Nhất trong hàng Thánh chúng.
Một góc nhìn khác về Tính Không
Sau khi suy tư, Tôn giả Tu Bồ Đề tiếp tục ngồi vá áo một cách an nhiên, tự tại. Cùng lúc đó, trên đường trở về, Đức Phật được Tăng đoàn và đông đảo quần chúng chuẩn bị nghênh đón vô cùng trang trọng. Tỳ kheo ni Liên Hoa Sắc, người được mệnh danh là đệ nhất về thần thông trong hàng nữ chúng, đã dùng thần thông để đến đón Đức Phật trước tiên. Khi gặp Đức Phật, Liên Hoa Sắc cung kính đảnh lễ và bạch rằng: “Bạch Đức Thế Tôn! Nhờ thần thông con biết Thế Tôn sắp về và đã đến đây chờ đón trước nhất.” Trước niềm hân hoan của Liên Hoa Sắc, Đức Phật mỉm cười và từ tốn đáp: “Liên Hoa Sắc! Người nghênh đón Ta trước tiên không phải là con.” Nghe vậy, Liên Hoa Sắc nhìn quanh không thấy ai, tất cả mọi người đều còn ở phía sau. Với vẻ hoài nghi, bà quỳ xuống thưa: “Bạch Đức Thế Tôn! Con dùng thần thông đến đây mà không thấy ai cả. Vậy ai là người đón Đức Thế Tôn trước con?”
Suốt 49 năm thuyết pháp, Đức Phật đã tùy duyên ứng hóa, giảng dạy nhiều vấn đề khác nhau cho chúng sinh. Trong đó, trí tuệ Bát Nhã không phải là sự thông tuệ thế gian, mà là trí tuệ siêu việt, vượt lên trên nhị nguyên thiện ác, có khả năng nhận thức bản chất vô phân biệt của vạn pháp.
Trong lúc Liên Hoa Sắc còn đang băn khoăn, Ngài Ca Diếp cùng Tăng đoàn từ từ tiến lại. Khi Tăng đoàn đã tập hợp đông đủ, Đức Phật mỉm cười và tuyên bố với tất cả chúng đệ tử, đồng thời cũng là lời giải đáp cho Liên Hoa Sắc: “Này các Tỳ kheo! Ta biết ơn tất cả các ông đã không quản ngại đường xa để đến đón Ta. Tuy nhiên, người gặp Ta trước tiên chính là Tu Bồ Đề. Hiện tại, Ngài đang an trụ tại núi Kỳ Xà Quật, quán chiếu tánh không của vạn pháp. Người thấy được thể tính rỗng lặng, bất động, an nhiên đó, chính là người trực tiếp nghênh đón Ta trước nhất.” Nghe lời Đức Phật dạy, các đệ tử, bao gồm cả Liên Hoa Sắc, chợt thấu rõ rằng tướng trạng của vạn pháp chỉ là hư vọng, tựa như chiêm bao, ảo thuật, bong bóng nước, ảnh tượng, sương mai hay tia chớp. Thể tính của vạn pháp là pháp không tịnh, ly biệt khỏi ngã, nhân, chúng sinh và thọ giả. Chính vì Tôn giả Tu Bồ Đề đã thấu triệt chân lý này, Ngài đã đón Đức Thế Tôn trước hết và xứng đáng với danh hiệu Giải Không Đệ Nhất trong hàng Thánh chúng.
(Trích ấn phẩm: “Thập đại đệ tử Phật”
Tác giả: Thích Minh Tuệ)
Để hiểu sâu hơn về triết lý “Tính Không” và những giáo lý vi diệu của Đức Phật, hãy khám phá thêm các bài viết trong chuyên mục Đạo phật.
