Trên hành trình hướng đến sự chuyển hóa và giác ngộ, mỗi người con Phật đều tìm kiếm con đường tinh tấn. Giáo lý Tứ Chánh Cần mang đến phương pháp thực hành thiết yếu, giúp chúng ta nuôi dưỡng và phát triển những phẩm chất tâm linh tích cực. Khám phá cách Tứ Chánh Cần là nền tảng vững chắc để tiến bước trên con đường tu tập tại chiasedaophat.com.
Thực hành Tứ niệm xứ
Trong cuộc sống, đôi khi chúng ta nhìn thấy những hình ảnh thôi thúc bản thân nỗ lực hơn trên con đường đã chọn. Đối với người Phật tử, dù tại gia hay xuất gia, ai cũng mong muốn sự chuyển hóa. Người Phật tử tại gia hướng đến sự an ổn trong tâm hồn và hạnh phúc gia đình. Đạo Phật xuất hiện trên thế gian nhằm giúp con người chuyển hóa từ cái ác sang cái thiện, từ u tối đến sáng tỏ, từ trạng thái yếu đuối như con nhộng để trở thành con bướm mạnh mẽ bay lượn trong ánh ban mai. Lời dạy của Đức Phật là phương thuốc quý giá, là phương pháp giúp chúng ta chuyển mê khai ngộ, hướng con người đến con đường giải thoát rộng lớn, và là nền tảng vững chắc cho những ai mong muốn đạt đến giác ngộ.
Tứ Chánh Cần là một thuật ngữ quen thuộc trong Phật giáo, thuộc phần Đạo Đế trong Tứ Diệu Đế (bao gồm Tứ niệm xứ, Tứ chánh cần, Tứ như ý túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất bồ đề phần, Bát chánh đạo). Pháp này còn được biết đến với các tên gọi khác như Tứ Chánh Đoạn, Tứ Ý Đoạn, Tứ Đoạn, nhưng Tứ Chánh Cần là tên gọi phổ biến nhất.
Tứ Chánh Cần là một phần quan trọng trong giáo lý Tứ Diệu Đế của Phật giáo, bao gồm bốn pháp tinh tấn cần thực hành để đạt đến giác ngộ.
Covid-19 và tứ thánh đế
Ý nghĩa của Tứ Chánh Cần
Tứ Chánh Cần là bốn loại tinh tấn, siêng năng nỗ lực trên con đường tu tập, luôn đi đôi với chánh kiến và chánh định. Bốn pháp tinh tấn này bao gồm:
1. Tinh tấn ngăn ngừa những điều ác chưa phát sinh.
2. Tinh tấn dứt trừ những điều ác đã phát sinh.
3. Tinh tấn phát triển những điều lành chưa phát sinh.
4. Tinh tấn tiếp tục phát triển những điều lành đã phát sinh.
1. Tinh tấn ngăn ngừa những điều ác chưa phát sinh
Trước khi đi sâu vào pháp tinh tấn thứ nhất, cần hiểu rõ khái niệm thiện và ác trong đạo Phật.
Thiện là những hành động, lời nói, suy nghĩ mang lại hạnh phúc, an lạc cho bản thân và người khác, cả trong hiện tại và tương lai. Ngược lại, ác là những hành động, lời nói, suy nghĩ gây tổn hại, đau khổ cho mình và người khác, cả trong hiện tại và tương lai.
Theo giáo lý Phật giáo, nhân duyên tái sinh làm người phần lớn là do gieo trồng nhân lành trong quá khứ, như quy y Tam Bảo và giữ gìn Ngũ giới (không sát sinh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, uống rượu). Tuy nhiên, hạnh phúc hay khổ đau của mỗi cá nhân còn phụ thuộc vào nghiệp hiện tại.
Kinh Pháp Cú, câu đầu tiên, dạy rằng: “Ý dẫn đầu các pháp, ý làm chủ ý tạo tác, nếu với ý ô nhiễm nói lên hay hành động, khổ não bước theo sau như xe, chân vật kéo”. Điều này nhấn mạnh rằng mọi hành động đều bắt nguồn từ suy nghĩ. Do đó, để ngăn chặn điều ác chưa phát sinh, chúng ta cần bắt đầu từ việc kiểm soát và thanh lọc những suy nghĩ tiêu cực ngay từ trong tâm.
Việc tu tập theo Chánh pháp đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng, bắt đầu từ việc nhận diện và kiểm soát tâm ý.
Thân tứ đại giả tạm
2. Tinh tấn dứt trừ những điều ác đã phát sinh
Câu nói “Ăn cắp quen tay, ngủ ngày quen mắt” ám chỉ việc một hành động lặp đi lặp lại trở thành thói quen, hay còn gọi là nghiệp. Khi suy nghĩ đã biểu hiện thành hành động, nó đã trở thành nghiệp, và thiện hay ác phụ thuộc vào tác ý của chúng ta. Do đó, việc chế ngự tam nghiệp (thân, khẩu, ý) là cách duy nhất để chấm dứt những điều ác đã phát sinh. Ngạn ngữ có câu: “Họa từ miệng mà ra, bệnh từ miệng mà vào”, cho thấy lời nói có sức ảnh hưởng lớn.
Mọi việc, dù dễ hay khó, đều cần sự kiên trì. Khi bắt đầu một công việc trái với sở thích, chúng ta dễ nản lòng. Sự quyết tâm và kiên trì là cả một quá trình nỗ lực của bản thân. Bỏ cuộc giữa chừng sẽ dẫn đến sự đau khổ về sau, và người chịu khổ chính là chúng ta.
3. Tinh tấn phát triển những điều lành chưa phát sinh
Khi đã có định hướng rõ ràng, chúng ta cần thực hiện nó bằng nghị lực, vượt qua cám dỗ của tâm và sự mệt mỏi của thân. Giống như khi giương cung bắn tên, chúng ta cần biết mũi tên sẽ đi về đâu. Việc làm để phát sinh điều thiện cũng vậy, chúng ta cần suy xét kỹ lưỡng xem hành động đó có gây hại cho ai không, và nếu có thì hậu quả sẽ ra sao. Chỉ cần những suy nghĩ cẩn trọng này cũng đủ để chúng ta quyết định có nên làm hay không.
Kết hợp tam nghiệp với thiện ý sẽ mang lại hạnh phúc an lạc, không chỉ cho bản thân mà còn cho nhiều người khác.
Hóa giải tức giận theo nguyên tắc chữ Nhẫn của nhà Phật
Nếu một ly nước trong sạch có thể dùng cho mọi sinh hoạt, thì khi tâm ý chúng ta thanh tịnh, chúng ta có thể làm được nhiều điều tốt đẹp. Ví dụ, việc kêu gọi cứu trợ đồng bào gặp thiên tai, giúp đỡ những mảnh đời bất hạnh. Nếu trong quá khứ, thân, khẩu, ý của chúng ta đã từng tạo ra lỗi lầm, chúng ta cũng không nên vì đó mà trì hoãn những ý niệm thiện đang khởi lên trong tâm và chuyển hóa chúng thành hành động. Đôi khi, những suy nghĩ tiêu cực về quá khứ có thể ngăn cản chúng ta thực hiện điều thiện.
Vì vậy, khi những suy nghĩ tiêu cực xuất hiện, chúng ta cần loại bỏ chúng ngay lập tức, vì chúng chỉ là sự lừa dối của tâm trí, ngăn cản chúng ta làm việc tốt. Vượt qua những suy nghĩ đó là đặt một bước chân vững chắc trên con đường thay đổi số phận và hoàn thiện bản thân. Mọi hành động, dù thiện hay ác, đều bắt nguồn từ suy nghĩ. Điều này được minh họa rõ qua câu Kinh Pháp Cú thứ hai:
Ý dẫn đầu các pháp
Ý làm chủ, ý tạo
Nếu với ý thanh tịnh
Nói lên hay hành động
An lạc bước theo sau
Như bóng, không rời hình.
Lời Phật dạy giúp chúng sinh nhận thức rõ đúng sai, từ đó có cái nhìn tích cực về sự chuyển hóa của bản thân sau khi học Phật.
Tầm quan trọng của Tứ Vô Lượng Tâm trong bối cảnh toàn cầu hóa
4. Tinh tấn tiếp tục phát triển những điều lành đã phát sinh
Cũng như nước sạch có thể dùng để nấu ăn, pha chế đồ uống, thì khi chúng ta đã hình thành những suy nghĩ và hành động mang lại hạnh phúc cho mình và người khác, chúng ta sẽ có xu hướng muốn làm nhiều hơn nữa. Đây là một “vụ làm ăn” lớn lao cần đầu tư công sức và thời gian, nhưng mang lại lợi nhuận vượt ngoài mong đợi.
Theo nguyên lý nhân quả, nếu tam nghiệp (thân, khẩu, ý) kết hợp với tam độc (tham, sân, si) sẽ dẫn đến phiền não, đau khổ và đọa lạc. Ngược lại, nếu tam nghiệp kết hợp với thiện ý, chúng ta sẽ gặt hái được hạnh phúc và an lạc, không chỉ cho bản thân mà còn cho nhiều người.
Lời Phật dạy giúp chúng sinh chuyển hóa những mê lầm, nhận thức rõ ràng đâu là đúng, đâu là sai. Chúng ta cần có cái nhìn tích cực về những gì đã đạt được sau quá trình học Phật. Hãy xem xét những “phương trình” chúng ta tự đặt ra có mang lại kết quả tốt đẹp hay không. Nếu có niềm vui, đó là dấu hiệu chúng ta đang đi đúng hướng. Ngược lại, nếu kết quả không như mong đợi, chúng ta cần xem xét lại “chất xúc tác” nào đã dẫn đến điều đó.
Để bước đi trên con đường giải thoát, chúng ta phải trải qua nhiều thử thách. Một khi đã tìm thấy phương hướng, hãy vững tin tiến bước, vì con đường là do chính mình lựa chọn. Lời dạy về ý nghĩa của Tứ Chánh Cần chính là kim chỉ nam chính xác nhất trên lộ trình tu học.
> Xem thêm video Tam tự tánh trong Phật giáo:
