Nền tảng vạn vật, từ hữu hình đến vô hình, đều được cấu thành từ bốn yếu tố cơ bản, một quan niệm sâu sắc có nguồn gốc từ Ấn Độ cổ đại. Khi tập hợp lại trong cơ thể sinh vật, chúng tạo nên “thân tứ đại”, mang ý nghĩa biểu tượng về sự tồn tại và sự sống. Khám phá về sự cân bằng và tương quan của những yếu tố này có thể mang đến cái nhìn mới về sức khỏe và sự kết thúc của đời sống, như được vén mở trên Chiasedaophat.
Bốn yếu tố cấu thành nên vạn vật được gọi là “đại” (lớn) bởi sự hiện diện phổ quát của chúng. Khi tập hợp trong cơ thể con người, chúng được gọi là “thân tứ đại”. Tương tự, một đóa hoa, một đám mây, một hòn sỏi, hay một ngọn cỏ, tất cả đều cấu thành từ yếu tố tứ đại.
Thân tứ đại
Khái niệm “thân tứ đại” là cách gọi biểu tượng từ Ấn Độ cổ đại, khác biệt với cách phân tích vật chất phức tạp của khoa học hiện đại thành vô số tế bào và phân tử. Theo quan niệm Phật giáo, “thân tứ đại” bao gồm bốn yếu tố: đặc (đất), lỏng (nước), khí (gió) và sức nóng (lửa). Sự mất cân bằng của tứ đại dẫn đến bệnh tật, và sự ly tán của chúng được xem là cái chết. Khi thân tứ đại không còn hoạt động, con người không còn hiện diện dưới dạng vật chất hữu hình, và đó được coi là sự chấm dứt sự sống.
Khái niệm thân tứ đại được Phật giáo giải thích nhục thân bằng xương thịt này của chúng ta. Tứ đại là bốn yếu tố đất, nước, gió, lửa.
Tuy nhiên, Phật giáo mở rộng khái niệm này hơn là chỉ bốn yếu tố vật chất. Một con người trọn vẹn còn bao gồm “Không Đại” (hư không vô biên), “Kiến Đại” (khả năng thấy biết rộng lớn và phổ biến) và “Thức Đại” (nhận thức, phân biệt, là chủ thể của sự sống). Sự kết hợp của bảy đại này tạo nên một “chúng sanh hữu tình”. Ngược lại, hòn sỏi hay đóa hoa chỉ là “chúng sanh vô tình” do tứ đại giả hợp mà thành.
Thuật ngữ “chúng sanh” ám chỉ sự sinh khởi từ nhiều yếu tố hợp lại. “Chúng sanh vô tình” như đóa hoa được hình thành từ sự kết hợp tạm thời của tứ đại. “Chúng sanh hữu tình” như con người là sự giả hợp của bảy đại. Sự “giả hợp” này xuất phát từ “giả danh” – những tên gọi chỉ mang tính tạm thời. Một đóa hoa khi còn tươi được gọi là hoa, khi héo úa có thể thành rác, và khi phân hủy lại trở thành phân bón. Một thân người đẹp đẽ khi chết trở thành xác chết, rồi xương trắng. Một khúc gỗ có thể là cây, là củi, là tro tàn. Khi “Kiến Đại” và “Thức Đại” rời khỏi thân tứ đại, thân vật chất trở thành xác chết.
Do đó, tên gọi cho chúng sanh chỉ là “giả danh”, mang tính tạm thời. Định nghĩa “chúng sanh là do các duyên giả hợp lại mà có tên gọi” nhấn mạnh bản chất vô thường này. Một vật dụng như chiếc ly có thể được gọi bằng nhiều tên khác nhau tùy ngữ cảnh. Sự sinh diệt của chúng sanh cũng là quy luật tùy duyên sinh và tùy duyên diệt, không có sự tồn tại tuyệt đối. Người nhận ra quy luật “duyên sinh” này được gọi là “Duyên Giác”, giác ngộ rằng chúng sanh chỉ là tên gọi tạm thời. Khi duyên hợp thì là chúng sanh, khi duyên ly thì tùy nghiệp mà tái sinh. Quá trình tái sinh này là sự vận hành của “Kiến Đại” và “Thức Đại” theo nghiệp lực, dẫn đến luân hồi. Thân tứ đại lúc này sẽ tan rã, trở về với đất mẹ. Thân tái sinh không giữ ký ức về kiếp trước do sự mê mờ, tương tự như ngay trong kiếp sống hiện tại, con người cũng không thể nhớ hết mọi chuyện đã qua nếu chưa đạt đến quả vị thánh.
Quan điểm duy vật cho rằng con người chỉ là vật chất, và ý thức hay lương tâm chỉ là sản phẩm của bộ não. Khi bộ não chết, mọi thứ chấm dứt. Điều này dẫn đến quan niệm coi trọng hưởng thụ vật chất khi còn sống, sẵn sàng chà đạp người khác để thỏa mãn bản thân, vì cho rằng cái chết là sự kết thúc tuyệt đối. Quan điểm này được xem là “tà kiến đoạn diệt” trong Phật giáo.
Phật giáo khẳng định rằng cái chết không phải là sự chấm dứt hoàn toàn, mà là sự tiếp nối của luân hồi. Nhân quả từ thân, miệng, ý luôn hiện hữu. Do đó, tín đồ Phật giáo tin tưởng sâu sắc vào luật nhân quả, luôn tỉnh thức để gieo nhân lành và sẵn lòng trả nghiệp, bởi dòng thời gian là vô tận và nghiệp quả cần được giải quyết một cách minh bạch, không thể hành động liều lĩnh như những người theo quan điểm duy vật đoạn diệt.
Minh Đức – Tạng thư Phật học
Để hiểu rõ hơn về triết lý sâu sắc này và những khía cạnh khác của Đạo phật, hãy cùng khám phá thêm trong chuyên mục chính của chúng tôi.
