Trong cuộc sống, lời nói có sức mạnh to lớn, có thể xây dựng hay phá hủy. Hiểu và làm chủ ngôn ngữ là yếu tố then chốt để sống an yên và có ý nghĩa. Khám phá cách thức trau dồi lời nói tại Website Chia sẻ Đạo Phật để mỗi phát ngôn đều mang lại lợi ích.
Lời răn dạy về việc suy xét kỹ lưỡng trước khi phát ngôn là đúc kết từ kinh nghiệm sống sâu sắc của người xưa. Họ hiểu rõ sức mạnh và sự nguy hiểm tiềm ẩn trong lời nói của con người, đặc biệt là “cái lưỡi không xương” có thể uốn nắn theo mọi hướng. Khi có thiện cảm, lời nói có thể xuôi theo ý muốn người khác, thậm chí tâng bốc, nịnh hót để trục lợi cá nhân. Dù hành động của người kia có sai trái đến đâu, lời nói vẫn có thể tô hồng, ca ngợi để lấy lòng, bất chấp phẩm giá và giá trị làm người, chỉ cốt đạt được lợi ích cá nhân.
Ngược lại, khi có ác cảm, lời nói có thể trở nên cay nghiệt, đâm thọc, nói xấu, vu khống, nhục mạ với mục đích hãm hại người khác đến cùng cực. Lời nói có thể ngọt ngào như mật rót hay cay đắng như ớt, bồ hòn, tùy thuộc vào ý đồ của người sử dụng. Chính vì lẽ đó, trong năm giới cấm của Phật tử tại gia, giới thứ tư nhấn mạnh việc không được nói dối, nói thêu dệt, nói hai chiều và nói lời hung ác.
Đối với người Phật tử, Phật dạy ta nên dùng lời ái ngữ chân thật trong khi giao tiếp với mọi người. Lời nói của ta phải là lời nói mang chữ ký có giá trị muôn đời. Ảnh minh họa.
Nói năng và giữ im lặng
Để tránh việc lời nói vô thức gây ra tội lỗi, các bậc cổ đức đã khuyên nhủ con người “uốn lưỡi bảy lần trước khi nói”. Lời răn này mang ý nghĩa ẩn dụ sâu sắc, không phải là hành động uốn cong chiếc lưỡi vật lý. Nếu hiểu theo nghĩa đen, việc này vừa vô lý vừa không mang lại lợi ích, chỉ khiến lưỡi thêm đau. Thay vào đó, “uốn lưỡi bảy lần” ám chỉ sự suy xét cẩn trọng về mọi khía cạnh trước khi phát ngôn. Con số bảy có thể tượng trưng cho việc nhìn lên (kính trọng người trên), nhìn xuống (thương xót người dưới), nhìn bốn phía (không gây hại cho bất kỳ ai), và nhìn ngang (duy trì hòa khí với bạn bè đồng trang lứa). Mục đích là để lời nói không gây tổn hại, xúc phạm đến bất kỳ ai, mà thay vào đó mang tính xây dựng, yêu thương và đoàn kết.
Việc cẩn trọng trong lời nói, sử dụng ái ngữ, sự từ tốn, hiền dịu, hòa nhã sẽ mang lại giá trị và ảnh hưởng tích cực. Kính trọng người lớn tuổi, tránh lời nói thô tục làm tổn thương họ là điều cần thiết để không phạm thượng và gánh chịu tội lỗi.
Trong năm giới cấm của người Phật tử tại gia, thì giới thứ tư là giới Phật cấm người Phật tử không được nói dối, nói thêu dệt, nói lưỡi hai chiều và nói lời hung ác.
Nguồn gốc và ý nghĩa của câu nói “Tâm địa nhược thông, tuệ nhật tự chiếu”
Trong kinh Luật Sa Di ghi lại câu chuyện về một vị Sa Di đã khinh chê một vị Tỳ Kheo già tụng kinh có giọng nói như chó sủa. Tuy nhiên, vị Tỳ Kheo già này lại là một bậc A La Hán. Để vị Sa Di tránh khỏi đọa địa ngục, vị Tỳ Kheo đã khuyên ông sám hối. Nhờ sám hối chân thành, vị Sa Di thoát khỏi kiếp địa ngục nhưng vẫn phải chịu quả báo làm thân chó trong 500 đời. Đây là hậu quả của lời nói ác khi không suy xét kỹ lưỡng. Nếu thực hành “uốn lưỡi bảy lần”, con người có thể tránh được những tai ương và quả báo xấu xa trong hiện tại và tương lai.
Tóm lại, “uốn lưỡi bảy lần” là lời khuyên ẩn dụ của người xưa về sự cẩn trọng trong lời nói. Câu nói dân gian “lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau” hay “Chim khôn kêu tiếng rảnh rang, người khôn nói tiếng dịu dàng dễ nghe” đều nhấn mạnh tầm quan trọng của lời nói. Chúng ta cần ghi nhớ câu “Họa tùng khẩu xuất, bệnh tùng khẩu nhập” – tai họa từ miệng mà ra, bệnh tật từ miệng mà vào. Một lời nói có thể mang lại sự hưng thịnh cho nhà nước, hoặc gây ra mất mát, tan vỡ. Nó có thể dẫn đến mất mạng, hoặc cứu vớt vô số sinh linh. Đối với Phật tử, lời ái ngữ chân thật, có giá trị bền vững theo thời gian là điều Phật dạy, cần được trân trọng và thực hành.
Để hiểu sâu hơn về cách áp dụng lời ái ngữ và sự cẩn trọng trong giao tiếp, mời bạn khám phá thêm về Đạo phật.
