Trong văn hóa dân gian, tín ngưỡng thờ cúng ông Công, ông Táo đã ăn sâu vào đời sống tinh thần người Việt. Tuy nhiên, dưới lăng kính Phật giáo, sự phụng thờ này cần được nhìn nhận một cách thấu đáo hơn, với niềm tin vào sức mạnh nội tại và nghiệp lực cá nhân. Khám phá cách tiếp cận của đạo Phật về vấn đề này và tìm hiểu thêm tại Chia sẻ Đạo Phật.
Quan điểm Phật giáo về tục thờ cúng Thần Tài, Thổ Địa, Ông Công, Ông Táo
Từ góc độ Phật giáo, việc thờ cúng Thần Tài, Thổ Địa, Ông Công, Ông Táo được xem là một tập tục tín ngưỡng dân gian có từ lâu đời. Theo quan niệm truyền thống, mỗi khía cạnh của cuộc sống đều có một vị thần cai quản, và việc thờ phụng các vị thần này được tin là sẽ mang lại sự phù hộ.
Tuy nhiên, người Phật tử sau khi quy y Tam bảo đều nhận thức rõ nguyên tắc “quy y Phật không quy y trời thần quỷ vật”. Dù vậy, do tính phổ biến và ăn sâu vào tâm thức người Việt, một số Phật tử vẫn duy trì các hình thức thờ cúng này.
Với tinh thần phương tiện và bao dung, Phật giáo cho phép những Phật tử chưa vững chánh kiến, chưa hoàn toàn phụng hành Tam bảo, có thể tiếp tục duy trì tập tục thờ cúng thần linh. Tuy nhiên, điều quan trọng cần nhấn mạnh là đạo Phật không chủ trương việc thờ thần. Mọi thành tựu trong cuộc sống, theo giáo lý Phật đà, đều đến từ phước đức mà mỗi cá nhân đã gieo trồng trong quá khứ và hiện tại, chứ không phải do sự ban ơn của thần linh.
Quan niệm dân gian cho rằng việc thờ cúng các vị thần như Ông Địa, Thần Tài, Ông Công, Ông Táo sẽ mang lại sự phù hộ cho gia chủ. Ảnh minh họa
Lễ cúng Ông Công, Ông Táo: Một phong tục văn hóa truyền thống
Vào ngày 23 tháng Chạp hàng năm, theo tín ngưỡng dân gian, Ông Táo sẽ cưỡi cá chép vàng về trời để báo cáo với Ngọc Hoàng về những việc đã diễn ra trong gia đình trong suốt một năm qua. Nghi thức cúng bái, đọc văn khấn Ông Công, Ông Táo là cách con cháu thể hiện lòng thành kính. Tuy nhiên, việc lựa chọn và đọc đúng bài văn khấn chuẩn xác không phải ai cũng nắm rõ.
Dưới đây là hai bài văn khấn Ông Công, Ông Táo phổ biến trong văn hóa người Việt:
Bài 1: Theo “Văn khấn cổ truyền Việt Nam” – NXB Văn hóa Thông tin
Nam mô A Di Đà Phật! (Lặp lại 3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân.
Tín chủ (chúng) con là: [Tên chủ hộ gia đình]
Ngụ tại: [Địa chỉ gia đình]
Hôm nay, ngày 23 tháng Chạp, tín chủ chúng con thành tâm sửa biện hương hoa phẩm vật, xiêm hài áo mũ, kính dâng tôn thần. Thắp nén tâm hương, tín chủ con thành tâm kính bái.
Chúng con kính mời Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân hiển linh trước án, hưởng thụ lễ vật.
Cúi xin Tôn thần gia ân, xá tội cho mọi lỗi lầm trong năm qua gia chủ chúng con đã vô tình hoặc cố ý sai phạm. Xin Tôn thần ban phước lộc, phù hộ toàn gia chúng con, trai gái, già trẻ đều được sức khỏe dồi dào, an khang thịnh vượng, vạn sự tốt lành. Chúng con lễ bạc tâm thành, kính lễ cầu xin, mong Tôn thần phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (Lặp lại 3 lần)
Nghi thức cúng Ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp là một phần không thể thiếu trong dịp Tết cổ truyền của người Việt. Ảnh minh họa
Bài 2: Văn khấn Ông Táo được lưu truyền trong dân gian
Nam mô A Di Đà Phật! (Lặp lại 3 lần)
Kính lạy Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân!
Tín chủ con là: [Tên chủ hộ gia đình]
Ngụ tại: [Địa chỉ gia đình]
Nhằm ngày 23 tháng Chạp, tín chủ chúng con thành tâm sửa biện hương hoa phẩm vật, xiêm hài áo mũ, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, dâng hiến Tôn Thần. Đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân giáng lâm trước án, thụ hưởng lễ vật.
Phỏng theo lệ cũ, Ngài là vị chủ, Ngũ Tự Gia Thần, soi xét lòng trần. Táo Quân chứng giám.
Trong năm qua, vì những sai phạm, các tội lỗi lầm, cúi xin Tôn Thần gia ân, châm chước. Ban lộc, ban phước, phù hộ toàn gia, trai gái trẻ già, an ninh khang thái.
Dãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám.
Cẩn cáo.
Nam mô A Di Đà Phật! (Lặp lại 3 lần)
Theo Giáo sư Trần Lâm Biền, một nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, phong tục thờ cúng Táo quân của dân tộc ta không phải là một hủ tục mê tín dị đoan. Đây là một tín ngưỡng văn hóa dân gian có nguồn gốc từ ba vị thần Thổ Công, Thổ Địa, Thổ Kỳ của Lão giáo Trung Quốc, nhưng đã được Việt hóa thành huyền tích “hai ông một bà”, tượng trưng cho thần Đất, thần Nhà và thần Bếp núc. Theo truyền thuyết, vào ngày 23, 24 tháng Chạp, Táo quân sẽ lên chầu trời để báo cáo với Ngọc Hoàng về những việc làm tốt và xấu của gia chủ trong năm. Do đó, khi cúng bái, người ta thường cúng bánh mật với mong muốn Táo quân sẽ nói những lời tốt đẹp, có lợi cho gia chủ khi lên báo cáo. Tín ngưỡng này mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, khuyến khích con người làm việc thiện và sống lương thiện. Giáo sư Trần Lâm Biền cũng nhấn mạnh rằng, theo truyền thống, lễ cúng Táo quân chỉ cần một mâm cơm, chè ngọt, trầu cau, hoa quả đơn giản, không cần quá cầu kỳ.
Để hiểu rõ hơn về cách nhìn nhận các vấn đề tâm linh trong khuôn khổ giáo lý từ bi trí tuệ, hãy khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
