Ngày 23 tháng Chạp hàng năm là dịp quan trọng để gia đình Việt tưởng nhớ và tiễn đưa các vị thần Bếp núc về trời trình báo. Khác với quan niệm phổ biến về Táo Quân, câu chuyện còn ẩn chứa những giá trị sâu sắc về tình nghĩa vợ chồng, là nét đẹp văn hóa cần được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Tìm hiểu thêm về nghi thức và ý nghĩa của ngày này, bạn có thể truy cập chiasedaophat.com để có những thông tin hữu ích nhất cho gia đình mình.
Nghĩa tình phu thê ẩn sâu sau sự tích ông Công ông Táo
Sự tích ông Công ông Táo
Dưới góc nhìn của Phật giáo, việc thờ ông Địa, thần Tài hay ông Công ông Táo là tập tục, tín ngưỡng dân gian. Từ xa xưa, người ta tin rằng, mỗi lĩnh vực của đời sống con người đều có một vị thần cai quản nên thờ phụng, cúng bái các vị thần ấy thì sẽ được phù hộ. Ảnh minh họa
Theo tín ngưỡng cổ truyền, ngày 23 tháng Chạp hàng năm là ngày Táo Quân cưỡi cá chép vàng lên trời báo cáo với Ngọc Hoàng Thượng đế những điều tai nghe mắt thấy ở trần gian; tất cả những việc tốt, việc xấu, những gì đã làm được và chưa làm được của con người dưới hạ giới một cách khách quan, trung thực.
Táo Quân trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam có nguồn gốc từ ba vị thần Thổ Công, Thổ Địa, Thổ Kỳ của Lão giáo Trung Quốc nhưng được Việt hóa thành huyền tích “2 ông 1 bà” – vị thần Đất, vị thần Nhà, vị thần Bếp núc. Tuy vậy người dân vẫn quen gọi chung là Táo Quân hoặc Ông Táo do kết quả của thuyết tam vị nhất thể (thuyết Ba ngôi) khá phổ biến trong các tín ngưỡng, tôn giáo. Bếp là bản nguyên của nhà khi người nguyên thủy có lửa và đều dựa trên nền móng là đất.
Ở Việt Nam, sự tích Táo Quân được truyền khẩu, rồi ghi chép, nội dung chính được tóm tắt như nhau:
Trọng Cao và vợ là Thị Nhi chung sống đã lâu nhưng không có con, điều này khiến họ buồn phiền và thường xuyên cãi vã. Một lần, vì quá giận dữ, Trọng Cao đã đánh vợ. Thị Nhi bỏ nhà ra đi và sau đó gặp gỡ, kết duyên cùng Phạm Lang. Khi nguôi giận, Trọng Cao nhận ra lỗi lầm của mình và quyết định đi tìm vợ. Tuy nhiên, trong quá trình tìm kiếm, ông đã tiêu hết tiền bạc và phải đi ăn xin.
Tình cờ, Trọng Cao đến xin ăn tại nhà Thị Nhi. Hai người nhận ra nhau, Thị Nhi mời Trọng Cao vào nhà, họ cùng nhau chia sẻ câu chuyện và Thị Nhi bày tỏ sự ân hận vì đã lấy Phạm Lang.
Khi Phạm Lang về nhà và sợ Trọng Cao bị bắt gặp, Thị Nhi đã khuyên Trọng Cao trốn vào đống rơm ngoài vườn. Không lâu sau, Phạm Lang quyết định đốt đống rơm để lấy tro bón ruộng. Trọng Cao, vì không thể thoát ra, đã bị chết cháy. Chứng kiến cảnh Trọng Cao chết do sự sắp đặt của mình, Thị Nhi đau đớn chạy vào đống rơm đang cháy để chết theo chồng.
Phạm Lang, trước tình cảnh bất ngờ và đau lòng khi thấy vợ mình chết, cũng đã nhảy vào đống rơm đang cháy để quyên sinh theo vợ.
Linh hồn của ba người sau đó được đưa lên Thượng Đế. Thượng Đế, thấy được nghĩa tình của họ, đã sắc phong cho làm Táo Quân, với danh hiệu chung là Định Phúc Táo Quân, nhưng mỗi người phụ trách một lĩnh vực:
Phạm Lang được phong làm Thổ Công, cai quản việc bếp. Danh hiệu: Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân.
Trọng Cao được phong làm Thổ Địa, trông coi việc nhà cửa. Danh hiệu: Thổ Địa Long Mạch Tôn Thần.
Thị Nhi được phong làm Thổ Kỳ, phụ trách việc chợ búa. Danh hiệu: Ngũ Phương Ngũ Thổ Phúc Đức Chánh Thần.
Quan niệm dân gian về văn khấn ông Công ông Táo
Văn cúng khấn ông Công, ông Táo chính là một nghi thức không thể thiếu trong ngày con cháu làm cơm cúng tiễn đưa ông Táo về chầu. Ảnh minh họa
Dưới góc nhìn Phật giáo, việc thờ cúng ông Địa, thần Tài hay ông Công ông Táo được xem là một tập tục, tín ngưỡng dân gian. Từ ngàn xưa, con người tin rằng mỗi khía cạnh của cuộc sống đều có một vị thần cai quản, và việc thờ phụng, cúng bái sẽ mang lại sự phù hộ.
Tuy nhiên, các Phật tử sau khi quy y Tam bảo đều hiểu rõ nguyên tắc “quy y Phật không quy y trời thần quỷ vật”. Mặc dù vậy, do tập tục thờ thần đã ăn sâu vào tâm thức và phổ biến trong đời sống người Việt, một số Phật tử vẫn duy trì các hình thức thờ cúng này.
Với tinh thần từ bi và bao dung, Phật giáo cho phép những người Phật tử chưa đủ Chánh kiến để chỉ tôn thờ Tam bảo có thể tiếp tục duy trì tập tục thờ cúng các vị thần này. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng đạo Phật không khuyến khích việc thờ thần. Thành tựu trong cuộc sống chủ yếu đến từ phước đức mà mỗi người tự gieo trồng trong quá khứ và hiện tại, chứ không phụ thuộc vào sự phù hộ của thần linh.
Vào ngày 23 tháng Chạp hàng năm, Táo Quân sẽ về trời để báo cáo với Ngọc Hoàng Thượng đế. Cá chép vàng là phương tiện để Táo Quân thực hiện chuyến đi này. Sau khi mâm cỗ được chuẩn bị tươm tất, đến giờ hành lễ, con cháu sẽ bắt đầu đọc bài văn khấn để bày tỏ lòng thành kính. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ bài khấn chuẩn xác nhất.
Dưới đây là hai bài văn khấn ông Công ông Táo phổ biến trong văn hóa người Việt:
Bài 1: Theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam – NXB Văn hóa Thông tin
Nam mô a di đà Phật! (Lặp lại 3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Tín chủ (chúng) con là: [Tên của bạn hoặc người đại diện gia đình]
Ngụ tại: [Địa chỉ nhà bạn]
Hôm nay, ngày 23 tháng Chạp, tín chủ chúng con với lòng thành kính đã sửa soạn hương hoa, phẩm vật, xiêm hài, áo mũ, kính cẩn dâng lên Tôn thần. Xin thắp nén tâm hương, thành tâm kính bái.
Chúng con kính mời Ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân giáng lâm trước án, thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin Tôn thần niệm tình gia ân, xá tội cho mọi lỗi lầm mà gia chủ chúng con đã vô tình hoặc cố ý phạm phải trong năm qua. Với tất cả tâm thành, chúng con kính lễ cầu xin, mong Tôn thần phù hộ độ trì cho gia đình chúng con.
Nam mô a di đà Phật! (Lặp lại 3 lần)
Trong tinh thần phương tiện và bao dung của Phật giáo, những vị Phật tử nào chưa đủ Chánh kiến để phụng hành chỉ ba ngôi Tam bảo thì vẫn có thể duy trì tập tục thờ các vị thần này. Nhưng cần lưu ý rằng, đạo Phật không chủ trương thờ thần, mặt khác, những thành tựu trong đời sống đều do phước đức của tự thân đã gieo trồng trong quá khứ và hiện tại mà được, chứ không phải nhờ thần linh phù hộ.
Bài 2: Văn khấn ông Công ông Táo được lưu truyền trong dân gian
Nam mô a di đà Phật! (Lặp lại 3 lần)
Kính lạy Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân!
Tín chủ con là: [Tên của bạn hoặc người đại diện gia đình]
Ngụ tại: [Địa chỉ nhà bạn]
Nhân ngày 23 tháng Chạp, tín chủ chúng con với lòng thành tâm sửa biện hương hoa, phẩm vật, xiêm hài, áo mũ, theo nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, dâng hiến Tôn Thần. Xin đốt nén Tâm Hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời:
Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân giáng lâm trước án, thụ hưởng lễ vật.
Phỏng theo lệ cũ, Ngài là vị chủ, Ngũ Tự Gia Thần, xin soi xét lòng trần. Táo Quân chứng giám cho lòng thành của chúng con.
Trong năm qua, nếu có những sai phạm, những tội lỗi lầm, cúi xin Tôn Thần niệm tình gia ân, châm chước. Xin Ngài ban lộc, ban phước, phù hộ cho toàn gia, từ trai gái đến trẻ già, luôn được an ninh khang thái.
Chúng con xin dãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám.
Cẩn cáo.
Nam mô a di đà Phật! (Lặp lại 3 lần)
Theo Giáo sư Trần Lâm Biền, một nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, phong tục thờ cúng Táo quân của người Việt không phải là hủ tục mê tín dị đoan. Đây là một tín ngưỡng văn hóa dân gian có nguồn gốc từ ba vị thần Thổ Công, Thổ Địa, Thổ Kỳ của Lão giáo Trung Quốc, nhưng đã được Việt hóa thành huyền tích về “2 ông 1 bà”, đại diện cho thần Đất, thần Nhà và thần Bếp núc.
Theo quan niệm truyền thống, vào ngày 23 hoặc 24 tháng Chạp, Táo quân sẽ lên chầu trời để báo cáo với Ngọc Hoàng về những việc tốt và xấu của gia chủ trong năm. Vì vậy, trong mâm cỗ cúng thường có bánh mật, với mong muốn Táo quân sẽ ăn bánh và báo cáo những điều tốt đẹp, có lợi cho gia chủ lên thiên đình.
Tín ngưỡng này mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, khuyến khích con người sống thiện lương và làm nhiều việc tốt. Giáo sư Trần Lâm Biền nhấn mạnh: “Theo truyền thống, lễ cúng Táo quân chỉ cần một mâm cơm, chè ngọt, trầu cau, hoa quả đơn giản, không cần quá cầu kỳ…”.
> Bài văn khấn mà bất kỳ Phật tử nào cũng nên thuộc lòng.
Tìm hiểu sâu hơn về các khía cạnh tâm linh và tín ngưỡng, bạn đọc có thể khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
