Tại vùng đất Vĩnh Châu, một di tích lịch sử hơn bốn thế kỷ hiện hữu, mang tên Chùa Cà Săng với ý nghĩa ‘Ánh bình minh của cây bần thăng’. Nơi đây không chỉ là trung tâm văn hóa, tâm linh của cộng đồng Khmer mà còn ẩn chứa những câu chuyện kiến trúc độc đáo và lịch sử hình thành đầy thú vị. Khám phá vẻ đẹp và bề dày của ngôi cổ tự này, bạn có thể tìm hiểu thêm tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
## Chùa Cà Săng: Nét Đẹp Văn Hóa và Lịch Sử Vùng Đất Vĩnh Châu
Chùa Cà Săng, còn được biết đến với tên Khmer là Sêrây Cro Săng (nghĩa là Ánh bình minh của cây bần thăng), tọa lạc cách trung tâm thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng, khoảng 2km về hướng đông bắc. Nằm tại ấp Cà Săng, phường 2, ngôi chùa cổ này mang trong mình bề dày lịch sử hơn bốn thế kỷ, là một điểm nhấn văn hóa và tâm linh đặc sắc của đồng bào Khmer Nam bộ.
### Lịch Sử Hình Thành và Kiến Trúc Độc Đáo
Theo lời kể của các bậc cao niên, khu vực này trước kia từng là một gò đất hoang dã với nhiều cây bần thăng mọc tự nhiên. Loại cây này, với thân cao lớn và trái chua thanh thường dùng để nấu canh, ngày nay còn được ưa chuộng làm cây cảnh vì dễ tạo dáng.
Ngôi chùa được hình thành vào năm 1775, ban đầu chỉ được xây dựng bằng gỗ và lá. Qua nhiều lần trùng tu và mở rộng, đặc biệt là nhờ sự đóng góp của các tín đồ Phật tử, chùa đã khoác lên mình diện mạo khang trang, tráng lệ như ngày nay. Kinh phí xây dựng, đặc biệt là ngôi chánh điện, lên đến hàng tỷ đồng, phục vụ nhu cầu tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng.
Kiến trúc của chùa Cà Săng mang đậm nét đặc trưng của văn hóa Khmer, với hệ thống cổng, nhà liêu, nhà hội (sala) và các tòa tháp được thiết kế theo nguyên bản xưa. Nổi bật là ngôi chánh điện uy nghi, được xây dựng trên nền đất cao ráo, với phần mái có kiến trúc mô phỏng theo các ngôi tháp cổ Angkor Wat. Các họa tiết hoa văn tinh xảo, độc đáo tạo nên ấn tượng mạnh mẽ cho du khách.
### Không Gian Tâm Linh và Sinh Hoạt Cộng Đồng
Bước qua cổng chùa, du khách sẽ cảm nhận được sự rộng lớn và thanh tịnh của khuôn viên. Đây không chỉ là nơi diễn ra các hoạt động tôn giáo mà còn là không gian sinh hoạt cộng đồng, tổ chức các chương trình văn nghệ, thể thao cho bà con Phật tử.
Ngôi sala khang trang là nơi diễn ra các nghi lễ quan trọng như tụng kinh, thuyết pháp, dâng cơm trong các dịp lễ hội. Dọc hai bên khuôn viên là những dãy nhà liêu dành cho các vị sư nghỉ ngơi, còn nhà ăn được bố trí phía sau. Trung tâm của chùa là ngôi chánh điện lộng lẫy, niềm tự hào của cộng đồng, bởi theo quan niệm của người Khmer, ngôi chùa khang trang phản ánh sự sung túc của thôn ấp.
Chùa Cà Săng còn đóng vai trò là trung tâm giáo dục và văn hóa tinh thần. Tại đây, các lớp học chữ, dạy nghề và giáo dục đạo đức được tổ chức, giúp định hình nhân cách và đời sống tâm linh cho cộng đồng. Tro cốt của người quá cố cũng được lưu giữ trong các tòa tháp tại chùa, thể hiện sự gắn kết giữa cõi sống và cõi vĩnh hằng.
### Đóng Góp Cho Cộng Đồng và Quốc Gia
Với phương châm “Tốt đời, đẹp đạo”, chùa Cà Săng luôn tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội. Chùa duy trì các lễ hội truyền thống, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời đào tạo nhiều thế hệ trí thức Khmer thông qua các lớp học Vini, Pali. Bên cạnh đó, chùa còn vận động bà con tuân thủ chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đóng góp vào các hoạt động nhân đạo, từ thiện.
Trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, chùa Cà Săng còn là một “địa chỉ đỏ”, từng che chở và nuôi dưỡng nhiều cán bộ cách mạng. Cố Hòa thượng Thích Lý Thi, nguyên trụ trì chùa, là một nhà sư yêu nước có nhiều đóng góp quan trọng cho sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước.
Hưởng ứng phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, nhà chùa đã không ngừng chỉnh trang cảnh quan, xây dựng phòng đọc sách, thành lập các đội văn nghệ, thể thao, trồng cây xanh tạo bóng mát và gìn giữ các loại cây cổ thụ. Các hoạt động văn hóa, lễ hội được tổ chức thường xuyên, mang đến không gian thư giãn và chiêm bái cho bà con sau những ngày lao động vất vả. Nhiều năm liền, chùa Cà Săng được công nhận là “Chùa văn hóa” và nhận được nhiều bằng khen, giấy khen từ các cấp.
### Giá Trị Lịch Sử và Kiến Trúc
Chùa Sêrây Cro Săng, hay chùa Cà Săng, được xây dựng vào năm 1576, với diện tích 22.230 mét vuông. Quần thể kiến trúc hài hòa bao gồm chánh điện, sala, nhà ở cho sư, trường dạy chữ Khmer, tháp tro cốt và lò hỏa táng.
Cổng chùa là một công trình kiến trúc bê tông màu đỏ thẫm, với hai cột trụ vuông vững chắc đỡ phần mái tháp. Phía trên cổng vòm là ba ngọn tháp được đắp nổi hoa văn Khmer, mang tên chùa bằng chữ Khmer.
Ngôi chánh điện hiện tại được xây dựng lại vào năm 2005. Công trình tọa lạc trên hai cấp nền cao hơn hẳn các hạng mục khác. Bốn vị Phật ngồi thiền ở bốn cạnh của nền chánh điện, hướng ra bốn phía, thể hiện mong muốn Phật pháp lan tỏa khắp nơi.
Mái chánh điện là một kết cấu đặc biệt với năm ngọn tháp: bốn tháp nhỏ ở bốn góc và một tháp trung tâm lớn hơn. Mỗi tháp được trang trí hình rồng cách điệu, mang đậm nét văn hóa Khmer. Bên trong chánh điện là không gian rộng lớn thờ Phật Thích Ca cùng nhiều tượng Phật khác, mỗi tượng tái hiện một sự kiện quan trọng trong cuộc đời Ngài. Tường chùa được trang trí bằng những bức họa về cuộc đời Đức Phật, từ lúc sinh ra đến khi nhập Niết Bàn.
Chùa Cà Săng không chỉ là một công trình kiến trúc tôn giáo có giá trị thẩm mỹ cao, thể hiện bản sắc văn hóa truyền thống Khmer Nam bộ, mà còn là trung tâm giáo dục, sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, chùa là cơ sở cách mạng, là nơi nuôi dưỡng cán bộ và là điểm tựa cho các phong trào đấu tranh của đồng bào Khmer.
Với những giá trị lịch sử và văn hóa đó, ngày 12/05/2004, chùa Sêrây Cro Săng đã được Chủ tịch UBND tỉnh Sóc Trăng công nhận là di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh, góp phần giáo dục truyền thống cho các thế hệ mai sau.
Khám phá thêm những câu chuyện ý nghĩa và giá trị sâu sắc về Phật giáo qua chuyên mục Đạo phật.
