Mặc dù tôn giả La Hầu La được biết đến với biệt danh “Mật hạnh đệ nhất”, cuộc đời ngài vẫn còn nhiều điểm bí ẩn, đặc biệt là thời điểm ngài xả báo thân. Liệu ngài đã viên tịch trước hay sau khi Đức Phật nhập Niết-bàn? Cùng khám phá những câu chuyện hấp dẫn và đa chiều về sự ra đời cũng như dấu mốc quan trọng cuối đời của ngài tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Như đã đề cập ở các phần trước, tôn giả La Hầu La nổi bật với sự nghiêm túc trong việc trì giới và tu tập mật hạnh, khác biệt với sự sôi nổi của các bậc Thánh đệ tử khác như Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên, Đại Ca Diếp hay A Nan. Sự im lặng và không tranh đua với thế gian của ngài, dù có thể xuất phát từ mối quan hệ đặc biệt với Đức Phật, đã định hình nên con người tu hành của ngài. Kinh điển ghi nhận La Hầu La là người “Mật hạnh đệ nhất”, tập trung vào việc giữ gìn giới luật và tu tập nội tâm, thay vì tham gia vào các cuộc thuyết pháp hay tranh luận sôi nổi.
Về năm diệt cũng có hai thuyết, một thuyết nói Tôn giả nhập Niết-bàn trước đức Phật vài năm, thuyết khác nói, khi đức Phật nhập Niết-bàn, Tôn giả còn quỳ bên giường.
Thời điểm nhập diệt của tôn giả La Hầu La cũng giống như sự không nhất quán về ngày tháng năm sinh của ngài, tồn tại hai luồng truyền thuyết. Một luồng cho rằng thái tử Tất Đạt Đa hạ sinh La Hầu La khi ngài 19 tuổi, trong khi luồng khác lại cho rằng con trai ngài ra đời khi ngài 25 tuổi. Tương tự, về thời điểm nhập diệt, có thuyết nói tôn giả viên tịch trước Đức Phật vài năm, và một thuyết khác lại mô tả ngài vẫn còn bên cạnh Đức Phật khi ngài nhập Niết-bàn.
Ấn Độ vốn không quá chú trọng việc ghi chép lịch sử một cách chi tiết. Thêm vào đó, một số nhà phiên dịch tại Trung Hoa có xu hướng thêm thắt và phóng đại, dẫn đến sự sai lệch trong các ghi chép. Các sự kiện về cuộc đời Đức Phật và các Thánh đệ tử được ghi lại trong kinh điển có thể đã trải qua quá trình biên tập và thêm bớt. Tuy nhiên, dựa trên các ghi chép lịch sử có thể đối chiếu với kinh điển, Tỳ-kheo ni Da-du-đà-la, mẹ của La Hầu La, đã nhập diệt ở tuổi 78, và La Hầu La được ghi nhận là đã nhập diệt sớm hơn bà.
Trong một buổi chiều, mẫu thân của La Hầu La đã suy tư sâu sắc về sự vô thường. Bà nhận thấy rằng các bậc Ni sư quan trọng như Kiều Đàm Di và Liên Hoa Sắc đã lần lượt nhập Niết-bàn, và La Hầu La cũng đã viên tịch. Bà tự nhủ rằng mình sinh cùng năm với Đức Phật, và năm nay đã 78 tuổi. Nghe tin Đức Phật sẽ nhập Niết-bàn ở tuổi 80, bà cảm thấy việc nhập diệt cùng thời điểm với Ngài, dù hiện tại đã không còn tình riêng mà chỉ có tình pháp, là một điều không nên. Do đó, bà quyết định sẽ nhập diệt trước.
Tỳ-kheo ni Da-du-đà-la, mẫu thân của La-hầu- la nhập diệt vào năm bảy mươi tám tuổi, trước khi đức Phật nhập diệt
Sau khi được Đức Phật chấp thuận và đảnh lễ cảm tạ, Tỳ-kheo ni Da-du-đà-la đã thị hiện thần thông bay lên hư không rồi an nhiên nhập Niết-bàn trong phòng vào đêm đó. Dựa trên ghi chép về sự nhập diệt của bà, có thể suy đoán rằng La Hầu La đã viên tịch trước cả bà và Đức Phật. Ước tính, tôn giả không sống quá 60 tuổi, và có lẽ chỉ khoảng hơn 50 năm.
Đối với một bậc Thánh, sự ra đi sớm hay muộn không còn là điều quan trọng. Việc buông bỏ thân xác giả tạm để an trú trong bản thể chân lý của pháp tánh là một sự giải thoát, một niềm hạnh phúc lớn lao. Tôn giả La Hầu La đã chứng ngộ và đạt quả vị vào năm 20 tuổi. Khi mục đích tối hậu của cuộc đời đã đạt được, sự ra đi của ngài chắc chắn là một sự an nhiên tự tại, mỉm cười rời bỏ cõi đời.
La Hầu La (zh:羅 睺 羅; si, pi: rāhula), có nghĩa là “sự chướng ngại”, là một trong Thập Đại Đệ Tử của Đức Phật. Ông là người con duy nhất của thái tử Tất Đạt Đa Cồ Đàm trước khi Ngài xuất gia. Mẹ của La Hầu La là hoàng hậu Da-du-đa-la (si: yaśodharā). Tương truyền, La Hầu La sinh năm 608 TCN, trùng với thời điểm thái tử Tất Đạt Đa, lúc bấy giờ 29 tuổi, quyết định rời bỏ gia đình để tìm cầu chân lý. Hành động này của thái tử từng bị nhiều người xem là thiếu trách nhiệm với con cái. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy chính Đức Phật là người đã trực tiếp giáo dưỡng con trai mình trên con đường giác ngộ. Nhờ vậy, La Hầu La đã sớm đạt được giác ngộ khi mới ngoài 20 tuổi. Ông được tôn giả Xá Lợi Phất thu nhận vào Tăng đoàn từ năm bảy tuổi và được cho là đã viên tịch trước Đức Phật, có lẽ khi chưa đến 50 tuổi (khoảng năm 560 TCN).
Những câu chuyện về cuộc đời Đức Phật và các đệ tử luôn mang đến nhiều bài học ý nghĩa, nếu muốn tìm hiểu sâu hơn về những khía cạnh khác trong Đạo phật, bạn có thể khám phá thêm tại đây.
