Dịp Tết Nguyên đán là thời điểm mọi người gửi gắm hy vọng về một năm mới an khang, thịnh vượng. Nét đẹp văn hóa trang trí nhà cửa bằng các biểu tượng may mắn, đặc biệt là chữ “Phúc”, đã tồn tại từ lâu đời, thể hiện mong ước về một cuộc sống đủ đầy và hạnh phúc. Khám phá sâu hơn về ý nghĩa và nguồn gốc của biểu tượng này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về giá trị tinh thần mà nó mang lại, hãy cùng tìm hiểu tại chiasedaophat.com.
“Phúc ấm ngàn đời cây trổ lộc
Đức dày muôn thuở nhánh đơm hoa”
Trong dịp Tết Nguyên đán, nhiều gia đình Việt thường trang trí nhà cửa bằng các câu đối, lời chúc hay chữ thư pháp với mong muốn cầu mong những điều tốt đẹp và bình an. Những câu chúc phổ biến như “Ngũ phúc lâm môn”, “Tài lộc tấn”, hay “Kim ngọc mãn đường” mang theo hy vọng về một năm mới sung túc và may mắn.
Đặc biệt, phong tục treo hoặc dán chữ “Phúc” vào dịp đầu xuân là một nét văn hóa đẹp, thể hiện khát vọng về một cuộc sống an lành và hạnh phúc cho gia đình.
Chữ “Phúc” trong quan niệm dân gian
Chữ “Phúc” (hay Phước theo cách đọc dân gian do kiêng húy) là một từ Hán-Việt mang ý nghĩa về sự tốt lành, may mắn. Vào dịp Tết, việc treo hoặc dán chữ “Phúc” tại nhà thể hiện mong muốn đón nhận những điều tốt đẹp nhất trong năm mới.
Trong văn hóa Việt Nam, chữ “Phúc” thường gắn liền với điển tích “Ngũ phúc lâm môn”, ý chỉ năm điều phúc lành cùng đến với gia đình, bao gồm: Phúc, Lộc, Thọ, Khang, Ninh. Trong đó, Phúc, Lộc, Thọ được xem là “tam tinh” – ba ngôi sao may mắn trên bầu trời. “Phúc” tượng trưng cho sự may mắn viên mãn, “Lộc” đại diện cho sự thăng tiến và tài lộc, còn “Thọ” là mong ước về sức khỏe và tuổi già an khang.
Bên cạnh đó, chữ “Phúc” còn thường đi đôi với chữ “Đức”. Câu nói “Có đức mặc sức mà ăn” đề cao giá trị của việc sống lương thiện, đối nhân xử thế hòa nhã, làm việc thiện. “Lộc” là bổng lộc, tài sản trời ban, thường đi kèm với địa vị cao. “Thọ” là sống lâu, “Khang” là khỏe mạnh, và “Ninh” là sự yên ổn, thanh thơi. Như vậy, chỉ một chữ “Phúc” đã chứa đựng biết bao ý nghĩa tốt đẹp, sum vầy và hạnh phúc.
Ý nghĩa của việc dán chữ “Phúc” ngược
Tại một số cộng đồng, đặc biệt là nơi có đông người Hoa sinh sống, chữ “Phúc” thường được dán theo chiều ngược lại, với phần đầu chúc xuống. Phong tục này có nguồn gốc từ một giai thoại lịch sử thú vị.
Tương truyền, trong một lần dạo chơi kinh thành vào đêm Giao thừa, Hoàng đế Chu Nguyên Chương nhận thấy một ngôi nhà treo đèn lồng có hình ảnh một người phụ nữ với đôi chân to, gợi nhớ đến Hoàng hậu họ Mã của mình. Để tránh nhầm lẫn và xác định đúng ngôi nhà, nhà vua đã bí mật lật ngược chữ “Phúc” treo trước cửa.
Hoàng hậu họ Mã, nhận thấy sự việc có thể gây ra tai họa, đã nhanh trí sai người treo ngược tất cả chữ “Phúc” trên các ngôi nhà trong khu phố. Sáng hôm sau, khi sai người đến thi hành lệnh, đoàn cẩm y vệ không thể xác định được đúng ngôi nhà, tránh được một tai họa không đáng có.
Khi biết chuyện, mọi người đều khâm phục trí tuệ và lòng nhân ái của Hoàng hậu, cho rằng việc đảo ngược chữ “Phúc” đã mang lại may mắn và hóa giải tai ương. Từ đó, tục lệ dán chữ “Phúc” ngược lan truyền rộng rãi, mang ý nghĩa “phúc đã đến” hoặc “phúc úp xuống”.
Chữ “Phúc” dưới góc nhìn đạo Phật
Theo quan điểm Phật giáo, phúc và thọ không phải là những điều ban tặng từ bên ngoài, mà là kết quả của nghiệp lực cá nhân, hay còn gọi là “tự tác tự thọ”. Những hành động thiện lành sẽ mang lại phúc báo, trong khi những hành động ác nghiệp sẽ ngăn cản phúc lành đến với chúng ta, dù có mong cầu.
Năm giới mà Phật giáo giảng dạy, đặc biệt là giới không trộm cắp và không sát sinh, có thể mang lại phúc báo và kéo dài tuổi thọ. Việc giữ gìn giới luật, thực hành các điều thiện, lánh xa điều ác là cách thiết thực nhất để cầu mong phúc thọ. Nếu không tu dưỡng bản thân, việc chỉ đơn thuần treo hay dán chữ “Phúc” sẽ không mang lại ý nghĩa thực sự.
Khi mỗi người tu dưỡng tâm bồ đề, thực hành hạnh hoan hỉ, thế giới sẽ trở nên an vui và hạnh phúc. Câu nói “Tâm bình thế giới bình” thể hiện rõ điều này. Khi đó, “Ngũ phúc lâm môn” sẽ tự nhiên đến, và mỗi người sẽ trở thành những đóa hoa tươi thắm, tô điểm cho cuộc đời thêm ý nghĩa, an lạc và hạnh phúc.
“Cội phúc lớn muôn đời quả ngọt
Cành nhân bền vạn thuở hoa tươi”
Ngày nay, ý nghĩa của chữ “Phúc” tuy có thể được diễn giải theo nhiều cách, nhưng nó vẫn luôn là biểu tượng cho những ước mơ tốt đẹp về tài lộc, sức khỏe, sự bình an và hạnh phúc. Việc treo câu đối, lời chúc ý nghĩa vào dịp Tết đã trở thành một truyền thống văn hóa đẹp, thể hiện nét đặc trưng của người Việt Nam và các nước Á Đông.
** Kim Tâm **
** Tạp chí Nghiên cứu Phật học số 1/2017 **
Khám phá sâu hơn về ý nghĩa và cách thực hành để mang lại phúc lành thực sự trong cuộc sống qua chuyên mục Đạo phật.
