Tìm hiểu về Lễ Bố tát, một nghi thức Phật giáo có nguồn gốc từ thời Đức Phật, giúp làm sâu sắc thêm đời sống tâm linh. Nghi lễ này không chỉ là việc giữ gìn giới luật mà còn là cơ hội để mỗi người con Phật thanh tịnh hóa tâm hồn, hướng đến con đường giác ngộ. Khám phá thêm về ý nghĩa và cách thức thực hành tại Chiasedaophat.
Nguồn gốc và ý nghĩa của Lễ Bố tát
Lễ Bố tát có nguồn gốc sâu xa từ thời Đức Phật còn tại thế. Theo lời thỉnh cầu của vua Tần Bà Sa La, Đức Phật đã quy định rằng các vị Tỳ kheo sống trong cùng một khu vực phải tập trung tại giới trường vào các ngày trăng tròn và ngày đầu trăng để thuyết giới, tức là đọc bản giới bổn Ba La Đề Mộc Xoa. Ban đầu, nội dung đọc tụng này được cô đọng trong bài kệ:
Chư ác mạc tác,
Chúng thiện phụng hành;
Tự tịnh kỳ ý,
Thị chư Phật giáo.
Dịch nghĩa:
Không làm các điều ác,
Vâng làm các việc lành;
Thanh tịnh hóa tâm ý,
Đó là lời Phật dạy.
Bố tát là một quy định quan trọng của giới luật. Nếu người xuất gia không thực hành Bố tát, họ dễ dàng vi phạm giới luật. Khi Đức Phật sắp nhập Niết Bàn, Ngài đã căn dặn các môn đồ rằng “Lấy giới luật làm thầy”. Vì vậy, bất kỳ tông phái Phật giáo nào cũng phải tuân thủ giới luật và không được vi phạm.
Việc giữ giới đòi hỏi phải thực hành Bố tát, không phụ thuộc vào số lượng người tham gia. Dù chỉ có một người, họ vẫn phải tự mình tụng giới và lắng nghe. Với năm người, một người sẽ tụng và bốn người còn lại lắng nghe. Tương tự, với ba người, một người tụng và hai người nghe. Quy tắc này áp dụng cho cả một trăm người hay số lượng lớn hơn.
Theo luật xuất gia, Bố tát là hoạt động vô cùng cần thiết. Trước khi tụng giới, vị Yết-ma sẽ ba lần hỏi chúng Tăng: “Trong nửa tháng qua, có ai phạm giới thì hãy tự mình đứng ra phát lồ sám hối”. Nếu không có ai đứng ra, điều đó chứng tỏ toàn thể chúng Tăng đã giữ giới trong sạch. Chỉ những ai giữ giới trong sạch mới được phép tụng giới; nếu có người phạm giới mà không sám hối, buổi tụng giới đó sẽ không được tiến hành.
Vị Yết-ma thường hỏi ba lần và tụng giới một lần, tổng cộng là bốn lần. Do số lượng giới luật rất nhiều, việc tụng giới được thực hiện mỗi nửa tháng một lần nhằm mục đích nhắc nhở. Vào thời Đức Phật, việc thọ giới và trì giới diễn ra ngay trong ngày Bố tát. Tuy nhiên, ở Trung Quốc đời sau, Hòa thượng Đạo Tuyên đã sáng lập Luật tông, nhấn mạnh rằng mọi tông phái đều phải lấy giới luật làm nền tảng và mọi người đều phải giữ giới. Theo quy định của Luật tông, Tỳ kheo phải tu học mười năm mới được phép tách khỏi thầy, và trong mười năm đó phải học hai bộ luật Tỳ kheo và Tỳ kheo Ni. Đối với Tỳ kheo Ni, thời gian học tập là mười hai năm. Tỳ kheo và Tỳ kheo Ni được xem là “Nhân Thiên Sư biểu” – bậc thầy của trời và người, là Tăng bảo. Nếu Tam bảo thiếu vắng Tăng bảo, thì việc giáo hóa chúng sinh sẽ gặp khó khăn và Phật pháp có nguy cơ bị tiêu diệt. Do đó, để Tam bảo trường tồn thế gian, việc giữ giới luật là điều kiện tiên quyết.
Về Thiền tông, Thiền sư Bác Sơn là người ngộ đạo dưới thời Tào Động Tông, đồng thời là Tổ sư của cả Thiền tông và Luật tông. Ngài dạy rằng Thiền và Luật phải đi đôi với nhau, không thể tu Thiền mà bỏ qua giới luật. Trong lịch sử Phật giáo Trung Hoa gần đây, hai vị Thánh Tăng là Thiền sư Hư Vân (1840-1959) và Thiền sư Lai Quả (1881-1953) đều là những bậc thầy có cả trí tuệ và hạnh đức, nghiêm trì giới luật. Tổ Đức Sơn Tuyên Giám (780-865) nổi tiếng với cây gậy “Đức Sơn Bảng”, ngài thường dùng gậy đánh vào đầu những người đến cầu pháp ngay khi họ chưa kịp mở lời. Dù Ngài nổi tiếng với việc “mắng Phật mắng Tổ”, nhưng về việc giữ giới thì chưa ai sánh bằng. Việc Ngài mắng Phật hay mắng Tổ thực chất là để phá chấp cho người tu hành, chứ không phải là sự xem thường Phật hay Tổ. Điều này khẳng định rằng bất kỳ pháp môn nào cũng phải lấy giới luật làm căn bản, không thể tách rời. Khi lấy giới luật làm nền tảng, con đường tu tập chắc chắn sẽ hưng thịnh.
Có quan điểm cho rằng việc giữ giới và trì giới có hai cấp độ: cấp phổ thông là giữ gìn giới luật theo quy định, và cấp thứ hai là Thiền giới, còn gọi là “định-cộng-giới”. Thiền giới được hiểu như thế nào? Khi tham thiền, nếu giữ được “Nghi tình” (nghi vấn về thiền) liên tục trong 24 giờ mà không gián đoạn, khi vọng tưởng nổi lên cũng không chấp vào đó, không cố gắng trì giữ hay phạm giới, thì đó được gọi là Thiền giới. Nếu công phu chưa đạt đến mức độ này, chỉ cần một giây phút gián đoạn, chính giây phút đó có thể dẫn đến phạm giới, và không thể gọi là trì giới. Do đó, làm sao có thể nói “khỏi Bố tát”?
Thiền sư Thích Duy Lực
Để hiểu sâu sắc hơn về vai trò không thể thiếu của giới luật trong tu tập, mời bạn tiếp tục khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
