Vượt lên trên sự buông bỏ vật chất, xả ly đích thực là một trạng thái chuyển hóa nội tâm sâu sắc. Thay vì trốn tránh thế giới, hành giả có thể tìm thấy sự tự tại ngay trong cuộc sống đời thường, biến những phiền não thành trí tuệ. Khám phá cách thực hành xả ly ngay tại Chiasedaophat để kiến tạo bình an từ bên trong.
Xả ly, theo bản chất sâu xa, không chỉ đơn thuần là việc từ bỏ những vật chất hay ràng buộc bên ngoài. Đó là một trạng thái hiểu biết và buông bỏ từ nội tâm. Nếu tri kiến đối lập với mê lầm, thì bám chấp chính là đối nghịch với xả ly. Thực hành xả ly không đòi hỏi bạn phải đoạn tuyệt mọi mối quan hệ hay tìm về nơi sơn cùng thủy tận tu hành. Ngược lại, khi đã có sự chuẩn bị vững chắc từ bên trong, bạn hoàn toàn có thể sống tự tại và thực hành xả ly ngay cả trong đời sống vật chất.
Dù theo đuổi con đường Kim Cương thừa, Đại thừa hay Nguyên thủy Phật giáo, sự xả ly vẫn giữ vai trò then chốt đối với mỗi hành giả. Trong Kim Cương thừa, chúng ta được dạy cách đón nhận mọi thứ, kể cả “Ngũ độc” (tham, sân, si, mạn, nghi) có thể được chuyển hóa thành “Ngũ trí” (Diệu Quan Sát Trí, Đại Viên Cảnh Trí, Pháp Giới Thể Tính Trí, Thành Sở Tác Trí, Bình Đẳng Tính Trí). Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là chúng ta mặc nhiên chấp nhận sự trỗi dậy của sân giận hay tham ái. Tương tự, việc một số vị Thầy Kim Cương thừa có thể sống trong cảnh giàu sang hay ẩn mình nơi núi cao không nên được nhìn nhận theo cách thông thường. Nơi họ an trú, nếu được soi chiếu bằng quan kiến thanh tịnh và được xem là Cõi Tịnh Độ hay Thanh tịnh của Thượng sư Liên Hoa Sinh, thì sẽ không còn vấn đề gì phát sinh. Chính quan niệm và cách nhìn nhận của chúng ta mới là nguồn gốc của mọi rắc rối.
Thực hành xả ly nội tâm là yếu tố cốt lõi
Có hai khía cạnh của xả ly: xả ly bên ngoài và xả ly bên trong. Xả ly bên ngoài có thể biểu hiện qua việc rời bỏ cuộc sống thế tục để ẩn cư, hay chia ly gia đình. Tuy nhiên, xả ly bên trong mang tầm quan trọng vượt trội. Một số người có thể ẩn tu trong hang động, nhưng lại nảy sinh tâm bám chấp vào chính nơi ẩn náu đó, với suy nghĩ “Đây là hang của tôi”, “Đây là một hang động đặc biệt”, “Người khác không được phép vào hang này”. Chính tâm bám chấp này lại khởi lên.
Do đó, ưu tiên hàng đầu là thực hành xả ly từ nội tâm. Khi thực hành hạnh xả ly, điều quan trọng là phải thấu hiểu sâu sắc về Vô thường, quy luật Nghiệp báo, sự Khổ đau hiện hữu trong các cõi luân hồi, và giá trị vô cùng quý báu của thân người. Chính những hiểu biết này sẽ nuôi dưỡng tâm xả ly. Từ đó, hành giả phát tâm Quy Y Tam Bảo với tâm Đại thừa, hướng về Đức Phật với đầy đủ Ngũ trí, hay Ngũ độc đã được chuyển hóa thành Ngũ trí.
Trong cuộc sống đời thường cũng vậy, các tôn tượng Phật tượng trưng cho trí tuệ của chư Phật, kinh sách tượng trưng cho các cấp độ hiểu biết khác nhau trên con đường tu Phật, còn những hành giả hay chư Tăng nêu biểu cho chư Bồ tát Thập địa, cho sự hiểu biết và con đường tu tập của họ…
Đối với thân Phật, Đại thừa thừa nhận Tam thân (Pháp thân, Báo thân, Hóa thân), còn Kim Cương thừa bổ sung thêm Thể Tính thân, tạo thành Tứ thân. Trí tuệ Phật được biểu đạt qua Ngũ trí. Về Pháp, có hai phương diện: Pháp bên ngoài là Kinh điển Đại thừa, và Pháp bên trong là sự thấu hiểu nội tâm của bậc giác ngộ, là trí tuệ của Phật. Việc tụng đọc kinh điển bên ngoài giúp khai mở trí tuệ nội tâm, do đó, cả hai được gọi chung là Pháp. Tăng trong Đại thừa bao gồm các bậc Bồ tát từ Thập địa trở lên. Trong Kim Cương thừa, đối tượng Quy y còn có Kim cương Thượng sư, được xem là hóa thân của tất cả Chư Phật. Pháp trong Kim Cương thừa hiện thân qua sắc thân của chư Bản tôn và chân ngôn.
Kim Cương thừa cũng phân biệt hai loại Pháp: chân ngôn và Bản tôn. Cả hai đều được tôn kính vì việc trì tụng chân ngôn và quán tưởng Bản tôn có khả năng chuyển hóa mọi khái niệm thông thường thành tâm bất nhị và thanh tịnh. Tăng già, trong ý nghĩa này, bao gồm các vị Daka, Dakini, Kim cương Hộ pháp, cùng các bậc thành tựu giả và Bồ tát Thập địa, hiện thân để mang lại lợi ích cho chúng sinh. Đây chính là ý nghĩa chân thực nhất của Phật, Pháp, Tăng. Nhìn từ góc độ bên ngoài, các tôn tượng Phật, kinh sách, hay chư Tăng trong pháp phục, cùng tất cả hành giả, đều đáng được trân trọng như sự biểu hiện của Phật, Pháp, Tăng. Sự trân trọng đối với Tam Bảo bên ngoài cũng vô cùng quan trọng, thể hiện qua hai cách: trân trọng bản chất tự nhiên của sự vật, hoặc trân trọng giá trị biểu trưng của chúng. Ví dụ, một chiếc đồng hồ bằng vàng hay kim cương được trân trọng vì giá trị vật liệu quý báu. Ngược lại, một lá quốc kỳ, dù không đắt tiền, lại được trân trọng vì nó biểu tượng cho một quốc gia. Tương tự, trong đời sống, tôn tượng Phật đại diện cho trí tuệ chư Phật, kinh sách minh chứng cho các cấp độ hiểu biết trên con đường tu tập, còn các hành giả và chư Tăng là biểu tượng cho các bậc Bồ tát Thập địa, cho sự thấu hiểu và con đường tu hành của họ. Vì vậy, chúng ta trân trọng tất cả những gì mang giá trị biểu trưng này.
(Trích ấn phẩm “Bản tôn – Chân ngôn – Trí tuệ”
Nhà xuất bản Tôn giáo, 2011)
Khám phá sâu hơn về những khía cạnh tinh tế của xả ly và con đường tu tập giải thoát trong Đạo phật.
