Nằm nép mình tại thôn Thái Thông, xã Vĩnh Thái, Chùa An Dưỡng là minh chứng cho dòng chảy lịch sử hàng thế kỷ tại Nha Trang, khởi nguồn từ công lao khai sơn của Tổ Thiệt Phú cuối thế kỷ XVII. Dù cảnh quan sông nước xưa đã nhường chỗ cho sự phát triển đô thị, những giá trị văn hóa và tâm linh nơi đây vẫn vẹn nguyên, mời gọi du khách khám phá câu chuyện về một di sản yên bình, mà bạn có thể tìm hiểu thêm tại chiasedaophat.com.
Chùa An Dưỡng, một cổ tự tọa lạc tại thôn Thái Thông, xã Vĩnh Thái, thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, mang trong mình dấu ấn lịch sử được khai sơn bởi Tổ Thiệt Phú vào khoảng cuối thế kỷ XVII. Ban đầu, chùa nằm trên một khu đất cồn bãi, nơi từng được bao quanh bởi sông Ngư Trường và một nhánh sông khác.
| Vô Ưu Các tại chùa cổ An Dưỡng, thôn Thái Thông, xã Vĩnh Thái, Nha Trang. |
Những dòng sông xưa nay đã đổi thay,
Chỗ làm nhà cửa, chỗ trồng ngô khoai.
Vẳng nghe tiếng ếch bên tai,
Giật mình còn tưởng tiếng ai gọi đò.
(Trích thơ “Sông Lấp” của Tú Xương)
Những dòng sông cổ của Nha Trang nay đã không còn, nhưng những câu ca dao, bài thơ trữ tình từng vang vọng trên dòng nước ấy vẫn tồn tại vĩnh hằng trong tâm trí người dân Vĩnh Thái. Dù Nha Trang ngày nay đã phát triển thành đô thị loại II với những đại lộ rộng lớn, vẻ đẹp xưa cũ vẫn in đậm dấu ấn.
| Tháp Tổ Khai sơn Thiệt Phú. |
Theo ghi chép trong Đại Nam Nhất Thống Chí, khu vực cửa biển Cù Huân (nay là cửa Lớn) từng là nơi tàu thuyền tụ tập an toàn. Có thể nhận định rằng, Tổ Thiệt Phú đã theo các thương thuyền địa phương từ Ninh Hòa vào Diên Khánh để hoằng dương Phật pháp. Trên hành trình xuôi theo sông Ngư Trường, khi ngang qua vùng đất Vĩnh Thái, Ngài đã nhận thấy đây là một nơi có cảnh quan sơn thủy hữu tình, thích hợp để xây dựng chùa chiền, truyền bá giáo lý nhà Phật. Từ đó, Ngài đã dừng chân, tu niệm và độ sinh tại đây.
Xét về phương diện phong thủy, chùa An Dưỡng tọa lạc tại một vị trí đắc địa. Phía sau lưng, các ngọn núi như Hòn Dữ, Hòn Ngang (thuộc xã Diên Điền) ở hướng Tây Bắc tạo thành thế “huyền vũ”. Phía trước là hướng Đông Nam, với sông Ngư Trường đóng vai trò “minh đường” và xa hơn là núi Cấm (thuộc thôn Thái Thông) làm án phong. Bên phải, dãy Cửu Khúc Sơn từ núi Bộc Bố (Suối Đổ) chạy xuống núi Giáng Hương tạo thành “hữu bạch hổ”. Bên trái, dãy núi Hòn Thơm (xã Vĩnh Ngọc) và núi Cù Lao tạo nên thế “tả thanh long”. Tất cả những yếu tố này hội tụ tạo nên một cuộc đất “vượng khí”, theo quan niệm phong thủy truyền thống.
| Kiến trúc Nhà Tây tại chùa cổ An Dưỡng. |
Tổ Thiệt Phú, theo thầy là Thiền sư Minh Lượng, đã vào Đàng Trong và định cư tại Ninh Hòa, Khánh Hòa vào khoảng những năm 1680. Thông tin về năm Ngài viên tịch không còn rõ ràng do văn bia trên tháp Tổ đã bị hư hại nhiều. Tuy nhiên, trên bia tháp vẫn còn đọc được sáu chữ “Pháp danh THIỆT PHÚ giác linh” và ba chữ “Lai Ất Mùi”, cho thấy Ngài sinh năm Ất Mùi (1667). Phần nội tháp có một hương án và một bia ký. Bia cao 90cm, rộng 60cm, có hoa văn chữ vạn đắp nổi. Nội dung bia ghi: “…Pháp danh Thiệt Phú Giác Linh” và “Lai Ất Mùi”. Bên ngoài bia còn nguyên vẹn câu đối chữ nổi, mỗi vế năm chữ:“Lạc hồng lai mãn địaHoa khai chẫm oanh đề”
Tạm dịch:
“Hồng ân lan tỏa khắp nơi
Hoa nở rộ, chim ca mừng vui”.Đáng tiếc thay, tháp Tổ Khai sơn, dù mang công đức sâu dày, nay lại nằm ngoài khuôn viên chùa khoảng 50m do nhiều lần trùng tu và xây dựng lại chùa qua các thời kỳ.
| Hòa thượng Thích Tâm Trí, trụ trì chùa cổ An Dưỡng. |
Đức Chương Huấn và việc ấn hành Kinh Đại Khoa Du Già
Chùa An Dưỡng từng có ba vị trụ trì thuộc đời thứ 38, mỗi vị thuộc một dòng thiền khác nhau. Hiện tại, chùa có bốn ngôi tháp: tháp Tổ Thiệt Phú (nằm ngoài khuôn viên), tháp Ngài Ngộ Chí, tháp Ngài Trừng Minh, và một tháp không rõ danh tính do bia ký đã mất chữ. Đặc biệt, Ngài Chương Huấn, thuộc đời thứ 38 dòng Thiền Chúc Thánh, dù không có long vị tại Tổ đường, lại là người đã tổ chức ấn hành Kinh Đại Khoa Du Già tại chùa, tạo nên một “kỳ tích cho Phật giáo Khánh Hòa”.
Vào năm Minh Mạng thứ 13, Ngài Chương Huấn đã tổ chức ấn hành Kinh “Đại Khoa Du Già” tại chùa An Dưỡng. Năm 1993, Thượng tọa Thích Tâm Trí đã nhận được bản sao chụp một phần kinh này từ Hòa thượng Thích Như Pháp, chùa Thiên Lộc (Diên Khánh). Bản kinh này có ghi rõ:
“Đại Việt Quốc, Diên Khánh phủ, Vĩnh Xương huyện, Xương Hà tổng, Thái An xã tức hữu:
– An Dưỡng tự húy Chương Huấn, tự Tông Giáo trú trì thủ hộ Kinh.
– Thiên Lộc tự, húy thượng Đạo hạ Nguyên, Viên Dung Hòa thượng chứng minh.
– Long Quang tự, húy thượng Liểu hạ Đạt tự Bảo Hưng đại sư truyền thọ.”
Tạm dịch:
(Tại xã Thái An, tổng Xương Hà, huyện Vĩnh Xương, phủ Diên Khánh, nước Đại Việt có: Thích Chương Huân, tự Tông Giáo, trú trì chùa An Dưỡng, phụ trách việc in ấn và bảo hộ kinh. Hòa thượng Thích Đạo Nguyên, hiệu Viên Dung, trú trì chùa Thiên Lộc chứng minh cho việc này. Đại sư Thích Liểu Đạt, tự Bảo Hưng, tọa chủ chùa Long Quang, phát hành kinh.)
Theo Hòa thượng Thích Như Pháp, bản photocopy này được trích từ một quyển Kinh Đại Khoa Du Già do Thầy Như Thông đang lưu giữ. Đây là một bộ kinh thuộc Mật giáo, thường được sử dụng trong các nghi lễ cúng chẩn thí âm linh. Kinh được in trên giấy trắng chất lượng tốt, với chữ in sắc nét và đẹp mắt. Khổ giấy 17x27cm, gồm chín mươi ba (93) tờ kép, tương đương 186 tờ đơn. Phần chú giải quan trọng trong kinh ghi rõ: “Minh Mạng thập tam niên, tuế thứ Nhâm thìn, ngũ nguyệt, sơ tam nhật” (Ngày mồng ba tháng năm, năm Nhâm Thìn, Minh Mạng thứ mười ba).
Ngài Ngộ Chí và công cuộc trùng tu Chùa An Dưỡng
| Khu vườn tháp tại chùa cổ An Dưỡng. |
Ngài có pháp húy là Thượng Ngộ Hạ Chí, tự Châu Phê, thuộc đời thứ 39, là hậu duệ của dòng pháp do Tổ Thiệt Phú truyền thừa. Năm sinh của Ngài không rõ do văn bia bị hư hoại, chỉ còn lại ba chữ “Kỷ Tỵ niên” (có thể chỉ năm sinh hoặc năm viên tịch). Theo thân tộc, Ngài viên tịch vào ngày 25 tháng 2 năm Kỷ Tỵ, hưởng thọ hơn 80 tuổi. Ngài có nhiều đệ tử xuất gia, trong đó nổi bật có Ngài Chơn Dương (trụ trì chùa Kim Sơn) và Ngài Chơn Tạo (trụ trì chùa Huê Quang).
Công cuộc trùng tu Chùa An Dưỡng năm 1893
Theo các bậc cao niên trong làng, xưa kia chùa tọa lạc cách vị trí hiện tại khoảng 50m về phía Đông Nam. Năm Thành Thái thứ năm (1893), chùa đã được đại trùng tu. Điều này được ghi nhận qua dòng chữ khắc trên cây Xiên tiền ở gian giữa chùa: “Thành Thái ngũ niên tuế thứ Quí Tỵ thập nhị nguyệt, thập bát nhật tí khắc thượng lương tái tạo” (Năm thứ năm niên hiệu Thành Thái, ngày 18 tháng 12 năm Quý Tỵ, giờ Tý, cất nóc và xây dựng lại).
| Tháp Hòa thượng Thích Trừng Minh – Hữu Thế. |
Ngài Trừng Minh và tinh thần yêu nước
Ngài có pháp húy là Thượng Trừng Hạ Minh, tự Hữu Thế, đời thứ 42, thuộc dòng truyền thừa của Tổ Liễu Quán Thiệt Diệu. Ngài sinh năm Tân Mão (1891) và viên tịch ngày 17 tháng 12 năm Quý Sửu (1973), hưởng thọ 82 tuổi. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, Ngài là một nhân vật yêu nước nhiệt thành. Một trong những hành động quả cảm của Ngài là việc mắc võng cưa đà cầu Dài ở đầu thôn Thái Thông. Cây cầu này do người Pháp xây dựng để kiểm soát quân Việt Minh. Mục đích của Ngài là phá hủy cây cầu, gây khó khăn cho quân Pháp. Tuy nhiên, hành động này đã bị lính Pháp phát hiện, Ngài bị bắt giữ, đánh đập và tra tấn dã man tại huyện Vĩnh Xương. Sự việc này được các bô lão trong làng xác nhận là có thật. Ngoài ra, Ngài Trừng Minh còn tích cực vận động dân làng quyên góp lương thực, thực phẩm và thuốc men cho lực lượng kháng chiến, thậm chí hiến toàn bộ hoa màu thu hoạch được của chùa để nuôi quân.
Chùa An Dưỡng với công cuộc trùng tu vào các năm 1974 và 1985
Sau khi Ngài Trừng Minh viên tịch vào năm 1973, Hòa thượng Thích Như Ý được thỉnh về làm trụ trì. Đến năm 1974, chùa An Dưỡng xuống cấp nghiêm trọng, nên Hòa thượng cùng dân làng đã tiến hành đại trùng tu, nhưng công việc mới hoàn thành phần móng thì đất nước được giải phóng.
Cuối năm 1975, Thượng tọa Thích Tâm Trí được cử về trụ trì trong tình trạng chùa bị hư hại nặng nề. Bất chấp khó khăn, vào năm 1985, dưới sự cho phép của chính quyền, Thượng tọa cùng tín đồ đã tiến hành xây dựng lại hoàn toàn ngôi Chánh điện trên nền móng cũ. Nhờ sự hỗ trợ của Tam bảo và sự cúng dường của Phật tử gần xa, ngôi chùa với kiến trúc cổ lầu, mái cong và hình tượng rồng phượng đã dần được hoàn thành.
Năm 1987, Thượng tọa đã tận dụng gỗ từ chùa cũ để phục chế lại ngôi nhà thờ Tổ và Tiên linh. Năm 1989, nhà Đông và nhà Trù được xây dựng trên nền mới, xoay theo hướng chính Nam. Điều đáng ghi nhận là khi tháo dỡ nền nhà Đông và sau này là nhà Tây, dưới lớp nền cũ khoảng 25cm, người ta đã phát hiện một nền nhà khác với 4 trụ đá nguyên vẹn, cho thấy đây là lần thứ ba chùa được xây dựng lại.
Năm 1990, Vô Ưu Các với kiến trúc hình lục giác được xây dựng. Năm 1996, nhà Tăng được xây dựng. Năm 1997, nhà Tây được cất lại. Đến năm 1998, Thượng tọa trụ trì đã cử hành Đại lễ Khánh thành, đánh dấu sự hoàn thiện của công cuộc trùng tu, tôn tạo chùa An Dưỡng.
Hòa thượng Thích Tâm Trí, đời thứ 43 thuộc dòng Thiền Lâm tế Liễu Quán, đã gắn bó với chùa An Dưỡng từ năm 1975 đến nay. Với công lao to lớn trong việc trùng tu, kiến thiết, Ngài đã góp phần làm cho ngôi chùa cổ kính này trở nên khang trang, uy nghiêm, xứng đáng với bề dày lịch sử hơn 300 năm.
“Mái chùa che chở hồn dân tộc,
Nếp sống muôn đời của Tổ tông.”
| Bia Di tích Lịch sử Văn Hóa cấp tỉnh. |
Trong suốt hơn 300 năm qua, chùa An Dưỡng luôn đồng hành cùng người dân thôn Thái Thông, xã Vĩnh Thái, trở thành trung tâm sinh hoạt văn hóa tâm linh quan trọng. Dưới thời Hòa thượng Thích Trừng Minh, chùa còn là cơ sở kháng chiến then chốt của huyện Vĩnh Xương và thị xã Nha Trang, vừa là nơi tiếp tế lương thực, vừa là nơi hội họp, cứu thương và che chở cán bộ kháng chiến. Năm 1998, UBND tỉnh Khánh Hòa đã công nhận chùa An Dưỡng là Di tích Lịch sử Văn hóa cấp tỉnh.
Quả thật:
“Pháp bất cô khởi trượng cảnh phương sanh
Đạo bất hư hành ngộ duyên tức ứng”
(Các pháp trong vũ trụ không tồn tại độc lập mà nương vào duyên cảnh để sinh khởi. Sự tu hành cũng vậy, không phải là hư dối mà sẽ đạt được ứng nghiệm khi gặp đúng duyên cảnh và thời cơ thích hợp.)
| Nhà Đông do Hòa thượng Thích Tâm Trí xây dựng. |
| Cây Bồ đề cổ thụ phía trước sân chùa. |
| Hồ sen thơ mộng bao quanh Vô Ưu Các. |
| Chánh điện chùa cổ An Dưỡng, thôn Thái Thông, xã Vĩnh Thái, Nha Trang. |
Trí Bửu lược soạn theo bài viết của Hòa thượng Thích Tâm Trí, trụ trì chùa An Dưỡng – Tháng 3/2014
Hy vọng quý vị đã có những trải nghiệm thú vị với những câu chuyện lịch sử và kiến trúc độc đáo của chùa An Dưỡng. Để khám phá sâu hơn về triết lý và giá trị của Phật giáo, mời quý vị tìm hiểu thêm trong chuyên mục Đạo phật.
