Cuộc gọi bất ngờ vào buổi chiều tà báo hiệu một sự kiện y tế khẩn cấp, đánh dấu khởi đầu cho hành trình chăm sóc một bậc tôn túc. Giữa lúc sức khỏe của Ngài Thích Đức Nhuận suy yếu, những người thân cận đã cùng nhau túc trực, đối mặt với những tình huống bất ngờ và cả những hoài nghi ẩn khuất. Khám phá sâu hơn về những diễn biến này và hành trình đồng hành cùng Ngài tại chiasedaophat.com.
Hòa Thượng Thích Đức Nhuận
Chánh Thư Ký Viện Tăng Thống và Cố Vấn Ban Chỉ Đạo Viện Hóa Đạo
Vào một buổi trưa ngày mồng 9 tháng Chạp năm Tân Tỵ, tôi nhận được cuộc gọi từ một người mà tôi kính trọng gọi là “HT”. Giọng nói yếu ớt vang lên từ đầu dây bên kia: “Chiều nay đưa thầy đi bệnh viện”. Tôi lập tức chuẩn bị để đến chùa Giác Minh, nhưng vì quy định giờ giấc của chùa, tôi phải đợi đến đúng 1 giờ 30 phút chiều mới có thể vào trong. Kể từ khi Hòa thượng Thích Đức Nhuận bị bắt, Hòa thượng Thích Đức Nghiệp đã được bổ nhiệm làm trụ trì chùa Giác Minh.
Đúng 1 giờ 30 chiều, tôi có mặt tại phòng của Hòa thượng. Ngài đang dùng một chút cháo trắng với muối tiêu. Khi tôi hỏi thăm sức khỏe, Hòa thượng chia sẻ về cơn đau bụng kéo dài từ sáng và lời khuyên của bác sĩ nên nhập viện. Cùng lúc đó, có hai Phật tử có mặt: anh Hùng, người được bác sĩ giới thiệu để theo dõi sức khỏe cho Hòa thượng, và cô Xuân Lê, người đã hỗ trợ Ngài rất nhiều công việc cá nhân, từ sao chụp giấy tờ quan trọng đến chuyển phát tài liệu. Tuy nhiên, sự hiện diện của cô Xuân Lê đôi khi cũng gây ra những hoài nghi không đáng có.
Trong khi chúng tôi đang trò chuyện, Hòa thượng đột ngột đứng dậy và đi vào nhà vệ sinh. Tôi kiên nhẫn chờ đợi bên ngoài gần một giờ đồng hồ. Khi Ngài bước ra, mồ hôi nhễ nhại, mặt tái nhợt và khó thở. Tôi vội dìu Ngài vào phòng, đỡ Ngài ngồi xuống chiếc ghế xếp quen thuộc. Ngài khẽ nói trong hơi thở gấp gáp: “Khó thở quá, đau ngực, đau lưng”. Tôi và anh Hùng cố gắng xoa bóp, vỗ về mong giúp Ngài dễ chịu hơn. Nhận thấy tình hình nghiêm trọng, tôi nhờ cô Xuân Lê gọi taxi để đưa Hòa thượng đến bệnh viện cấp cứu. Chúng tôi quyết định chọn bệnh viện Đại học Y Dược quận 5, nơi Ngài từng điều trị trước đó.
Với sự hỗ trợ của hai vị thầy Thanh và Nhân trong chùa, cùng cô Xuân Lê chuẩn bị đồ dùng cá nhân và hồ sơ bệnh án, chúng tôi đưa Hòa thượng lên xe taxi. Trên suốt hành trình 30 phút, tôi liên tục xoa ngực Ngài, còn anh Hùng thì vỗ lưng. Dù trong không khí nóng bức, mồ hôi chúng tôi đều đổ ra. Khi đến bệnh viện, cô Xuân Lê nhanh chóng liên hệ với đội ngũ cấp cứu. Hòa thượng được đặt lên băng ca, nhưng Ngài đột ngột ngồi dậy, nói không thể nằm được vì khó thở. Các nhân viên y tế và tôi cố gắng giúp Ngài nằm xuống, điều chỉnh tư thế để Ngài dễ thở hơn. Tuy nhiên, tình trạng của Ngài ngày càng yếu đi, mặt tái nhợt, mắt thất thần và rơi vào trạng thái hôn mê.
Tại phòng cấp cứu, các bác sĩ đã nỗ lực hết mình với các biện pháp hồi sức. Sau khoảng 30 phút, khi thấy tình hình không khả quan, tôi đã liên lạc với người cháu của Hòa thượng và các thầy tại chùa Già Lam để thông báo. Hòa thượng Thích Tuệ Sỹ cùng một số vị khác cũng đã xin vào thăm Ngài lần cuối. Các bác sĩ thông báo rằng Hòa thượng đã viên tịch vào lúc 17 giờ kém 15 phút ngày mồng 9 tháng Chạp năm Tân Tỵ (tức ngày 21 tháng 1 năm 2002). Trong không khí trang nghiêm, mọi người cùng niệm Phật cầu vãng sanh cho Ngài.
Sau đó, chúng tôi thương lượng với bệnh viện để xin xe cấp cứu đưa nhục thân Hòa thượng về chùa Giác Minh. Tiếng còi xe cấp cứu vang lên trong đêm như xé tan bầu không khí, gợi lại nỗi xót xa và thương nhớ khôn nguôi mỗi khi tôi nghe thấy âm thanh ấy.
Diễn biến tại chùa Giác Minh
Khi nhục thân Hòa thượng về đến chùa, chúng tôi đưa Ngài vào giảng đường. Tuy nhiên, Hòa thượng Thích Đức Nghiệp, trụ trì chùa, đã ra lệnh niêm phong phòng của Hòa thượng Thích Đức Nhuận. Trước đó, tôi đã vào phòng Ngài để lấy chiếc giường xuống thay băng ca.
Trong lúc các thầy đang kiểm tra đồ đạc trong phòng, tôi đã kịp cất một bao thư lớn màu vàng, một chiếc đồng hồ đeo tay và một xâu chuỗi kỷ niệm của Ngài. Biết rằng đây là lần cuối cùng tôi có thể làm điều này, tôi khóa cửa phòng và cùng mọi người xuống lầu niệm Phật bên cạnh nhục thân Ngài.
Sau đó, nhiều Tăng Ni và Phật tử đã đến. Một số vị đề nghị đưa nhục thân Hòa thượng lên phòng Ngài, nhưng Hòa thượng Thích Đức Nghiệp ban đầu không đồng ý. Sau nhiều lần thương lượng và van xin, cuối cùng Ngài cũng cho phép mở cửa để lấy đồ đạc cần thiết và đưa nhục thân Hòa thượng lên phòng khách riêng.
Cuộc họp nội bộ và quyết định tang lễ
Trong đêm đó, một cuộc họp nội bộ đã diễn ra tại giảng đường dưới sự chủ trì của Hòa thượng Thích Giác Hải và Hòa thượng Thích Đức Nghiệp. Tại cuộc họp, quyết định về lễ nhập kim quan và hỏa táng đã được đưa ra:
- Ngày mồng 10 tháng Chạp: Nhập liệm lúc 10 giờ sáng.
- Ngày 12 tháng Chạp: Đưa đi hỏa táng lúc 8 giờ sáng.
Thành phần ban tổ chức tang lễ bao gồm Hòa thượng Thích Giác Hải (Trưởng ban), Hòa thượng Thích Đức Nghiệp (Phó ban điều hành), cùng một số ban khác. Về phía môn đồ hiếu quyến, thầy Giác Dũng chùa Vĩnh Nghiêm được bầu làm đại diện.
Đến 10 giờ đêm, tất cả Tăng Ni bên ngoài đều phải rời đi, trừ một vài người cháu của Hòa thượng được phép ở lại niệm Phật bên Ngài suốt đêm.
Quy định về tạm trú, tạm vắng tại Việt Nam đôi khi gây ra những bất tiện, ngay cả trong những trường hợp đặc biệt như hậu sự. Cách xử trí của người kế thừa ngôi chùa đóng vai trò quan trọng trong việc này.
Câu chuyện về việc trả lại chùa Giác Minh
Vào năm 1996, chùa Giác Minh đáng lẽ được trả lại cho Hòa thượng Thích Đức Nhuận. Tuy nhiên, do một số lý do, việc này đã không diễn ra như dự kiến. Hòa thượng Thích Đức Nhuận đã chia sẻ với tôi về mong muốn có một nơi để chư Tăng thuộc Giáo hội Thống Nhất sinh hoạt.
Vào ngày Rằm tháng 3 năm 1996, một buổi bàn giao chùa đã diễn ra với sự chứng minh của ba vị Hòa thượng: Trí Dũng, Đức Nhuận và Thanh Kiểm. Tuy nhiên, buổi lễ này cũng chứng kiến một cuộc họp nội bộ với nội dung chính là cách chức thầy Đức Tuấn và một số người thân của thầy ra khỏi chùa Giác Minh. Hòa thượng Thích Đức Nghiệp nhấn mạnh rằng chùa thuộc về chư Tăng Bắc Việt, không phải của riêng ai.
Sau đó, thầy Vô Tàm, đệ tử của Hòa thượng Thích Giác Hải, được bầu làm trụ trì tạm thời. Tuy nhiên, lời nói của Hòa thượng Thích Đức Nghiệp đã đặt ra một áp lực không nhỏ cho vị tân trụ trì. Đúng như dự đoán, vài năm sau, thầy Vô Tàm cũng rời đi, và sự ra đi lần này không hề êm đẹp.
Nam Quốc Sơn Hà (Lý Thường Kiệt) thư pháp của Hòa thượng Thích Ðức Nhuận
Lễ nhập kim quan và hỏa táng
Ngày hôm sau, đông đảo Tăng Ni và Phật tử đã tập trung về chùa để hộ niệm lễ nhập kim quan. Hơn ngàn người đã đến tiễn đưa. Nhục thân Hòa thượng được khiêng xuống lầu để mọi người chiêm ngưỡng lần cuối trước khi nắp kim quan được đậy lại. Trong ngày này, nhiều vòng hoa và trướng liễng đã được gửi đến, nhưng nội dung trên đó đều bị kiểm duyệt. Đặc biệt, các trướng liễng từ các chùa thuộc Giáo hội Phật giáo Thống Nhất và các đoàn thể hải ngoại đã bị cắt bỏ hoặc xếp cất.
Trong suốt ba ngày quàn tại chùa, rất đông Tăng Ni và Phật tử từ khắp nơi đã đến kính viếng. Tuy nhiên, một số đoàn thể từ các tỉnh khác đã bị chặn lại, không cho phép đến tiễn đưa nhục thân Hòa thượng. Lực lượng công an đã có mặt để bảo vệ suốt quá trình này, cho đến khi hủ cốt được đưa về chùa.
Hành trình cuối cùng và những tiếc nuối
Trên con đường tiễn đưa Hòa thượng đến nơi trà tỳ, khoảng 3000 người đã theo đoàn. Tôi đứng sau kim quan, như vẫn luôn hầu cận Ngài khi Ngài còn tại thế. Ba lần đưa Ngài đi là ba lần đau xót nhất: lần cấp cứu bằng taxi, lần trở về trên xe cứu thương và lần cuối cùng đưa Ngài đến lễ trà tỳ.
Phần tro cốt của Ngài được chia về chùa quê hương Nam Định và một phần để thờ tại chùa Giác Minh.
Những vấn đề sau viên tịch
Vào ngày tuần thất đầu, tiền phúng điếu của Hòa thượng, bao gồm 1800 đô la Mỹ và 10 triệu đồng, đã bị tịch thu. Tôi biết số tiền này dự định dùng để in sách làm quà tặng dịp Tết và gửi về quê sửa từ đường, tu bổ chùa làng.
Vào ngày sinh nhật 80 tuổi của Hòa thượng, tôi đã đến thăm và dâng hoa. Sau đó, Hòa thượng Thích Đức Nghiệp đã mời tôi xuống phòng khách và hỏi tôi về số tiền của Hòa thượng. Tôi đã trả lời trung thực về việc mình có lấy một xâu chuỗi và một chiếc đồng hồ đeo tay.
Hòa thượng Thích Đức Nghiệp tiếp tục đặt nhiều câu hỏi, khiến tôi cảm thấy như đang bị điều tra. Sau đó, vào lần thất thứ ba, tôi lại tiếp tục bị hỏi han. Cuối cùng, tôi biết rằng Hòa thượng Thích Đức Nghiệp đã hỏi rất nhiều người về số tiền này.
Một thời gian sau, một số tiền lớn cùng tài liệu quý hiếm đã được tìm thấy trong tủ gỗ ngoài nhà vệ sinh. Tôi được biết số tiền này Hòa thượng Thích Đức Nhuận dự định mua đất để làm tịnh thất riêng, vì không muốn ở chùa Giác Minh nữa.
Sau lễ chung thất, bàn thờ và di ảnh của Hòa thượng trên phòng khách đã bị dẹp bỏ. Chỉ còn lại chiếc long vị do đệ tử đặt làm. Căn phòng trống vắng và vài chiếc tủ đơn sơ là những di tích còn lại của Ngài.
Trước khi viên tịch, Ngài đã báo mộng cho một đệ tử đọc bài thơ:
Ta về để lại Một Niềm Tin
Nhất tâm niệm Phật đoạn ưu phiền
Ta về để lại tâm vô lượng
Nguyện khắp mười phương cõi Phật sinh.
Để kết thúc bài viết, tôi xin chia sẻ bài thơ “Lầu Hoàng Hạc” mà Ngài đã họa lại, ghi bằng thủ bút:
Họa bài thơ Lầu Hoàng Hạc của Thôi Hiệu
Người cưỡi hạc vàng xưa vắng bóng
Riêng lầu Hoàng Hạc cảnh chơ vơ
Hạc vàng một thoáng đi biền biệt
Mây trắng bao đời vẫn nhỡn nhơ
Bến tạnh Hán Dương cây bát ngát
Bãi sa Anh Vũ cỏ lưa thưa
Chiều tà gợi nhớ đâu quê quán?
Khói sóng trên sông khách ngẩn ngơ
Ký tên Nhuận
Cuối thu 2001
Chùa Huyền Quang, Úc châu ngày 10/10/2002
Thích Thiện Hiền
Những câu chuyện về cuộc đời và sự nghiệp của Hòa thượng Thích Đức Nhuận còn nhiều điều đáng để khám phá, mời quý vị cùng tìm hiểu thêm trong chuyên mục Tiểu sử.
