Trong giai đoạn lịch sử đầy biến động từ 1946-1954, đời sống tâm linh và Phật giáo Việt Nam chịu nhiều ảnh hưởng sâu sắc. Bài viết khám phá nỗ lực chấn hưng Phật giáo và những thách thức mà các tổ chức Phật giáo phải đối mặt, từ đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển tâm linh. Tìm hiểu thêm về đạo Phật tại Chia sẻ Đạo Phật.
TÂM ĐỨC TRẦN QUANG THUẬN
NHƯ ÁNG MÂY BAY
CUỘC ĐỜI CỦA ĐẠI LÃO HÒA THƯỢNG
THÍCH ĐÔN HẬU
_____________
Chương 10
Ngưỡng Cửa Tử Thần (1947)
Từ Chiến Tranh Việt-Pháp (1946)
Đến Hiệp Định Genève (1954)
Giai đoạn lịch sử từ năm 1946 đến 1954 đánh dấu những biến động dữ dội tại Việt Nam, từ cuộc kháng chiến chống Pháp đến Hiệp Định Genève. Trong bối cảnh đó, đời sống tâm linh và các hoạt động Phật sự cũng chịu nhiều ảnh hưởng sâu sắc.
Tình hình Phật giáo Việt Nam trước và trong giai đoạn kháng chiến
Trước Cách mạng tháng Tám, các tổ chức Phật giáo như Hội Nam Kỳ Nghiên Cứu Phật Học, Hội An Nam Phật Học và Hội Phật Giáo Bắc Kỳ đã có những nỗ lực chấn hưng. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động có sự khác biệt. Hội An Nam Phật Học cho thấy sự hợp tác chặt chẽ giữa Tăng Già và Cư Sĩ, trong khi Hội Phật Giáo Bắc Kỳ gặp bất đồng. Miền Nam chứng kiến sự ra đời của nhiều tổ chức Phật giáo độc lập, thiếu sự phối hợp.
Chương trình đào tạo tại các Phật Học Viện thời kỳ này chủ yếu tập trung vào giáo điển, ít chú trọng đến sử học, văn hóa hay phương pháp phát triển tâm linh và hoằng pháp. Nền tảng kinh tế của các học viện cũng còn mong manh.
Cuộc Cách mạng Tháng Tám bùng nổ và cuộc chiến tranh Việt-Pháp kéo dài đã làm gián đoạn nhiều hoạt động Phật sự, buộc nhiều bậc Tăng Ni, Phật tử phải dấn thân vào công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.
Vai trò của Hòa Thượng Thích Đôn Hậu trong giai đoạn biến động
Trong bối cảnh lịch sử đầy biến động đó, Hòa Thượng Thích Đôn Hậu đã đảm nhận nhiều trọng trách quan trọng. Vào ngày 21 tháng 3 năm 1945, Ngài được Hội An Nam Phật Học mời làm Chánh Hội Trưởng. Sau đó, ngày 31 tháng 3 năm 1945, Ngài được suy cử làm Trú trì chùa Linh Mụ.
Khi cuộc chiến tranh Việt-Pháp bùng nổ, tình hình càng trở nên phức tạp. Vào ngày 16 tháng 1 năm 1947, khi quân Pháp đổ bộ lên Huế, Hòa Thượng cùng một số Tăng Ni đã phải lánh nạn. Ngài đã hai lần bị quân Pháp bắt giữ, tra tấn và đối mặt với nguy cơ bị hành quyết. Những trải nghiệm này đã để lại những dấu ấn sâu sắc trong cuộc đời Ngài, nhưng cũng không làm mất đi lòng từ bi và tinh thần vị tha.
Mặc dù đối mặt với hiểm nguy, Hòa Thượng vẫn tiếp tục đóng góp cho Phật giáo. Từ năm 1948 đến 1954, Ngài nhận lời làm giáo thọ cho Phật Học Đường Báo Quốc và Ni Viện Diệu Đức Huế. Năm 1949, Ngài làm Tuyên Luật Sư Đại Giới Đàn Báo Quốc. Năm 1950, Ngài đảm nhận vai trò Giáo Thọ Đại Giới Đàn Từ Hiếu và Yết Ma tại Đại Giới Đàn Ấn Quang.
Đặc biệt, trong giai đoạn này, Hòa Thượng đã có những bài diễn văn quan trọng, thể hiện tầm nhìn và định hướng cho Phật giáo Việt Nam. Bài diễn văn tại Lễ kỷ niệm Đệ Thập Bát Chu Niên của Hội Việt Nam Phật Học (1950) nhấn mạnh vai trò của Phật Pháp trong việc cải tạo nhân tâm, phong tục và kiến thiết xã hội. Bài diễn văn Khai Mạc Đại Hội Thường Niên lần thứ 19 của Tổng Hội (1951) khẳng định mục đích “Học và Tu theo giáo pháp của đức Phật” và kêu gọi tinh tấn hành trì, phục vụ chúng sanh.
Tình hình chính trị và ảnh hưởng đến Phật giáo
Giai đoạn 1946-1954 chứng kiến sự can thiệp ngày càng sâu của các cường quốc. Sau khi Nhật Bản đầu hàng năm 1945, quân đội Tưởng Giới Thạch và Anh lần lượt đến Việt Nam. Pháp quay trở lại với chủ trương tái chiếm Đông Dương. Các hiệp định sơ bộ và sau đó là Hiệp Định Genève (1954) đã chia đôi đất nước, tạo ra những hệ lụy lâu dài.
Trong bối cảnh đó, các chính sách của chính quyền đôi khi gây khó khăn cho Phật giáo. Đạo Dụ số 10 năm 1950 của vua Bảo Đại đã đặt Phật giáo ra ngoài khuôn khổ tổ chức tôn giáo, chỉ xem như một hiệp hội, trong khi Thiên Chúa giáo được ưu đãi. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo Phật giáo, trong đó có Hòa Thượng Thích Đôn Hậu, đã tìm cách vượt qua những khó khăn này, giữ vững tinh thần đoàn kết và không để bị chia rẽ.
Phật giáo Việt Nam trong cộng đồng Phật giáo quốc tế
Giữa thế kỷ 20, phong trào phục hưng Phật giáo diễn ra mạnh mẽ tại nhiều quốc gia châu Á. Hòa Thượng Thích Đôn Hậu, cùng với các bậc Tôn túc khác như Hòa Thượng Tố Liên, đã có những đóng góp quan trọng trong việc đưa Phật giáo Việt Nam hội nhập với cộng đồng Phật giáo quốc tế. Hòa Thượng Tố Liên đã tham dự Đại Hội thành lập Hội Phật Giáo Thân Hữu Thế Giới tại Kandy, Tích Lan năm 1950, đánh dấu bước khởi đầu cho sự giao lưu và hợp tác quốc tế.
Việc gửi tăng sinh du học nước ngoài và sự kiện cung nghinh xá lợi Phật, cây bồ đề từ Tích Lan sang Việt Nam càng cho thấy sự gắn kết và mong muốn phát triển Phật giáo trên quy mô toàn cầu.
Định hướng và sứ mệnh của Phật giáo
Trong bối cảnh đất nước bị chia cắt và đối mặt với nhiều thử thách, Hòa Thượng Thích Đôn Hậu đã đưa ra những định hướng quan trọng cho Phật giáo. Ngài nhấn mạnh rằng Phật giáo lấy con người làm trung tâm, và việc cải tạo xã hội bắt đầu từ việc cải tạo con người theo Chánh Pháp. Mục tiêu là kiến tạo Cực Lạc ngay tại thế giới Ta Bà, làm tròn bổn phận cho đến khi chúng sanh hết khổ.
Phật tử không nên xa rời thế gian mà phải lăn lộn trong cuộc sống để hướng dẫn chúng sanh quay về Chánh Đạo. Phật Pháp hiện hữu giữa thế gian và sự giác ngộ chỉ có thể tìm thấy trong thế gian. Do đó, Phật giáo chủ trương giáo dục con người biết cải tạo bản thân, trau dồi Trí Tuệ, rèn luyện ý chí và thực hiện đời sống ích lợi cho mình và xã hội. Đồng thời, đào tạo những người có sứ mạng phục vụ chúng sanh với ý chí kiên cố, tinh thần vị tha và khả năng chuyển hóa.
Đây cũng là mục tiêu mà Liên Hoa, cơ quan hoằng pháp của Giáo Hội Tăng Già, đang hướng tới.
Khám phá sâu hơn về hành trình đầy biến động và tâm đức của vị Đại Lão Hòa Thượng qua các chương tiếp theo, đồng thời tìm hiểu thêm về những tấm gương sáng trong chuyên mục Tiểu sử.
