Nhân kỷ niệm 50 năm ngày Cư sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám viên tịch, chúng ta cùng nhìn lại công lao to lớn của ông đối với phong trào chấn hưng Phật giáo Việt Nam. Ông không chỉ là một bác sĩ, nhà nghiên cứu uyên bác mà còn là tấm gương sáng trong truyền thống phục vụ Tam Bảo mà chiasedaophat.com luôn tôn vinh.
Giới Thiệu Về Cư Sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám và Truyền Thống Phụng Sự Tam Bảo
Nhân kỷ niệm 50 năm ngày Cư sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám viên tịch, chúng ta cùng nhìn lại công lao to lớn của ông đối với phong trào chấn hưng Phật giáo Việt Nam từ đầu thế kỷ 20. Cư sĩ Tâm Minh không chỉ là một bác sĩ tài ba, nhà nghiên cứu khoa học, Phật học uyên bác, mà còn là một dịch giả, nhà sáng tác và nhà giáo dục mẫu mực. Tuy nhiên, trên hết, ông là một cư sĩ Phật tử, một tấm gương sáng trong truyền thống phục vụ Tam Bảo.
Truyền thống cư sĩ phụng sự đạo pháp đã có từ thuở Đức Phật còn tại thế, ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống tâm linh và xã hội của người Phật tử tại gia. Bài viết này sẽ khắc họa những nét đẹp của truyền thống đó, đồng thời tôn vinh những đóng góp xuất sắc của Cư sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám trong sự nghiệp phụng sự Tam Bảo.
Truyền Thống Hộ Trì Tam Bảo Của Cư Sĩ Phật Tử
Ngay từ những ngày đầu Giáo đoàn Phật giáo hình thành, đã có những cư sĩ tiên phong đóng góp cho đạo pháp. Hai vị thương gia Tapassu và Bhallika là những cư sĩ đầu tiên xin quy y và cúng dường Đức Phật. Theo sử liệu, thân phụ, thân mẫu và vợ của Tôn giả Da-xá cũng là những cư sĩ đầu tiên hỗ trợ cho Tăng đoàn.
Ban đầu, Tăng đoàn còn đơn sơ, trú ngụ dưới gốc cây hoặc trong những lều lá. Khi Đức Phật cho phép Tăng chúng an trú chung, các tịnh xá như Avasa (nông thôn) và Arama (thành thị) dần hình thành. Sự đóng góp của các vị vua, hoàng tộc, và các đại gia chủ trong việc xây dựng những tinh xá nguy nga như Vương Xá, Hậu Trạch, Kỳ Hoàn, Lộc Uyển, Kỳ Đà Cấp Cô Độc… cho thấy vai trò không thể phủ nhận của nam nữ cư sĩ trong việc phát triển Phật giáo.
Sự cúng dường về vật chất, y tế, trang phục cho chư Tăng Ni đã trở thành một phần không thể thiếu trong truyền thống phụng sự Tam Bảo, kéo dài cho đến ngày nay. Truyền thống này bao gồm ba phương diện chính:
- Hộ trì Phật Bảo: Phát tâm tin kính Phật, tán dương công hạnh của Ngài, xây dựng chùa tháp thờ Phật.
- Hộ trì Pháp Bảo: Tin tưởng giáo lý của Đức Phật, nỗ lực học tập, truyền bá chánh pháp và bảo vệ Phật pháp.
- Hộ trì Tăng Bảo: Có niềm tin thanh tịnh nơi Tăng đoàn, cúng dường, kính ngưỡng, học hỏi từ chư Tăng Ni và nỗ lực bảo vệ Tăng chúng.
Lịch sử Phật giáo ghi nhận nhiều cư sĩ nổi tiếng với những đóng góp to lớn. Kinh Tương Ưng và Kinh Tăng Chi Bộ đã ghi lại sự xuất hiện của các vị cư sĩ đứng đầu các hội chúng, hoặc được tuyên dương là “tối thắng” (đệ nhất) về một phẩm hạnh nào đó. Trong số đó, ba vị cư sĩ đã gợi nhớ về Cư sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám khi bàn về sự phụng sự Tam Bảo là:
- Cư sĩ Chất Đa (Citta Gahapati): Tối thắng về thuyết pháp.
- Cư sĩ Ha Xả A Bà La (Hatthaka Alavaka): Tối thắng về nhiếp phục quần chúng bằng Tứ nhiếp pháp.
- Cư sĩ Kỳ Bạt (Jivaka Komarabhacca): Vị danh y, tối thắng về thu phục cảm tình của dân chúng.
Việc tìm hiểu về truyền thống cao đẹp này không chỉ giúp chúng ta tự hào về lớp cư sĩ đi trước, mà còn thấy được sự tiếp nối và phát huy xuất sắc của Cư sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám, một nhân vật được giới Phật tử Việt Nam tôn vinh và nhà nước trân trọng.
Cư Sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám: Tấm Gương Sáng Trong Sự Nghiệp Phụng Sự Tam Bảo
Từ đầu thế kỷ 20, Phật giáo Việt Nam đã chứng kiến một làn sóng đổi mới mạnh mẽ, hòa cùng xu hướng phục hưng Phật giáo trên toàn châu Á. Phong trào Chấn hưng Phật giáo tại Việt Nam có sự lãnh đạo của chư tôn thiền đức và sự tham gia tích cực của nhiều trí thức Phật tử, trong đó nổi bật là Bác sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám.
Phần này sẽ đi sâu vào phân tích phẩm chất và công lao của Cư sĩ Tâm Minh trong việc tiếp nối truyền thống phụng sự Tam Bảo.
3.1. Hộ trì Phật Bảo
Hộ trì Phật Bảo là nền tảng cho việc hộ trì Pháp Bảo và Tăng Bảo. Với kiến thức uyên bác về Lão học, Khổng học và Phật học, Cư sĩ Tâm Minh nhận thức sâu sắc tính ưu việt, khoa học và thực tiễn của Phật giáo. Niềm tin nơi Tam Bảo của ông vô cùng kiên định, giống như các cư sĩ Tô-la và A-ma-trú thời Đức Phật, những người được tán dương là có niềm tin tối thắng và bất động.
Cư sĩ đã quy y với Hòa thượng Giác Tiên tại chùa Trúc Lâm Huế và học Phật pháp từ nhiều bậc cao tăng như Hòa thượng Phước Huệ, Hòa thượng Giác Nhiên, Tịnh Hạnh, Tịnh Khiết. Tất cả những nỗ lực phụng sự của ông đều bắt nguồn từ niềm tin chân thật và vững chắc đó.
3.2. Hộ trì Pháp Bảo
Hộ trì Pháp Bảo thể hiện qua việc tôn trọng, gìn giữ, hiếu nghĩa và truyền bá giáo lý của Đức Phật. Cư sĩ Tâm Minh đã tích cực giảng pháp tại các trường Phật học và thuyết pháp định kỳ cho Phật tử tại chùa Từ Quang. Ông còn là người tiên phong trong công tác nghiên cứu và dịch thuật, chú giải các bộ kinh luận quan trọng, vốn chỉ lưu hành hạn chế trong giới Hán học thời bấy giờ. Các tác phẩm tiêu biểu bao gồm bản dịch và chú giải kinh Lăng Nghiêm, Bát Nhã Tâm Kinh, Đại Thừa Khởi Tín Luận, Bát Thức Quy Củ Tụng, cùng nhiều bài viết đăng trên báo Viên Âm do chính ông sáng lập.
Khả năng thuyết pháp và giảng dạy của Cư sĩ gợi nhớ đến cư sĩ Chất Đa thời Đức Phật, người được tôn vinh là tối thắng về phương diện này.
3.3. Độ trì Tăng Bảo
Độ trì Tăng Bảo bao gồm việc cung cấp đầy đủ phương tiện để chư Tăng Ni an tâm tu học, và quan trọng hơn là đưa giáo lý Phật đà vào công tác giáo dục Tăng Ni. Cư sĩ Tâm Minh đã đóng vai trò then chốt trong việc thành lập An Nam Phật Học Hội vào năm 1932 tại Huế, sau đó giữ chức vụ Chánh Hội trưởng. Dưới sự lãnh đạo của ông, hội ngày càng phát triển với nhiều chi hội khắp các tỉnh thành.
Ông cũng là người tích cực đề xuất và tham gia cùng chư tôn thiền đức thành lập các tòng lâm, nơi chư Tăng Ni có thể chuyên tâm tu tập. Năm 1935, Cư sĩ tham gia sáng lập và giảng dạy tại các trường Phật học như Trúc Lâm, Tường Vân, và Phật học đường Báo Quốc. Nhiều vị Hòa thượng danh tiếng ngày nay như Thiện Siêu, Trí Quang, Thiện Minh, Thiện Hoa, Nhật Liên… đều là những học trò xuất sắc từ các cơ sở giáo dục này.
Phẩm Chất Đáng Kính Của Cư Sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám
Với 42 năm (1927-1969) cống hiến không ngừng nghỉ cho đạo pháp, Cư sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám là một trí thức, một Phật tử mẫu mực. Ông là hiện thân của sự kết hợp giữa trí tuệ, niềm tin và hành động phụng sự, tiếp nối xuất sắc truyền thống của người cư sĩ Phật tử.
Về đạo hạnh, Cư sĩ nổi bật với sự khiêm tốn. Dù giữ vai trò quan trọng trong các tổ chức Phật giáo, ông luôn lắng nghe và xin ý kiến chỉ đạo từ chư tôn thiền đức. Mỗi lần thuyết pháp, Cư sĩ luôn trang nghiêm, cung kính, với lời giảng rõ ràng, nhu hòa, lay động lòng người. Ông có thể ví như sự hóa thân của cư sĩ Chất Đa (tối thắng về thuyết pháp) và cư sĩ Kỳ Bạt (tối thắng về thu phục lòng người) thời Đức Phật.
Đặc biệt, Cư sĩ Tâm Minh là người có tầm nhìn xa trông rộng trong công tác đào tạo thế hệ trẻ. Năm 1940, ông sáng lập Đoàn Thanh Niên Phật Học Đức Dục, sau đó là Gia đình Phật hóa phổ (1942) và Gia đình Phật tử (1951). Tổ chức này hiện nay vẫn phát triển mạnh mẽ với hàng chục ngàn huynh trưởng và đoàn viên, góp phần đào tạo nên những thế hệ Phật tử sống lành mạnh, yêu thương và trung thành với giáo lý.
Phật giáo Việt Nam luôn gắn bó mật thiết với dân tộc, từ vai trò là trung tâm văn hóa, giáo dục, y tế ở làng quê đến sự ảnh hưởng trong triều đình qua các vị Quốc sư. Phật giáo đã đóng góp quan trọng trong công cuộc dựng nước và giữ nước. Cư sĩ Tâm Minh, với tinh thần yêu nước, đã tích cực tham gia kháng chiến chống Pháp và thực dân. Từ năm 1947, ông giữ chức Chủ tịch Ủy ban Hành chánh Kháng chiến miền Nam Trung bộ, và sau đó tập kết ra Bắc, giữ chức Chủ tịch Phong trào Vận động Hòa bình Thế giới.
Lời Kết
Những đóng góp của Cư sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám cho nhân dân và Phật giáo Việt Nam trong suốt 42 năm, đặc biệt là cho Phật giáo Thừa Thiên Huế, là vô cùng to lớn và xứng đáng được tôn vinh. Năm 2010, nhân dịp trùng tu chùa Từ Đàm, cố Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Siêu đã cho an vị tượng Cư sĩ tại khuôn viên chùa. Tại thành phố Huế, đường Lê Đình Thám là một minh chứng cho sự ghi nhận và tôn kính đối với ông.
Nhắc đến Cư sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám, chúng tôi xin bày tỏ lòng chân thành cảm phục, tri ân, ngưỡng mộ và nguyện noi theo tấm gương sáng của ông.
HT Thích Giác Toàn
Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam
[Trích Kỷ Yếu Hội Thảo Khoa Học Cư Sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám và Những Đóng Góp Đối Với Hội An Nam Phật Học | Phật lịch 2562 | Ngày 10 & 11/4/2019 (06 & 07/3/Kỷ Hợi) | Tại Tổ đình Từ Đàm – Huế]
Tài liệu tham khảo
– Các kinh Tăng Chi Bộ, Tương Ưng Bộ, Tăng Nhất A-hàm.
– Thích Chơn Thiện, Tăng Già Thời Đức Phật, Nxb Tôn giáo, Hà Nội.
– Các trang web: thuvienhoasen.org, quangduc.com, bodephatquoc.com, hoavouu.com, wikipedia.org.
– E.F.S Shumaker, Small is Beautiful, Blond & Briggs, London, 1973.
– H.W Shuman, The Hisforical Buddha, Trần Phương Lan dịch, Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, 1997.
Để hiểu rõ hơn về cuộc đời và sự nghiệp của những người đã có công phụng sự Tam Bảo, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục Tiểu sử.
