Sự ra đi của Hòa thượng Thích Thiện Hoa vào đầu năm 1973, cùng lúc với một nhân vật chính trị Hoa Kỳ, đã gây chấn động, để lại niềm tiếc thương vô hạn. Vai trò của Ngài không chỉ giới hạn ở chức Viện trưởng mà còn sâu sắc hơn với vị trí Cố Trưởng Ban Hướng Dẫn Gia Đình Phật Tử Việt Nam, một tổ chức đã có nền tảng vững chắc từ trước đó, đặc biệt tại miền Trung. Khám phá cuộc đời và di sản của Ngài trên Chia sẻ Đạo Phật.
Vào buổi sáng ngày 23 tháng 1 năm 1973, tin tức về sự viên tịch của Hòa Thượng Thích Thiện Hoa đã đến cùng lúc với sự ra đi của cựu Tổng thống Hoa Kỳ Lyndon B. Johnson, tạo nên một sự kiện song đôi gây chấn động. Sự ra đi của một bậc lãnh đạo tôn giáo có tầm ảnh hưởng lớn như Hòa Thượng Thích Thiện Hoa đã để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong lòng hàng triệu Phật tử và những người ngưỡng mộ.
Sự ra đi của Ngài đã gây xúc động lớn trong cộng đồng, với hàng ngàn người đã đến viếng và hàng vạn người tiễn đưa. Chắc chắn rằng, các nhà sử học sẽ bắt đầu ghi chép lại cuộc đời và sự nghiệp của Ngài.
Đối với nhiều người, hình ảnh của Hòa Thượng Thích Thiện Hoa không chỉ gắn liền với vai trò Viện trưởng mà còn sâu đậm hơn với cương vị Cố Trưởng Ban Hướng Dẫn Gia Đình Phật Tử Việt Nam. Những hồi ký và tài liệu ghi chép lại hành trình của Ngài là nguồn tư liệu quý giá, bổ sung vào bức tranh về cuộc đời và những cống hiến của Ngài.
Vào những năm 1950, phong trào Gia Đình Phật Tử tại miền Nam Việt Nam vẫn còn non trẻ. Tuy nhiên, ở miền Trung, tổ chức này đã có nền tảng vững chắc với hàng chục ngàn đoàn viên, phát triển mạnh mẽ bất chấp những khó khăn thời bấy giờ. Trong bối cảnh đó, một nhóm cốt cán đã họp nhau thường xuyên tại Chùa Ấn Quang để tìm cách củng cố và phát triển phong trào.
Trong các buổi họp này, Thượng Tọa Thích Thiện Hoa thường được mời đến để tham vấn. Ngài bày tỏ sự trăn trở về sự yếu kém của phong trào tại miền Nam, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đào tạo Phật tử ngay từ khi còn nhỏ tuổi để xây dựng một thế hệ Phật tử thuần thành. Ngài tin rằng việc quảng bá tích cực tổ chức và lý tưởng của Gia Đình Phật Tử là vô cùng cần thiết.
Nhờ nỗ lực không ngừng nghỉ, đến năm 1961, Nội quy mới đã được hoàn thành và Đại Hội toàn quốc được triệu tập tại chùa Xá Lợi. Tuy nhiên, tại buổi họp cuối cùng để bầu Ban Hướng Dẫn Trung Ương, một tình huống khó khăn đã xảy ra khi vị Trưởng Ban cũ không thể đảm nhận công khai vì lý do an ninh. Trong hoàn cảnh đó, Đại hội đã thống nhất cung thỉnh Thượng Tọa Thích Thiện Hoa đảm nhận vai trò này. Dù ban đầu có nhiều lý do từ chối, nhưng vì thương cảm trước sự lạc loài của thế hệ trẻ, Ngài đã chấp nhận lời thỉnh cầu.
Khi nhận nhiệm vụ, Thượng Tọa Thích Thiện Hoa đã chia sẻ: “Vì đại sự, tôi phải đảm nhận một việc cổ kim chưa từng có. Với chức vụ này và trong giai đoạn tế nhị hiện tại, chúng ta nên nhắm kỹ cả hai mặt rộng và sâu. Về chiều rộng, ta phải cố gắng phát triển phong trào cho rộng lớn. Và để duy trì phần lượng to lớn ấy, chúng ta phải chú ý về phẩm. Mà cái phẩm to lớn nhất của người Phật tử là phải tu học.”
Thực tế, Thượng Tọa Thích Thiện Hoa đảm nhận vai trò này chủ yếu để làm việc với chính quyền, trong khi các công việc điều hành và phát triển phong trào vẫn do anh em cư sĩ đảm nhiệm. Tuy nhiên, Ngài luôn theo dõi sát sao và khuyến khích mọi người hoạt động. Có thể khẳng định rằng, nhờ sự hỗ trợ của Thầy, Gia Đình Phật Tử đã tránh khỏi nguy cơ tan rã. Những nhân vật như Quách Thị Trang, Yến Phi và nhiều thanh niên Phật tử quả cảm khác đã xuất hiện trong thời kỳ Pháp nạn, đều thấm nhuần sâu sắc lý tưởng của Gia Đình Phật Tử, mà Thầy Thích Thiện Hoa là người đã đặt nền móng vững chắc.
Bản tính hòa giải của Ngài đã giúp xoa dịu mọi xung đột. Dưới sự hiện diện của Thầy, mọi vấn đề dù khó khăn đến đâu cũng trở nên thuận lợi.
Trong suốt những năm tháng hoạt động âm thầm, lá cờ màu lá mạ và hoa sen trắng đã tung bay khắp các cơ sở Phật giáo trên cả nước. Dù bận rộn với công việc của Gia Đình Phật Tử, Thầy vẫn không ngừng nghiên cứu và trước tác. Một điểm đặc biệt trong phong cách của Ngài là việc không bao giờ dùng từ “phải” khi khuyên bảo người trẻ. Thay vào đó, Ngài dùng những lời lẽ nhẹ nhàng nhưng chứa đựng sức mạnh vô lượng, khiến mọi người đều tuân phục một cách tự nguyện. Sự thấu hiểu và hòa đồng của Thầy với thanh niên là điều đáng ngưỡng mộ.
Năm 1963, dù bận rộn với vai trò trong Ủy Ban Liên Phái, Thầy vẫn luôn giữ sự an nhiên tự tại, là điểm tựa vững chắc cho mọi người trong giai đoạn biến động. Sự trầm tĩnh của Ngài luôn tỏa ra như áng mây, sẵn sàng mang đến những lời khuyên giải. Vào mùa Hè năm 1964, sau khi hoàn thành nhiệm vụ trong Ủy Ban Liên Phái, Thầy lui về tập trung cho công tác trước tác. Tại Đại hội Gia Đình Phật Tử toàn quốc, khi bàn giao chức vụ Trưởng Ban Hướng Dẫn, Thầy đã vui vẻ nói: “Tôi hân hoan trả lại chức Trưởng Ban bất đắc dĩ cho anh em.” Sự tiếc nuối của Đại hội là minh chứng cho sự tận tâm và hiệu quả làm việc của Ngài, ngay cả với một chức vụ mà Ngài coi là “bất đắc dĩ”.
Sự viên tịch của Hòa Thượng Thích Thiện Hoa đến vào thời điểm đất nước vừa bước vào giai đoạn hòa bình. Nhiều người lo ngại về tương lai của Phật giáo, nhưng với tinh thần hòa giải của Ngài, hy vọng rằng những người còn giữ đạo tâm sẽ tiếp tục con đường mà Ngài đã vạch ra. Tinh thần ấy chính là kim chỉ nam để soi rọi, giúp mỗi người nhìn nhận rõ bản chất thật của mình.
Ngày nay, phương danh của Hòa Thượng Thích Thiện Hoa tỏa sáng trong vai trò Viện trưởng, là chỗ dựa tinh thần cho mọi tầng lớp xã hội, từ chính khách đến các bậc tu hành. Niềm tin mà Ngài mang lại đã lan tỏa một cách tinh tế và vô vụ lợi vào tâm hồn người trẻ. Có người ngưỡng mộ Ngài như một bậc Chân tu, người khác lại xem Ngài là một chính khách lỗi lạc. Tuy nhiên, không phải ai cũng nhìn nhận Ngài với đúng vai trò của một lãnh tụ thanh niên chân chính, bởi hoàn cảnh đặc biệt và sự tập trung vào các hoạt động khác của Giáo hội như dựng chùa, dịch kinh, đào tạo Tăng tài.
Dù vậy, công lao của Ngài đối với sự tồn tại và phát triển của Gia Đình Phật Tử là vô cùng to lớn. Lòng sùng kính của Phật tử bốn phương đối với Ngài, dù ở góc độ nào, cũng đáng được trân trọng. Tuy nhiên, lòng sùng kính ấy cần phải toàn vẹn và chung thủy. Trong khi nhiều vị Tăng từng làm cố vấn giáo lý đã không giữ được tấm lòng chung thủy, thì hình ảnh của Thầy Thích Thiện Hoa vẫn luôn là nguồn động viên, giúp chúng ta bớt đi cảm giác cô đơn. Ngài không hoàn toàn biến mất, mà chỉ hóa thân, trở thành một vì sao chiếu rọi vào những tâm hồn hướng thượng. Sự ra đi của Ngài không phải là kết thúc, mà là sự khởi đầu cho nhiều tâm hồn khác vươn lên.
Chắc chắn rằng, Gia Đình Phật Tử sẽ còn đối mặt với nhiều thử thách trong tương lai, cả từ bên trong lẫn bên ngoài. Để vượt qua, sự tự tin và dũng mãnh là yếu tố then chốt. Lý tưởng của Gia Đình Phật Tử không nằm ở những lời hô hào hay mưu toan cải tạo xã hội, mà ở sự trầm tĩnh tột độ. Một tiếng hét dù lớn đến đâu cũng sẽ tan biến vào hư vô, trong khi sự trầm lặng mới là vĩnh cửu. Trong bối cảnh nhiều lời nói ồn ào trở nên lạc lõng, sự tĩnh lặng và sâu sắc mới là giá trị bền vững.
Vì vậy, để tưởng niệm tinh thần của Thích Thiện Hoa, Gia Đình Phật Tử nên noi gương sự tĩnh mặc của Ngài. Đối với người Phật tử, việc tôn sùng cá nhân là điều tối kỵ, nhưng tưởng niệm công lao của bậc Thầy lại là thể hiện sự thủy chung. Hơn thế nữa, thế hệ thanh niên cần phải biến ý nguyện cao đẹp của tiền nhân thành hành động cụ thể.
Sài Gòn năm 1973
Lữ Hồ – Người Áo Lam
Để hiểu rõ hơn về những nhân vật có tầm ảnh hưởng và sự hình thành của các tổ chức Phật giáo, hãy khám phá thêm trong chuyên mục Tiểu sử.
