Từ một gia tộc danh giá tại cố đô Huế, một bậc nữ tu đã chọn con đường giải thoát khỏi những ràng buộc trần tục, ngay cả khi đã đạt được thành tựu học vấn cao. Hành trình từ Vỹ Dạ đến Hoa Kỳ, với hoài bão dung hòa kiến thức thế gian và giáo pháp nhiệm màu, đã mở ra một chương mới đầy ý nghĩa. Khám phá sâu hơn về cuộc đời phi thường này tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Tiểu sử Ni trưởng Thích Nữ Trí Hải
(1938 – 2003)
I. Thân thế và Gia đình
Ni trưởng Thích Nữ Trí Hải, húy Tâm Hỷ, thế danh Công Tằng Tôn Nữ Phùng Khánh, sinh ngày 09 tháng 03 năm 1938 (Mậu Dần) tại Vỹ Dạ, Thừa Thiên Huế. Bà xuất thân từ một gia tộc có truyền thống Phật giáo lâu đời, với thân phụ là cụ Nguyễn Phước Ưng Thiều (Pháp danh Như Chánh) và thân mẫu là cụ bà Đặng Thị Quê (Pháp danh Trừng Xuân). Ni trưởng là người con thứ năm trong gia đình có sáu người con.
II. Con đường xuất gia
Với nhân duyên sâu sắc với Phật pháp, Ni trưởng đã sớm quy y Tam Bảo ngay từ khi còn trong bào thai. Ngôi chùa Tường Vân, Diệu Đức đã nuôi dưỡng hạt giống Bồ đề trong tâm hồn người từ thuở thiếu thời. Sở hữu trí tuệ tinh anh, tài hoa và phẩm cách thanh cao, Ni trưởng đã nuôi chí nguyện xuất trần ngay khi còn trẻ.
Năm 17 tuổi, dù đã đỗ Tú tài toàn phần, Ni trưởng vẫn mong muốn xuất gia, nhưng cơ duyên chưa đến. Bà tiếp tục theo học tại trường Đại học Sư phạm và sau khi tốt nghiệp, bà đã có thời gian giảng dạy tại trường Phan Chu Trinh, Đà Nẵng.
Năm 1960, Ni trưởng sang Hoa Kỳ du học và hoàn thành chương trình Cao học ngành Thư viện (M.A). Cuối năm 1963, bà trở về nước, đúng vào thời điểm Viện Cao đẳng Phật học Việt Nam được thành lập. Cùng với em gái là Tôn Nữ Phùng Thăng, bà đã đến phụ tá Ni trưởng Thích Nữ Diệu Không tại chùa Phước Hải, quản lý cư xá Nữ Sinh Viên và làm việc tại chùa Pháp Hội.
Năm 1964, Ni trưởng chính thức dứt bỏ duyên trần, xuất gia với Ni trưởng Thích Nữ Diệu Không tại chùa Hồng Ân, Huế, và thọ giới Sa-di Ni. Sau đó, bà được Giáo hội cử làm thư ký cho Hòa thượng Thích Minh Châu khi Viện Cao đẳng Phật học trở thành Viện Đại học Vạn Hạnh.
III. Hoạt động Phật sự và Hoằng pháp
Năm 1968, Ni trưởng thọ giới Thức-xoa-ma-na tại Nha Trang. Bà được bổ nhiệm làm Thư viện trưởng và Giám đốc Trung tâm An sinh xã hội của Viện Đại học Vạn Hạnh. Từ đó, Ni trưởng tích cực tham gia giảng dạy, dịch thuật, thuyết pháp cho sinh viên, Tăng Ni, Phật tử và thực hiện công tác an sinh xã hội, từ thiện giúp đỡ đồng bào gặp thiên tai, bão lụt và chiến tranh.
Năm 1970, Ni trưởng thọ Tỳ-kheo-ni và Bồ-tát giới tại Đại Giới đàn Vĩnh Gia, Đà Nẵng. Khi Viện Phật học Vạn Hạnh được thành lập, bà tiếp tục làm Giảng sư tại Thiền viện Vạn Hạnh, giảng dạy tại các trường Cao cấp Phật học và Học viện Phật giáo Việt Nam, phụ trách lớp Trung Bộ Kinh bằng Anh ngữ cho Tăng Ni sinh.
Mở rộng hoạt động giáo dục, mỗi lần về Huế, Ni trưởng đều được thỉnh giảng tại các chùa Diệu Đức, Diệu Hỷ, Hồng Ân và phụ trách lớp Cảnh Sách. Trong các mùa An cư kiết hạ, bà thường được mời thuyết giảng tại các trường hạ như Vĩnh Phước (Hóc Môn), chùa Phước Hòa và các tự viện khắp nơi, kể cả chùa Đại Giác ở Sóc Trăng.
Từ năm 1996 đến 1999, trường Trung cấp Phật học Long An và Ni viện Thiên Phước đã thỉnh Ni trưởng giảng dạy Luật Tứ Phần Tỳ-kheo-ni và Bồ-tát giới. Bà cũng được cung thỉnh làm Tuyên Luật sư và Trưởng Ban khảo hạch tại các Đại Giới đàn Minh Tánh (1996), Liễu Thiền (1999), Khánh Phước (2002) tổ chức tại Ni viện Thiên Phước, Long An. Năm 2003, Ni trưởng được cử làm Phó Ban khảo hạch Đại Giới đàn Thiện Hoa tại Từ Nghiêm. Đầu tháng 12 năm 2003, bà được suy cử làm Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam và Trưởng ban vận động tài chính.
IV. Sự nghiệp trước tác và Hoạt động từ thiện
Bên cạnh các hoạt động giáo dục và hoằng pháp, Ni trưởng còn dành tâm huyết cho việc phiên dịch, biên soạn và in ấn kinh điển, cung cấp nguồn tài liệu quý giá cho Tăng Ni và Phật tử. Bà đã thực hiện hàng trăm tác phẩm, nổi bật là các bản dịch: “Câu chuyện dòng sông” của Hermann Hesse, “Gandhi tự truyện”, “Câu chuyện triết học”, “Thanh tịnh đạo luận”, “Thắng Man”, “Tạng thư Sống Chết”, “Giải thoát trong lòng tay”. Đặc biệt, bà còn trước tác bộ “Toát yếu Trung Bộ Kinh” gồm ba tập.
Cuộc đời Ni trưởng còn gắn liền với sự nghiệp giúp đỡ những mảnh đời khó khăn, yếu đau trên khắp cả nước. Ngay từ những ngày còn làm Giám đốc Trung tâm An sinh xã hội, bà đã không ngừng cống hiến cho công tác thiện nguyện cho đến những ngày cuối cùng, bất chấp mọi gian khổ.
Vào đầu tháng 3 năm 2003, khi đang trên đường cứu trợ đồng bào dân tộc tại xã Thống Nhất, huyện Bù Đăng, Ni trưởng không may bị té, gây chấn thương cột sống và suýt nguy hiểm đến tính mạng. Nhờ sự chăm sóc tận tình của các y bác sĩ và sự săn sóc chu đáo của các đệ tử, bà dần hồi phục. Dù trong cơn đau đớn, Ni trưởng vẫn luôn giữ thái độ lạc quan, hoan hỉ, tiếp tục công việc dạy học và sáng tác tập thơ “Ngoạ Bệnh Ca”, “Báo Ân Ca” như một lời tri ân sâu sắc đến những người đã quan tâm, giúp đỡ. Những tác phẩm này lan tỏa ánh sáng trí tuệ và tình thương.
V. Niết bàn
Vào một chiều đông, khi đang trên đường trở về từ Phan Thiết cùng hai thị giả là Tuệ Nhã và Phước Tịnh, Ni trưởng cùng hai đệ tử không may gặp tai nạn. Người đã an nhiên xả báo thân vào lúc 17 giờ ngày 07 tháng 12 năm 2003 (nhằm ngày 14 tháng 11 năm Quý Mùi), hưởng thọ 66 tuổi đời với 33 hạ lạp. Sự ra đi của Người tựa như một đóa Ưu-đàm chợt bị cuốn đi bởi cơn bão vô thường, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho những người ở lại.
Tuy nhiên, hương nguyện của Ni trưởng vẫn còn lan tỏa khắp muôn phương: hương giới đức, hương định tuệ, hương giải thoát của một đời cống hiến cho đạo pháp, vì an vui cho mọi người và vì thế hệ tương lai. Dù có dùng lời lẽ nào cũng khó có thể diễn tả hết ý nghĩa cao đẹp trong cuộc đời Ni trưởng.
Cuộc đời và sự nghiệp vĩ đại của Ni trưởng Thích Nữ Trí Hải là một nguồn cảm hứng bất tận, mời quý vị tìm hiểu sâu hơn về những giai đoạn quan trọng và công hạnh của Người tại chuyên mục Tiểu sử.
