Thiên Trúc, cái tên mà người xưa ở Trung Quốc dùng để gọi Ấn Độ, ẩn chứa nhiều ý nghĩa sâu sắc về tâm linh và văn hóa. Dưới thời nhà Đường, đây còn là vùng đất khởi nguồn của Phật giáo, nơi sản sinh ra những tư tưởng ảnh hưởng sâu rộng. Khám phá về <a href="Chia sẻ Đạo Phật“>Chia sẻ Đạo Phật sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về sự giao thoa văn hóa và tôn giáo đầy hấp dẫn của tiểu lục địa này.
Thiên Trúc (天竺) là tên gọi cổ xưa mà người Trung Quốc dùng để chỉ Ấn Độ, mang ý nghĩa “Trung tâm của cõi trời” hay “trung tâm tinh thần”. Đặc biệt, dưới thời nhà Đường, tên gọi này thường xuất hiện trong các tài liệu liên quan đến nguồn gốc của Phật giáo từ Ấn Độ.
Quan điểm của người Nhật Bản cổ đại cũng tương tự, họ xem ba quốc gia quan trọng nhất là ba vương quốc của cõi trời: Nhật Bản (Yamoto), Trung Quốc (Zhongguo) và Ấn Độ (Tenjiku).
Tiểu lục địa Ấn Độ, cái nôi của nền văn minh lưu vực sông Ấn cổ đại, từng là trung tâm giao thương sầm uất và chứng kiến sự hưng thịnh của nhiều đế chế hùng mạnh. Nơi đây không chỉ giàu có về thương mại và văn hóa mà còn là điểm khởi nguồn của bốn tôn giáo lớn: Ấn Độ giáo, Phật giáo, Jaina giáo và Sikh giáo.
Trong thời kỳ nhà Đường, Phật giáo phát triển rực rỡ, tiếp thu và lan tỏa những tinh hoa giáo lý. Do Phật giáo có nguồn gốc từ Ấn Độ, người Trung Quốc thời bấy giờ dành sự ngưỡng mộ sâu sắc cho quốc gia đã sản sinh ra bậc Thầy vĩ đại – Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Tư tưởng này được thể hiện rõ nét qua hành trình của Đại sư Huyền Trang, người tin rằng lời dạy nguyên vẹn của Đức Phật chỉ còn tồn tại ở Ấn Độ. Chính niềm tin này đã thôi thúc ngài thực hiện chuyến Tây du thỉnh kinh vĩ đại, một sự kiện “vô tiền khoáng hậu” trong lịch sử Phật giáo. Các thư tịch Trung Quốc ghi nhận, thời nhà Hán gọi khu vực này là “Thân Độc” (身毒) hoặc “Thiên Trúc” (天竺). Tên gọi “Ấn Độ” (印度) như chúng ta biết ngày nay lần đầu xuất hiện trong tác phẩm “Đại Đường Tây Vực ký” của cao tăng Huyền Trang, người đã sử dụng cụm từ “Tây Trúc” hoặc “Thiên Trúc” rất nhiều lần trong các ghi chép của mình.
Ấn Độ trên bản đồ thế giới.
Đối với người Nhật Bản, Ấn Độ được biết đến với tên gọi “Tenjiku” (Thiên Trúc) bởi đây là nơi sinh ra Đức Phật, một bậc thầy vĩ đại của nhân loại. Mặc dù Nhật Bản đã có tôn giáo bản địa là Thần đạo (Shinto), triết lý của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã gây ấn tượng mạnh mẽ. Trong Thần đạo, “kami” được hiểu là “tinh thần”, “tinh chất” hoặc “vị thần”, có thể liên kết với con người và nhiều hình thái tự nhiên như mặt trời, mặt trăng, sông, núi, cây cỏ. Thế giới “duy linh” trong Thần đạo không tách biệt mà tồn tại song hành, ảnh hưởng lẫn nhau, đề cao vẻ đẹp tự nhiên và sức mạnh thiêng liêng ẩn chứa trong vạn vật.
Phật giáo Đại thừa đặc biệt thu hút người Nhật Bản bởi sự phong phú về hình thức thờ phụng và nghi lễ tâm linh, tương đồng với khái niệm “kami” trong Thần đạo. Qua Phật giáo, người Nhật tìm thấy sức mạnh chữa lành tâm bệnh, đặc biệt là giáo lý từ bi, sự cảm thông, chia sẻ và con đường giải thoát khỏi khổ đau. Khác với Thần đạo, Phật giáo sở hữu Tam Tạng kinh điển đồ sộ, một hệ thống học thuyết sâu sắc, phong phú, đáp ứng đa dạng căn cơ tu tập của con người, mang lại sự an lạc và giải thoát. Thêm vào đó, tổ chức Tăng đoàn thanh tịnh, hòa hợp, luôn thể hiện tinh thần “thượng cầu Phật đạo, hạ hóa chúng sinh”, cùng truyền thống nghệ thuật tôn giáo và kiến trúc chùa chiền hài hòa, thẩm mỹ cao, đã góp phần làm nên sức hấp dẫn lâu bền của Phật giáo tại Nhật Bản.
Thiên Trúc (天竺) là tên mà người Trung Quốc thường gọi cho Ấn Độ cổ đại. Nó cũng được dịch “Trung tâm của cõi trời”, (nghĩa là trung tâm tinh thần); đặc biệt vào triều đại nhà Đường thường được sử dụng trong tài liệu tham khảo về nguồn gốc của Phật giáo Ấn Độ.
Người Nhật Bản, vốn thiếu vắng những hệ thống triết thuyết tôn giáo đồ sộ như Ấn Độ, đã bị choáng ngợp bởi kinh điển Phật giáo, triết học và các công trình kiến trúc nghệ thuật. Từ đó, họ xem Ấn Độ như “Tenjiku” (Thiên Trúc), một cõi Thiên đường tồn tại ở phương Tây, một điểm đến lý tưởng để chiêm bái, kính lễ và phụng thờ.
Từ Tenjiku đến Indo
Hình ảnh Ấn Độ như một “Thiên Trúc” mang ý nghĩa tinh thần và sự yên bình bắt đầu thay đổi từ thế kỷ 15, khi các tuyến đường biển được khám phá và thương nhân châu Âu bắt đầu đặt chân đến đây. Khác với các du khách Trung Quốc như Pháp Hiển hay Huyền Trang đến Ấn Độ để chiêm bái Thánh tích Phật giáo và thỉnh kinh, những người châu Âu này tìm kiếm lợi ích vật chất như trà, tơ lụa, gia vị và các vật phẩm quý hiếm khác. Họ mang đến Ấn Độ một nền văn hóa mới, gọi là Namban Bunka, cùng nhiều mặt hàng hấp dẫn như ngà voi, ngọc trai và gia vị. Từ đó, mục đích đến Ấn Độ dần chuyển từ chiêm bái tâm linh sang giao thương buôn bán. Cùng lúc đó, Ấn Độ phải đối mặt với sự xâm lược của Hồi giáo, nhiều Thánh tích Phật giáo bị tàn phá, các tu sĩ bị giết hại hoặc phải lưu vong, dẫn đến sự suy tàn của Phật giáo tại chính nơi khai sinh ra nó.
Những biến động về chính trị và tôn giáo đã làm phai mờ hình ảnh “thiên đường” của Ấn Độ trong nhận thức chung. Biểu tượng “Thiên Trúc” dần được thay thế bằng thuật ngữ “Indo”, mang ý nghĩa “Đông Dương” và gợi lên sự sung túc. Chính sự phong phú về hàng hóa quý hiếm đã thúc đẩy hoạt động thương mại, khiến người ta đến Ấn Độ với mục đích giao dịch nhiều hơn là tìm kiếm ý nghĩa tâm linh. Tên gọi “India” có nguồn gốc từ “Indus”, bắt nguồn từ tiếng Ba Tư cổ “Hinduš”, mà gốc rễ lại là từ tiếng Phạn “Sindhu” – tên gọi lịch sử của sông Ấn. Người Hy Lạp cổ đại gọi người Ấn Độ là “Indoi” (Ινδοί), có nghĩa là “người của Indus”.
Hình ảnh Ấn Độ được xem như Thiên Trúc mang một ý nghĩa tinh thần và sự yên bình bắt đầu thay đổi sau khi người ta phát hiện ra các tuyến đường biển trong thế kỷ 15
Vào giữa thế kỷ 19, khi Ấn Độ chính thức trở thành thuộc địa của Anh và Trung Quốc cũng chịu ảnh hưởng bởi sự xâm phạm chủ quyền, nền văn hóa truyền thống của cả hai quốc gia đều bị tác động. Điều này khiến người Nhật Bản có cái nhìn “tiêu cực” về hai đất nước này và hạn chế quan hệ ngoại giao. Sự biến dạng văn hóa và thay đổi lối sống của người dân Ấn Độ đã làm lu mờ hình ảnh “Thiên Trúc” trong tâm thức người Nhật và cả thế giới. Ngày nay, khái niệm “Thiên Trúc” đã lùi vào dĩ vãng, nhưng ảnh hưởng sâu sắc của nó trong một thời gian dài đã minh chứng cho lòng kính ngưỡng của những người con Phật đối với quê hương của Đức Phật, bậc Thầy vĩ đại của nhân loại.
Hiện nay, Phật giáo tại Ấn Độ đang dần hồi sinh. Người dân Ấn Độ tự hào về việc đất nước mình là nơi sản sinh ra Đức Phật và là cội nguồn của Đạo Phật. Nhiều di tích liên quan đến Đức Phật vẫn được chính phủ Ấn Độ gìn giữ cẩn thận, và các nhà khảo cổ học đã khai quật gần như toàn diện các di tích Phật giáo. Hàng năm, nhiều đoàn hành hương từ khắp nơi trên thế giới tìm về đây chiêm bái và đảnh lễ, cảm nhận được nguồn năng lượng nhiệm màu từ Đức Phật dường như vẫn còn hiện hữu nguyên vẹn. Chúng ta tri ân người dân Ấn Độ hiền hòa, dễ thương đã trân quý và lưu giữ những Thánh tích Phật giáo quý báu. Giá trị tâm linh của những di tích này là vô cùng to lớn, giúp mạch nguồn Phật đạo luôn tuôn chảy, mang lại lợi lạc cho mọi người trên thế giới.
Khám phá sâu hơn về hành trình của Đạo Phật từ cội nguồn Ấn Độ đến các nền văn hóa khác, bạn đọc có thể tìm hiểu thêm trong chuyên mục Đạo phật.
