Với bề dày lịch sử và kiến trúc độc đáo, Chùa Thần Quang không chỉ là một điểm hành hương tâm linh quan trọng mà còn là minh chứng sống động cho đỉnh cao nghệ thuật đúc đồng Việt Nam. Nơi đây lưu giữ những kiệt tác tượng Phật đồ sộ, phản ánh tâm nguyện sâu sắc của những bậc tu hành, hướng tới việc lan tỏa vẻ đẹp Phật giáo đến thế giới. Khám phá những câu chuyện ẩn sau những pho tượng uy nghiêm này tại chiasedaophat.com.
Chùa Thần Quang, tọa lạc tại Hà Nội, là một công trình kiến trúc cổ kính với lịch sử gần 250 năm, khởi nguồn từ một am tranh thờ Phật vào cuối đời Hậu Lê. Ngôi chùa nổi bật với vẻ uy nghiêm, bề thế, trở thành điểm hành hương tâm linh thu hút đông đảo phật tử qua nhiều thế hệ. Nét độc đáo làm nên tên tuổi của chùa Thần Quang chính là đỉnh cao của nghệ thuật đúc đồng, nơi lưu giữ kỷ lục về các pho tượng Phật đồ sộ và tinh xảo nhất Việt Nam.
Nguồn gốc từ tâm nguyện của vị Trụ trì
Theo sử sách ghi lại, vào đầu thế kỷ XX, Thượng tọa Vĩnh Tường, thuộc phái Tào Động, là trụ trì của chùa Thần Quang. Với lòng sùng kính và tâm nguyện tu hành sâu sắc, ông đã bày tỏ mong muốn: “Tôi nghĩ cần có sự trang nghiêm và tôn kính thờ Phật. Hàng trăm pho tượng nhỏ, bình thường không gây được trong lòng người sự khởi kính và lòng tin mạnh mẽ. Từ lâu nay, tôi có ý định chỉ thờ trên chùa ba pho tượng: A Di Đà ở giữa, hai vị Bồ tát (Đại Thế Chí và Quán Thế Âm – TG) lập hai bên. Tượng phải thật nguy nga, đồ sộ. Tôi muốn làm một điều gì thật khả dĩ khiến người nước ngoài phải chú ý tới phật giáo Việt Nam. Hơn nữa, đề cao trình độ văn hóa – mỹ thuật nước nhà, ghi nhận bước tiến mới trong kỹ thuật đúc tượng…”.
Ý tưởng cao cả này đã nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình từ các tăng ni, phật tử, cùng toàn thể cư dân, các nghệ nhân và thợ đúc đồng tại làng Ngũ Xã (nay thuộc phường Trúc Bạch, quận Ba Đình, Hà Nội). Một phong trào quyên góp đã được phát động sâu rộng trong làng và các khu vực lân cận. Kết quả, đã huy động được một nguồn tài chính đáng kể, bao gồm 800.000 đồng Đông Dương và một lượng lớn vàng, phục vụ cho việc xây dựng và đúc tượng tại chùa.
Những kiệt tác tay nghề
Một ban chỉ đạo kỹ thuật chuyên môn đã được thành lập, quy tụ những thợ cả giàu kinh nghiệm, đứng đầu là nghệ nhân Nguyễn Văn Tùy. Bên cạnh đó, các thợ lành nghề khác như Nguyễn Văn Tiếp, Nguyễn Văn Pháp, Nguyễn Văn Dùng và Lại Văn Ngân cũng tham gia đóng góp. Công tác thiết kế mẫu được giao cho ông Nguyễn Văn Hậu, một nghệ sĩ tốt nghiệp từ trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Để hoàn thành công trình đồ sộ này, đội ngũ thợ đã dành trọn vẹn 3 năm lao động miệt mài, từ năm 1949 đến năm 1952. Quá trình từ việc lên bản vẽ chi tiết, tạo khuôn mẫu, lắp ghép các bộ phận trong và ngoài, cho đến việc nấu chảy đồng và rót vào khuôn, tất cả đều là minh chứng cho sự học hỏi không ngừng, lao động sáng tạo và tâm huyết của đội ngũ nghệ nhân.
| Pho tượng Phật Thích Ca bằng đồng tại chùa Thần Quang do nghệ nhân làng Ngũ Xã đúc từ năm 1949-1952. |
Ngày 25 tháng 10 năm 1952 đánh dấu bước ngoặt quan trọng: công đoạn nấu đồng và rót khuôn. Riêng cho giai đoạn này, ban chỉ đạo đã phải huy động tới 300 nhân lực, bao gồm cả người nấu đồng và người phục vụ công tác đúc tượng. Từ ngày 26 tháng 10 năm 1952 (tức ngày mùng 8 tháng 9 năm Nhâm Thìn), người dân từ khắp nơi đã đổ về làng Ngũ Xã, tạo nên không khí tưng bừng như một ngày hội, báo hiệu sự thành công vang dội của công trình đại tượng. Vào lúc 10 giờ sáng cùng ngày, quá trình rót đồng vào khuôn đã bắt đầu và kéo dài liên tục cho đến 13 giờ 10 phút. Đây là ba giờ đồng hồ mang tính lịch sử, khắc sâu vào ký ức của người dân làng Ngũ Xã.
Pho tượng này đại diện cho trình độ kỹ thuật đúc đồng đỉnh cao, có một không hai tại Việt Nam: kỹ thuật đúc liền khối nhưng rỗng bên trong. Tác phẩm thể hiện nét mặt từ bi, trang nghiêm và đôn hậu của Đức Phật Vô lượng quang, Vô lượng thọ.
Đại tượng Phật A Di Đà tại chùa Thần Quang hiện giữ vị trí thứ hai về trọng lượng, chỉ sau đại tượng Đức Phật tổ Như Lai do nghệ nhân Vũ Văn Thuấn (làng đúc đồng Ý Yên, Nam Định) thực hiện. Vào ngày 14 tháng 9 năm 2002, đại tượng này đã được rước từ cơ sở đúc đồng Ý Yên về an vị tại chùa Non Nước (Sóc Sơn, Hà Nội). Sự kiện này thiết lập một kỷ lục mới trong thời đại khoa học kỹ thuật hiện đại. Cả hai đại tượng này đã trở thành những biểu tượng sống động, để lại dấu ấn sâu sắc trong tâm trí các tăng ni, phật tử, du khách thập phương và là minh chứng sống động cho sự phát triển vượt bậc của nghề đúc đồng truyền thống Việt Nam.
Khám phá thêm những câu chuyện ý nghĩa về Đạo phật và các giá trị văn hóa, tâm linh sâu sắc.
