Suốt hơn một thiên niên kỷ, một công ty xây dựng Nhật Bản đã trở thành biểu tượng cho sự bền vững và di sản văn hóa Phật giáo. Khởi nguồn từ lời mời của Thái tử, hành trình của Chu thức Hội xã Kim Cương Tổ ghi dấu ấn 40 thế hệ thợ thủ công tài hoa. Khám phá hành trình phi thường của một tổ chức đã vượt qua bao biến cố lịch sử để gìn giữ những công trình tâm linh tại Chia sẻ Đạo Phật.
Trong suốt 1.400 năm lịch sử, một công ty xây dựng của Nhật Bản đã ghi dấu ấn sâu đậm trong việc kiến tạo những công trình Phật giáo linh thiêng. Đó là Chu thức Hội xã Kim Cương Tổ (株式會社金剛組 – Kabushiki Gaisha Kongō Gumi). Trước khi đối mặt với khủng hoảng vào năm 2006, đây từng là công ty gia đình hoạt động liên tục lâu đời nhất thế giới, trải qua 14 thế kỷ với biết bao biến thiên của lịch sử, từ biến cố chính trị, kinh tế cho đến chiến tranh. Tuy nhiên, sự suy thoái kinh tế của Nhật Bản trong thập niên trước đó đã không cho phép Kongō Gumi đứng vững.
Khởi nguồn từ lời mời của Thái tử
Một tài liệu cổ có niên đại từ thế kỷ 17, dài hơn 3 mét, đã ghi chép lại hành trình phát triển của 40 thế hệ gia đình kể từ khi Chu Thức Hội Xã Kim Cương Tổ được thành lập vào năm 578 sau Công nguyên. Shigemitsu Kongo, một thợ mộc tài hoa, cùng hai bậc thầy thủ công khác, đã được mời từ Baekje (bán đảo Triều Tiên) đến Nhật Bản để xây dựng ngôi đại già lam Phật giáo đầu tiên mang tên Shitennōji (Tứ Thiên Vương Tự). Ngôi chùa này tọa lạc tại địa chỉ 1-11-18 Shitennoji, Tennoji Ward, Osaka, Osaka Prefecture 543-0051, Nhật Bản.
Shitennōji được thành lập vào năm 593 bởi Thái tử Shotoku, người có công lớn trong việc truyền bá Phật giáo tại Nhật Bản.
Ngôi cổ tự này tại Osaka, do Thái tử Shotoku cho xây dựng để thờ phụng Tứ Thiên Vương, còn mang ý nghĩa giáo hóa sâu sắc. Bốn khu vực tự viện được xây dựng bao gồm: Kyoden-in (nơi giảng dạy và đào tạo Phật giáo), Seyaku-in (cung cấp thuốc chữa bệnh), Ryobyo-in (nơi chăm sóc và điều trị cho bệnh nhân), và Hiden-in (nơi nương tựa cho người già neo đơn và những người gặp khó khăn trong xã hội).
Kiến trúc của Shitennōji bao gồm Ngũ Trùng tháp, Kim đường, Giảng đường và ba cổng chính uy nghiêm.
Quy trình kế thừa trong gia đình Kongo Gumi được thiết lập chặt chẽ. Nếu không có người thừa kế nam giới hoặc người đương nhiệm không đủ năng lực, quyền điều hành sẽ chuyển giao cho con rể hoặc con gái. Mỗi người kế nhiệm đều được lựa chọn kỹ lưỡng dựa trên năng lực lãnh đạo.
Sự lan tỏa của Phật giáo – Chìa khóa thành công
Một trong những yếu tố quan trọng đưa Kongō Gumi đến thành công chính là việc công ty đã gắn bó với một lĩnh vực tâm linh có sức hút bền bỉ qua hàng nghìn năm, thu hút hàng triệu tín đồ. Tại Nhật Bản, nhu cầu xây dựng các công trình Phật giáo luôn rất lớn.
Qua nhiều thế kỷ, Kongō Gumi đã xây dựng hàng trăm ngôi tự viện Phật giáo và nhiều công trình kiến trúc khác, trong đó nổi bật là Thành Osaka. Được xây dựng vào năm 1583, Thành Osaka đóng vai trò then chốt trong công cuộc thống nhất Nhật Bản thời kỳ Momoyama Azuchi.
Lâu đài Osaka, một công trình tiêu biểu của Kongō Gumi, xây dựng năm 1583.
Thế chiến II: Bài học về sự linh hoạt
Sự linh hoạt của Kongō Gumi trong những giai đoạn khủng hoảng cũng là một nhân tố then chốt cho sự tồn tại và phát triển của công ty.
Khi Thế chiến II bùng nổ, việc xây dựng tự viện không còn là ưu tiên hàng đầu. Kongō Gumi đã nhanh chóng chuyển hướng, tận dụng kỹ năng mộc của mình để sản xuất quan tài và cung cấp dịch vụ mai táng, đáp ứng nhu cầu cấp thiết của xã hội lúc bấy giờ.
Sau chiến tranh, công cuộc trùng tu và tái thiết các cơ sở tôn giáo bị tàn phá đòi hỏi nhiều nỗ lực. Nhận thấy các công trình gỗ kém bền vững trước thiên tai và chiến tranh, Kongō Gumi đã tiên phong phát triển các phương pháp xây dựng mới bằng bê tông, giúp công trình vững chắc hơn mà vẫn giữ được nét thẩm mỹ.
Bước ngoặt và sự sụp đổ
Dù sở hữu lịch sử lâu đời, ngành nghề ổn định, đội ngũ lãnh đạo mạnh mẽ, quản lý hiệu quả và khả năng thích ứng linh hoạt, Kongō Gumi vẫn không thể đứng vững trước tình hình kinh tế bất lợi của Nhật Bản vào năm 2006. Công ty gia đình hoạt động lâu đời nhất thế giới đã đi đến hồi kết.
Theo Bloomberg, vào những năm 1980, trong thời kỳ kinh tế bong bóng, Kongō Gumi đã vay mượn ồ ạt để đầu tư bất động sản. Khi bong bóng xì hơi và nền kinh tế suy thoái vào những năm 1992-1993, giá trị tài sản đảm bảo cho các khoản nợ của công ty đã sụt giảm nghiêm trọng. Bên cạnh đó, sự thay đổi trong xã hội Nhật Bản khiến số lượng đóng góp cho việc xây dựng tự viện Phật giáo giảm dần, kéo theo nhu cầu về dịch vụ xây dựng của Kongō Gumi suy yếu từ đầu năm 1998.
Khi cuộc khủng hoảng kinh tế tấn công Nhật Bản vào năm 2006, Kongō Gumi hoàn toàn mất khả năng thanh toán nợ. Công ty 1.429 năm tuổi này buộc phải thanh lý. Đến năm 2008, công ty được Công ty trách nhiệm hữu hạn Takamatsu mua lại. Kanji Ogawa, Chủ tịch mới của Takamatsu, chia sẻ với thời báo tài chính rằng việc giữ lại Kongō Gumi là để bảo tồn những kinh nghiệm và lịch sử quý báu, tránh để chúng bị lãng quên.
Hiện nay, Kongō Gumi hoạt động dưới sự sở hữu của Takamatsu. Để tôn vinh bề dày lịch sử, tên gọi của công ty vẫn được giữ nguyên.
Thích Vân Phong (Nguồn: Ancient-origins)
Câu chuyện về Chu thức Hội xã Kim Cương Tổ là minh chứng sống động về sự trường tồn của các giá trị văn hóa và tâm linh. Để tìm hiểu sâu hơn về những ảnh hưởng của Phật giáo đối với kiến trúc và lịch sử, hãy khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
