Trong bối cảnh các hình thức hôn nhân đa dạng, từ chung thủy một vợ một chồng đến những mô hình phức tạp hơn, bài viết này sẽ đào sâu vào chế độ đa thê, một cấu trúc gia đình gây nhiều tranh cãi. Khám phá Chia sẻ Đạo Phật để có cái nhìn toàn diện về vấn đề này.
Ngày nay, “hôn nhân” thường được hiểu là một thỏa thuận chính thức, được pháp luật công nhận, giữa một người nam và một người nữ để trở thành vợ chồng. Bài viết này sẽ tập trung vào khía cạnh hôn nhân và các hình thức khác nhau, không đề cập đến nghi lễ kết hôn.
Trong xã hội, hôn nhân chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như tôn giáo, văn hóa và triết lý sống. Nhìn chung, có ba loại hình hôn nhân phổ biến:
* **Hôn nhân một vợ một chồng:** Đây là hình thức kết hôn phổ biến nhất, đề cao sự chung thủy và gắn bó trọn đời giữa hai người.
* **Kết hôn nhóm:** Loại hình này bao gồm nhiều cặp đôi cùng chung sống, chia sẻ trách nhiệm gia đình và con cái. Tuy nhiên, đây là hình thức khá hiếm gặp.
* **Chế độ đa thê:** Đây là loại hình hôn nhân mà một người đàn ông có nhiều vợ cùng lúc.
Trong khuôn khổ bài viết này, chúng ta sẽ tập trung phân tích sâu về chế độ đa thê.
## Chế độ Đa thê: Một Khảo sát
Chế độ đa thê có thể được hiểu theo hai cách:
1. Một người đàn ông có nhiều vợ tại cùng một thời điểm.
2. Một cuộc hôn nhân mà một hoặc cả hai giới có nhiều hơn một bạn đời.
Định nghĩa thứ hai bao hàm cả “đa thê” (nhiều vợ) và “đa phu” (nhiều chồng). Trong lịch sử, chế độ đa thê khá phổ biến, trong khi đa phu lại hiếm hoi hơn, có thể do những rào cản về giới và quyền tự do lựa chọn trong nhiều xã hội.
Theo ghi chép lịch sử, chế độ đa phu từng tồn tại ở Sparta (Hy Lạp cổ đại) và trong xã hội Hindu, tiêu biểu là nhân vật Draupadi trong sử thi Mahabharata, người có năm người chồng cùng lúc. Tuy nhiên, trong phạm vi phân tích này, chúng ta sẽ định nghĩa đa thê là việc một người chồng có nhiều vợ, dựa trên nguồn gốc từ tiếng Pháp cổ “polygamic” và tiếng Latin “polygamia” mang nghĩa “có nhiều vợ”.
### Thực hành chế độ Đa thê tại Indonesia: Lịch sử và Hiện tại
Chế độ đa thê không phải là bản chất tự nhiên của con người mà xuất phát từ các yếu tố xã hội, văn hóa, và đôi khi là quan niệm xem phụ nữ như nguồn sinh sản, lao động hoặc tài sản. Tại Indonesia, chế độ đa thê đã tồn tại từ thời cổ đại, đặc biệt trong giới hoàng gia và quý tộc của các Vương quốc Hindu, Phật giáo và Hồi giáo.
**Thời kỳ Hoàng gia và Quý tộc:**
* **Lý do chính trị:** Chế độ đa thê thường được thực hiện để củng cố liên minh chính trị giữa các vương quốc. Ví dụ, mối hôn nhân giữa Hoàng thái tử Mandiminyak của Galuh và công chúa Parwati của Kalingga vào thế kỷ 6 Tây lịch, hay việc vua Brawijaya của Majapahit kết hôn với công chúa Putri Dwarawati từ vương quốc Champa để tăng cường mối quan hệ song phương.
* **Thời kỳ Hồi giáo hóa:** Khi Hồi giáo trở nên phổ biến, các Vương quốc Hồi giáo cũng tiếp tục thực hành đa thê. Vua Sultan Agung của Mataram có hai Hoàng hậu chính thức nhằm củng cố sự ủng hộ từ các vùng Cirebon và Batang. Tuy nhiên, sau khi ông băng hà, mâu thuẫn quyền lực giữa các con đã dẫn đến bi kịch. Vua Amangkurat I tiếp tục thực hành đa thê, nhưng chủ yếu vì mục đích thỏa mãn dục vọng cá nhân, dẫn đến những hành động tàn khốc như chiếm đoạt vợ của người khác và sát hại người tình của con trai.
**Quan niệm xã hội và Pháp luật:**
Chế độ đa thê đã ăn sâu vào ý thức hệ của nhiều triết lý địa phương, đặc biệt là ở Indonesia, nơi phụ nữ thường được coi là phụ thuộc vào đàn ông về mặt tinh thần và tài chính. Quan niệm này khiến phụ nữ dễ dàng chấp nhận việc chồng mình có nhiều vợ.
Luật Hôn nhân và Gia đình của Indonesia (Đạo luật 1/1974) quy định nguyên tắc hôn nhân là một vợ một chồng. Tuy nhiên, luật này cũng cho phép đàn ông kết hôn với nhiều phụ nữ nếu có sự đồng thuận của các bên liên quan, hoặc trong trường hợp người vợ không thể thực hiện bổn phận (về tâm sinh lý), mắc bệnh hiểm nghèo không chữa trị được, hoặc không thể mang thai. Luật cũng cho phép kết hôn với người khác nếu mất liên lạc với vợ cũ sau hai năm. Mặc dù không quy định rõ số lượng vợ tối đa, ảnh hưởng của giáo lý Hồi giáo khiến nhiều người tin rằng đàn ông có thể có tới bốn vợ.
Sự thiên vị giới tính trong luật pháp này là rõ ràng, khi đặt gánh nặng lên phụ nữ trong việc sinh con. Nhiều phụ nữ và nhà hoạt động nhân quyền tại Indonesia đã kêu gọi sửa đổi luật để loại bỏ việc cho phép đa thê, nhưng sự ảnh hưởng của Hồi giáo, tôn giáo chiếm đa số, khiến yêu cầu này chưa được đáp ứng.
### Quan điểm Hồi giáo về Đa thê
Giáo lý Hồi giáo cho phép tín đồ kết hôn nhiều hơn một vợ, với điều kiện phải đối xử công bằng với tất cả các bà vợ. Những người ủng hộ đa thê cho rằng đây là cách để giảm thiểu ngoại tình và giúp phụ nữ có cuộc sống tốt đẹp hơn, đồng thời giải quyết vấn đề mất cân bằng giới tính.
Tuy nhiên, không phải tất cả người Hồi giáo đều đồng tình. Một số dựa trên Hadith kể rằng nhà tiên tri Muhammad đã không cho phép Ali bin Thalib kết hôn thêm khi đã có con gái của Ngài là Fatimah, vì điều đó sẽ làm tổn hại đến bà. Họ giải thích rằng việc nhà tiên tri có nhiều vợ là do hoàn cảnh xã hội lúc bấy giờ cần sự giúp đỡ của Ngài cho nhiều góa phụ. Họ cho rằng đa thê gây áp lực tâm lý lên phụ nữ và dẫn đến các vấn đề gia đình, ngay cả với những người có kiến thức tôn giáo sâu rộng và điều kiện kinh tế tốt, như trường hợp của A.A. Gymnastiar.
Một ví dụ cụ thể về việc thúc đẩy chế độ đa thê là “giải thưởng Đa thê” do Puspo Wardoyo, chủ chuỗi nhà hàng “Wong Solo”, khởi xướng.
### Hôn nhân và Đa thê dưới góc nhìn Phật giáo
Tại Indonesia, các tín đồ Phật giáo cũng tuân theo luật pháp hôn nhân của chính phủ. Nam cư sĩ Phật tử có thể thực hành đa thê, thường là theo phong tục Hồi giáo bằng cách thay đổi thông tin tôn giáo và tiến hành “nikah siri” (kết hôn không chính thức theo luật Hồi giáo mà không cần đăng ký với chính quyền). Tuy nhiên, hình thức “nikah siri” này gây tranh cãi do con cái khó được cấp giấy khai sinh và người vợ không được đảm bảo quyền lợi kinh tế.
Tam tạng Kinh điển, đặc biệt là Luật tạng, không có quy định cụ thể cấm đa thê. Nhiều đệ tử Phật, như vua Pasenadi của Kosala và vua Bimbisāra của Magadha, được ghi nhận là có nhiều vợ. Tuy nhiên, điều này cần được xem xét trong bối cảnh lịch sử xã hội. Những vị vua này đã có nhiều vợ trước khi gặp Phật, và Phật giáo xem hôn nhân là chuyện thế tục, là lựa chọn cá nhân chứ không phải là bổn phận. Phật giáo không cấm cũng không khuyến khích hôn nhân.
Bản chất thực sự của hôn nhân theo quan điểm Phật giáo được gợi ý trong Kinh Trường Bộ, cho thấy hôn nhân bị tác động mạnh bởi dục vọng, nhưng không có nghĩa là Phật giáo hoàn toàn xem hôn nhân như một sự hợp pháp hóa mối quan hệ.
Cư sĩ Phật tử tại gia cũng có thể đạt được Niết bàn bằng cách cân bằng đời sống thế tục và tâm linh, thực hành Bát Chánh đạo, giữ gìn giới pháp, phát triển Định tâm và Trí tuệ. Việc thực hành “Tịnh hạnh” trong các ngày Trai là để giảm bớt sự đắm say nhục dục, một trong năm chướng ngại cản trở Định và Tuệ.
Do đó, đời sống theo chế độ đa thê tiềm ẩn nhiều rủi ro và chướng ngại cho việc tu tập “Tịnh hạnh” và giảm thiểu chấp thủ vào nhục dục. Nó không chỉ gia tăng sự ràng buộc vào dục vọng mà còn tạo thêm ràng buộc gia đình, cản trở việc thực hành Thiền định. Minh chứng rõ nhất là trong kinh Ái Sanh, những người thân yêu trong gia đình là nguồn gốc của lo âu và thất vọng. Vì vậy, đa thê có thể kéo dài vòng luân hồi sinh tử.
**Giải pháp cho Nữ cư sĩ Phật tử:**
Để đối phó với vấn đề đa thê, nữ cư sĩ Phật tử nên:
1. **Trao quyền tự quản lý gia đình:** Học cách quản lý gia đình như được chỉ dạy trong kinh Thiện Sinh.
2. **Xây dựng truyền thông tốt với chồng:** Dựa trên niềm tin (saddha), đạo đức (sīla), sự rộng lượng (cāga) và trí tuệ (paññā).
3. **Mang môi trường tôn giáo vào gia đình:** Khuyến khích các thành viên thực hành giới, rèn luyện tâm và phát triển trí tuệ. Thánh nữ Visākhā là một tấm gương về người nữ Phật tử tại gia đã thành công trong việc đưa gia đình mình đến với con đường Phật Pháp.
Hiểu rõ Phật Pháp, một gia đình sẽ có hạnh phúc thật sự khi cả vợ và chồng không nghĩ đến việc kết hôn với người khác, mà biết cách hỗ trợ lẫn nhau để thoát khỏi vòng luân hồi sinh tử.
Tác giả: Tiến sĩ Kustiani Kalis Sambikala, Indonesia
Dịch giả: Vân Tuyền (từ nguồn Undv)
Những phân tích sâu sắc về đa thê dưới lăng kính Phật giáo đã hé mở nhiều góc nhìn mới mẻ. Để khám phá thêm những nội dung thú vị khác về Đạo phật, mời bạn tiếp tục theo dõi.
