Cuộc sống muôn màu với cả những điều thuận lợi và trắc trở, trong đó, thị phi là một phần không thể tránh khỏi. Thay vì tìm cách lẩn tránh, chúng ta cần có những chiến lược ứng phó thông minh để giữ vững tâm an và biến những lời đàm tiếu thành động lực phát triển, như lời dạy tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Trong thế gian, mọi sự vật, hiện tượng luôn tồn tại dưới dạng các cặp đối lập: trắng và đen, yêu và ghét, ngày và đêm, buồn và vui. Dù là những mặt trái ngược nhau, chúng lại song hành và không thể tách rời, tạo nên sự cân bằng và đa dạng cho cuộc sống. Giống như một chiếc chén cần có khoảng rỗng để chứa đựng, hay ánh sáng để con người có thể hoạt động, chúng ta không thể mong cầu chỉ có những điều thuận lợi mà không có những khó khăn, bất trắc.
Những lời ra tiếng vào, hay còn gọi là thị phi, đôi khi gây ra sự phiền muộn, bất an, mệt mỏi, thậm chí dẫn đến suy sụp và mất niềm tin vào cuộc sống. Trong những khoảnh khắc ấy, ta có xu hướng muốn lánh xa những cá nhân hay môi trường tạo ra những lời đàm tiếu, tìm kiếm một cuộc sống yên ổn hơn. Tuy nhiên, điều này là không tưởng, bởi lẽ ở đâu có con người, ở đó luôn tồn tại sự đan xen giữa thiện và ác, đúng và sai.
Người xưa có câu “Họa tùng khẩu xuất, bệnh tùng khẩu nhập” (Tai họa từ miệng mà ra, bệnh tật từ miệng mà vào).
Nguyên nhân sâu xa của phần lớn thị phi bắt nguồn từ lòng đố kỵ giữa con người với nhau. Việc đồng cảm với nỗi khổ của người khác thường dễ dàng hơn là chia sẻ niềm vui với thành công của họ. Khi chứng kiến ai đó đạt được thành tựu hoặc được yêu mến hơn mình, ta dễ cảm thấy khó chịu và có xu hướng tìm kiếm những lỗi lầm nhỏ nhặt, soi mói đời tư của họ, thay vì ghi nhận những ưu điểm hay đóng góp của họ cho cộng đồng. Thị phi đôi khi là sản phẩm của tâm thức con người, được dệt nên từ những quan sát phiến diện và phán xét chủ quan. Chúng ta đánh giá hành động của người khác qua lăng kính hạn hẹp của bản thân, qua tâm lượng phàm tục, mà vội vàng cho là đúng hay sai. Tựu trung, tất cả đều xuất phát từ tâm thức đầy những phiền não, từ trái tim nhỏ hẹp không đủ dung chứa những ưu khuyết điểm vốn có của nhân gian.
Trong cuộc đời, không ai có thể hoàn toàn tránh khỏi những lời đàm tiếu, những sự yêu ghét. Ngay cả Đức Phật hay các bậc Thánh nhân cũng không ngoại lệ, huống chi là chúng ta. Trước những thị phi, con người thường dễ mất bình tĩnh, vội vàng phân bua, tìm cách đáp trả hơn thua. Ngược lại, người trí tuệ luôn giữ thái độ an nhiên tự tại, lặng lẽ quan sát dòng chảy của thị phi mà không để nó xâm chiếm tâm trí, làm mất đi sự quân bình nội tại. Chính nhờ vậy, cuộc sống của họ luôn thảnh thơi.
Kinh Tứ Thập Nhị Chương ghi lại lời Phật dạy: “Có người nghe ta giữ đạo, thực hành tâm đại từ bi, liền đến mắng ta; ta im lặng không phản ứng. Người kia mắng xong, ta liền hỏi: ‘Ông đem lễ vật biếu người khác, người kia không nhận thì lễ vật ấy trở về với ông không?’. Đáp: ‘Về chứ’. Ta bảo: ‘Nay ông mắng ta, ta không nhận thì tự ông rước họa vào thân, giống như bóng theo hình, rốt cuộc không thể tránh khỏi. Vậy, hãy cẩn thận, đừng làm điều ác’.”
Trong Thiền tông, có một câu chuyện minh họa về thiền sư Hakuin. Một cô gái danh giá gần chùa lỡ mang thai ngoài ý muốn. Gia đình cô xem đây là điều sỉ nhục và cha cô đã tra khảo, đánh đập cô tàn nhẫn. Ban đầu, cô quyết tâm không khai báo, nhưng sau đó, với suy nghĩ nông cạn, cô quyết định đổ tội cho thiền sư Hakuin ở ngôi chùa gần đó. Cô cho rằng thiền sư nổi tiếng, có nhiều đệ tử kính trọng, lại vốn từ bi nên sẽ không chối bỏ hay kiện ngược lại, làm khổ cô. Vì vậy, cô khai đứa bé là con của thiền sư.
Gia đình cô gái dù tức giận nhưng kiên nhẫn chờ đợi đứa bé ra đời để mang đến giao cho thiền sư. Khi đứa bé được sinh ra, gia đình cô mang đến, đặt vào tay thiền sư và nói: “Đây, con của ông đấy, ông giữ mà nuôi lấy, đồ đạo đức giả.” Thiền sư chỉ đáp: “Thế à!”
Thông tin này nhanh chóng lan truyền, khiến dân chúng xì xào, nghi ngờ, khinh thường thiền sư, cho rằng ông là kẻ đạo đức giả. Dần dần, các đệ tử cũng rời bỏ ông.
Không có sữa cho đứa bé, lại bị đệ tử xa lánh, thiền sư Hakuin đích thân bồng đứa bé đi xin sữa, bất chấp những lời chê bai, dè bỉu của người đời.
Một thời gian sau, cô gái cảm thấy day dứt vì sự nhẫn tâm và tội lỗi của mình, nên đã quyết tâm nói ra sự thật. Cô thú nhận đứa bé là con của cô và một người bán cá ở chợ.
Cha mẹ cô gái nghe xong vô cùng hoảng hốt và hối hận. Họ tức tốc dẫn con gái đến chùa, cúi đầu sám hối với thiền sư và xin lại cháu.
Thiền sư Hakuin sau khi nghe xong, lại thản nhiên đáp: “Thế à!”
Câu chuyện được lan truyền lần nữa, và lần này, dân chúng cùng các đệ tử đều cảm phục đức nhẫn nhục và tâm lượng thản nhiên, cao thượng của thiền sư. Họ lần lượt quay trở lại, và danh tiếng của ông còn vang xa hơn trước.
Những lời đồn đại, thị phi thường xuất phát từ những tâm địa xấu xa, từ những lời nói gây tổn thương sâu sắc. Đặc biệt trong thời đại internet, thông tin lan truyền với tốc độ chóng mặt, khiến nguy hại của thị phi càng trở nên khôn lường. Nó có thể khiến người bị đồn đại cảm thấy xấu hổ, tuyệt vọng, thậm chí dẫn đến những hành động dại dột, tìm đến cái chết.
Thiết nghĩ, mỗi con người đều có những ưu điểm và khuyết điểm, những sai lầm trong hành động. Không ai là hoàn hảo. Hiểu được điều này, chúng ta nên có sự thông cảm và thấu hiểu lẫn nhau, tránh gây tổn thương dù chỉ bằng một lời nói vô tình hay cố ý. Tu tập khẩu nghiệp, dù có vẻ đơn giản, nhưng lại là một thử thách lớn lao mà có thể cả đời chúng ta cũng chưa làm được. Vì vậy, đừng vì những lời đồn thổi của dư luận mà vội vàng hùa theo đánh giá, chỉ trích hành động của người khác khi chúng ta không phải là người trong cuộc. Như lời cổ nhân đã dạy: “Họa tùng khẩu xuất, bệnh tùng khẩu nhập”. Nếu không muốn rước họa vào thân, hãy cẩn trọng trong lời nói, biết lắng nghe, quan sát và dùng trí tuệ để nhận định đúng sai, hư thật. Khi đối mặt với thị phi, hãy bình tâm quán chiếu lại chính mình, không hơn thua, không phân bua, chỉ lặng lẽ quan sát như lời Đức Phật đã dạy: “Bất cứ cái gì thuộc về bản chất của sinh đều thuộc về bản chất của diệt”. Là những người con Phật, chúng ta may mắn thừa hưởng kho tàng giáo lý quý báu mà Đức Thế Tôn đã để lại. Hãy mang những lời dạy đó vào cuộc sống, biến chúng thành chất liệu để mỗi ngày trôi qua nhẹ nhàng và an vui hơn.
Đạo Phật mang đến những lời dạy sâu sắc về cách đối diện với thị phi, giúp chúng ta tìm thấy sự bình an nội tại và ứng xử khéo léo. Để hiểu rõ hơn về cách áp dụng những giáo lý này vào cuộc sống, hãy khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
