Từ một gia đình giàu truyền thống đạo đức, chàng trai trẻ Đặng Văn Ngộ đã sớm cảm nhận được tiếng gọi thiêng liêng từ cảnh chùa Từ Hiếu. Hành trình xuất gia năm 1891 đã đặt bước chân đầu tiên của ngài trên con đường giác ngộ, mở ra một cuộc đời dâng hiến cho đạo pháp. Khám phá sâu hơn về hành trình tu tập và những đóng góp ý nghĩa của Hòa thượng Thích Giác Nguyên tại chiasedaophat.com.
Tiểu sử Hòa thượng Thích Giác Nguyên (1877 – 1980)
Hòa thượng Thích Giác Nguyên, húy Trừng Văn, tự Chế Ngộ, hiệu Giác Nguyên, thế danh Đặng Văn Ngộ, sinh năm Đinh Sửu (1877) tại làng Phủ Trung, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định. Ngài xuất thân trong một gia đình có truyền thống đạo đức lâu đời, thân phụ là cụ ông Đặng Văn Gần và thân mẫu là cụ bà Cù Thị Tộ.
Năm lên sáu tuổi, Ngài mồ côi cha mẹ và được dưỡng phụ là ông Nguyễn Đình Huề (Hữu), một vị quan Thái giám triều đình, nhận nuôi. Trong những lần theo dưỡng phụ đến chùa Từ Hiếu, một nơi thờ tự của các vị Thái giám, Ngài dần cảm mến cảnh thiền môn và phát nguyện xuất gia học đạo. Dưỡng phụ đã vui vẻ chấp thuận và hết lòng hỗ trợ Ngài trên con đường tu tập.
Vào mùa xuân năm Tân Mão (1891), Ngài chính thức thế độ xuất gia với Hòa thượng Tâm Tịnh tại chùa Từ Hiếu. Sau năm năm chuyên tâm học đạo, năm Bính Thân (1896), Ngài được Hòa thượng Tâm Tịnh hứa khả làm đệ tử và thọ giới Sa di với pháp danh Trừng Văn, pháp tự Chí Ngộ. Nhiều vị pháp đệ xuất sắc của Ngài sau này trở thành những bậc cao tăng như Hòa thượng Giác Viên, Giác Tiên, Giác Nhiên (Đệ nhị Tăng thống Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất), Giác Hạnh, Giác Hải, Giác Bổn, Giác Thanh (Hòa thượng Đôn Hậu).
Năm Quý Mão (1903), Hòa thượng Tâm Tịnh giao lại chùa Từ Hiếu cho môn phái. Ngài cùng Bổn sư dời đến lập am Thiếu Lâm trên ngọn đồi phía Nam đàn Nam Giao, thuộc thôn Thuận Hòa, xã Thủy Xuân, để tiếp tục tu tập.
Năm Canh Tuất (1910), ở tuổi 33, Ngài thọ Cụ túc giới tại Giới đàn chùa Phước Lâm, Hội An, với Hòa thượng Vĩnh Gia làm Đường đầu Hòa thượng. Tại đây, Ngài đắc pháp và lấy hiệu Giác Nguyên. Ngài được suy tôn làm Thủ tọa chùa Tây Thiên. Sau khi Hòa thượng Tâm Tịnh viên tịch, Ngài kế thừa chức vụ trụ trì, nỗ lực hưng long Phật pháp và hướng dẫn Tăng chúng. Với giới đức tinh nghiêm, Ngài luôn là tấm gương mẫu mực cho đại chúng.
Đến năm Ất Sửu (1925), nhờ đức độ và uy tín ngày càng cao, Ngài nhận được sự ủng hộ từ mọi tầng lớp, từ vua quan đến tín đồ Phật tử. Với sự giúp đỡ này, ngôi am nhỏ được trùng tu thành ngôi chùa trang nghiêm mang tên Tây Thiên Tự để hoằng dương chánh pháp. Một năm sau, với sự hỗ trợ của nhà vua, Ngài cho xây dựng và an vị tôn tượng Đức Phật A Di Đà uy nghi. Đầu niên hiệu Bảo Đại (1926), ngôi chùa được ban sắc hiệu là Sắc tứ Tây Thiên Di Đà Tự.
Trên bước đường tu tập và hoằng pháp, Hòa thượng Thích Giác Nguyên nổi tiếng là bậc giới đức thanh tịnh, sống giản dị, khiêm cung và không ngừng giáo hóa độ sanh.
Với mong muốn đào tạo Tăng tài và kế thừa mạng mạch Phật pháp, năm Canh Ngọ (1930), Ngài cùng các bậc tôn túc, pháp hữu đồng chí hướng đã thành lập trường Cao đẳng Phật học tại chùa Tây Thiên. Hòa thượng Phước Huệ chùa Thập Tháp – Bình Định được cung thỉnh làm Thượng thủ Giáo thọ. Nhiều vị xuất sắc được đào tạo tại đây sau này đã trở thành những trụ cột của Giáo hội, giữ vai trò lãnh đạo Phật giáo Việt Nam, tiêu biểu như Hòa thượng Bích Phong, Đôn Hậu, Trí Thủ, Mật Hiển, Mật Nguyện, Mật Thể, Thiện Trí.
Là trụ trì của Tổ đình, Ngài luôn nêu cao tấm gương đạo hạnh, khuyến tấn Tăng Ni, Phật tử noi theo. Dù vốn học vấn có thể không bằng một số đồng tu khác, Ngài sở hữu trí tuệ minh mẫn và công phu tu trì giới định nghiêm mật. Hàng năm, ngoài ba tháng an cư kiết hạ, Ngài còn dành thời gian nhập thất tu niệm vào các tháng Thu Đông. Từ năm Kỷ Sửu (1949) đến năm Giáp Ngọ (1954), dù đã ngoài thất tuần, Ngài vẫn phát nguyện liên tục lễ bái “Hồng danh Vạn Phật” và trì tụng Tam Bảo kinh.
Trong các năm Quý Mão (1963) và Bính Ngọ (1966), Hòa thượng cùng các vị cao Tăng đã tham gia các hoạt động tuyệt thực, dẫn dắt cuộc đấu tranh bất bạo động phản đối chế độ độc tài kỳ thị tôn giáo của chính quyền Ngô Đình Diệm và các chính quyền kế tiếp. Bên cạnh đó, Ngài còn đảm nhận vai trò Giới sư, Chứng minh sư tại các Đại giới đàn và các đại hội Phật giáo toàn quốc tại Sài Gòn.
Vào dịp Phật Đản năm Đinh Mùi (1967), dưới sự hỗ trợ và chấp thuận của Giáo hội Phật giáo Thừa Thiên và miền Vạn Hạnh, Ngài đã đứng ra thành lập Tịnh nghiệp đạo tràng Tây Thiên.
Dù tuổi cao sức yếu, Ngài vẫn tinh tấn tu hành mỗi ngày, hướng dẫn Tăng Ni, Phật tử tu tập huệ học. Nhiều đệ tử của Ngài như Hòa thượng Thích Thiện Hỷ, Nhật Liên, Thiện Châu đã trở thành những bậc pháp khí Đại thừa, tiếp nối sự nghiệp hoằng dương chánh pháp cho đến ngày nay. Đối với tín đồ, Ngài ân cần chỉ dạy thực hành pháp môn trì danh niệm Phật để cầu vãng sanh Tịnh độ.
Nhiều lần, các đệ tử mong muốn tổ chức lễ thượng thọ để tỏ lòng tri ân công ơn dạy dỗ, nhưng Ngài đều từ chối và khuyên nên dùng số tịnh tài đó để đúc tượng, sửa chùa hoặc bố thí cho người nghèo khổ.
Suốt cuộc đời hơn một thế kỷ, Ngài luôn hướng về việc tu hành và lợi lạc quần sanh. Lối sống giản dị, khiêm tốn, tâm hồn trong sáng thanh cao của Ngài đã khiến mọi người, từ lãnh đạo Giáo hội, các bậc Trưởng lão cùng thời đến hàng tứ chúng môn đồ, đều kính phục và tôn kính.
Vào lúc 01 giờ sáng ngày mồng một tháng Giêng năm Canh Thân (tức ngày 16 tháng 2 năm 1980), Ngài đã an nhiên thị tịch, trở về cảnh Phật. Ngài trụ thế 103 năm, với 70 giới lạp.
Hòa thượng Thích Giác Nguyên, một bậc “xuất trần Thượng sĩ”, đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp hoằng dương chánh pháp và phục vụ nhân sinh. Ngài là một bậc chân tu đạo hạnh, một tôn sư từ ái, luôn che chở và sách tấn Tăng Ni, Phật tử trên bước đường tu học, và sẽ mãi được kính ngưỡng trong lòng mọi người nơi chốn Tùng lâm Phật địa.
Để hiểu rõ hơn về cuộc đời và những đóng góp to lớn của bậc chân tu này, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục Tiểu sử.
