Tìm hiểu về cuộc đời và những cống hiến to lớn của Hòa thượng Thích Tố Liên, một nhân vật quan trọng trong lịch sử chấn hưng Phật giáo Việt Nam. Khám phá di sản tư tưởng và những đóng góp của Ngài cho đạo pháp và dân tộc qua trang Chiasedaophat.
HÒA THƯỢNG THÍCH TỐ LIÊN
(1903 – 1977)
Hòa thượng Thích Tố Liên, thế danh Nguyễn Thanh Lai, sinh năm Quý Mão (1903) tại làng Quỳnh Lôi, tổng Kim Liên, huyện Hoàn Long, tỉnh Hà Đông. Ngài xuất thân trong một gia đình Nho giáo, với thân phụ là cụ ông Nguyễn Văn Định và thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Đào.
Năm 13 tuổi, Ngài xuất gia tại chùa Hương Tích, trở thành đệ tử của Tổ Thanh Tích. Với bản tính cương trực và năng động, dù được chọn làm trưởng pháp tử kế vị chùa Hương Tích, Ngài vẫn quyết tâm du phương tham học tại nhiều đạo tràng danh tiếng như Đào Xuyên, Tế Xuyên, Bằng Sở, Vĩnh Nghiêm. Ngài cũng từng đảm nhiệm vai trò trú trì tại chùa Côn Sơn và Thanh Mai.
Năm 1935, sau phong trào chấn hưng Phật Giáo toàn quốc, nhờ giới đức trang nghiêm, trí tuệ minh mẫn và sở học uyên thâm, Ngài được Hội Bắc Kỳ Phật Giáo cung thỉnh về chùa Quán Sứ, Hà Nội để chung lo Phật sự.
Bên cạnh việc phụng sự chung cho đại cuộc Phật giáo, Hòa thượng đã có những đóng góp to lớn cho Phật học đường Quán Sứ. Ngài tham gia giảng dạy, chủ sám và làm giới sư tại các đại giới đàn. Đồng thời, Ngài còn tích cực tham gia các hoạt động văn hóa và xã hội của Phật giáo miền Bắc.
Năm 1945, sau thời gian dưỡng bệnh tại Côn Sơn, Ngài trở về Quán Sứ. Với kiến thức và trí tuệ sắc bén, Ngài cùng với Hòa thượng Trí Hải đã xuất bản báo Tinh Tiến tại Bắc Việt nhằm truyền bá Phật pháp trong bối cảnh đất nước vừa giành lại chủ quyền. Nhận thức sâu sắc về sứ mệnh lịch sử đối với dân tộc và đạo pháp, Ngài đã vượt qua mọi khó khăn, đề cao chủ trương thống nhất Phật giáo và đoàn kết Tăng Già. Năm 1949, tâm nguyện này đã thành hiện thực với sự ra đời của Hội Tăng Ni Chỉnh Lý Bắc Việt, nơi Ngài giữ vai trò chủ bút kiêm chủ nhiệm tạp chí Phương Tiện. Hội này sau đó là tiền thân của Hội Phật Giáo Tăng Già Bắc Việt (1950), mà Ngài tiếp tục giữ chức Chủ tịch, đồng thời là Phó Hội trưởng Hội Việt Nam Phật Giáo.
Vào tháng 5 năm 1950, Hòa thượng đại diện cho Phật giáo Việt Nam tham dự Hội nghị thành lập Hội Thế Giới Phật Giáo Liên Hữu tại Tích Lan. Phật giáo Việt Nam vinh dự là một trong những thành viên sáng lập. Tại hội nghị này, lá cờ năm sắc đã được công nhận là Phật kỳ, và Ngài được Đại Hội suy cử làm đệ nhất Phó Hội trưởng. Ngài cũng là đại diện Ban Chấp Hành Thế Giới Phật Giáo Liên Hữu Việt Nam, với trụ sở đặt tại chùa Quán Sứ, Hà Nội.
Năm 1951, Ngài là một trong những người sáng lập Tổng Hội Phật Giáo Việt Nam, tổ chức nhằm thống nhất Phật giáo toàn quốc, bao gồm cả Tăng Già và cư sĩ từ Bắc, Trung, Nam, phù hợp với xu thế phát triển chung của Phật giáo thế giới.
Tháng 9 năm 1952, Ngài tiếp tục tham dự Đại hội Phật giáo Thế giới tại Nhật Bản. Mục tiêu của đại hội là tăng cường các hoạt động Phật sự trên phạm vi toàn cầu, bao gồm việc phổ biến giáo lý Phật Đà trong các hệ thống giáo dục quốc gia, từ tiểu học đến đại học, thực hiện các công tác nhân đạo, từ thiện, xã hội, và thành lập đoàn Thanh niên Phật tử Thế giới. Trong giai đoạn 1950-1954, Ngài đã tích cực hướng dẫn thành lập các tổ chức Gia Đình Phật Tử trên khắp miền Bắc.
Từ năm 1949 đến 1954, Ngài đã nỗ lực vận động các vị Tôn Túc lãnh đạo Phật giáo trên cả ba miền Bắc, Trung, Nam để xây dựng nền tảng vững chắc cho một Giáo Hội tương lai. Kết quả là Giáo Hội Tăng Già Toàn Quốc được thành lập vào năm 1952, và Ngài được cử giữ chức vụ Tổng thư ký.
Về mặt xã hội, trong khoảng thời gian từ 1945 đến 1954, với vai trò trụ trì chùa Quán Sứ, Hà Nội – một trung tâm đào tạo Tăng tài và điều hành Phật sự tại miền Bắc – Ngài đã lập ra các tổ chức cứu trợ đồng bào gặp khó khăn do thiên tai hoặc chiến tranh, cùng với các cô nhi viện Quán Sứ và Tế Sinh. Những hoạt động này đã góp phần xoa dịu nỗi đau và hàn gắn vết thương chiến tranh trong xã hội.
Về mặt văn hóa, Ngài đã cho khắc in và phổ biến rộng rãi bộ “Việt Nam Phật Điển Tùng San” trên toàn quốc. Cùng với Hòa thượng Trí Hải, Ngài đã xuất bản tạp chí Tinh Tiến và giữ vai trò chủ nhiệm, chủ bút tờ nguyệt san Phương Tiện, tiền thân của báo Đuốc Tuệ. Ngài cũng chuyên viết các bài giảng Phật học phổ thông để báo Đuốc Tuệ ấn hành.
Về lĩnh vực giáo dục, Ngài có công đóng góp trong việc thành lập trường Tiểu học Khuông Việt tại chùa Quán Sứ và trường Trung học Vạn Hạnh tại Hàm Long, Hà Nội. Đặc biệt, Ngài rất quan tâm đến việc đào tạo Tăng tài bằng cách cử các Tăng sĩ Việt Nam đi du học ở nước ngoài, nhằm mục đích trao đổi kiến thức, văn hóa, tăng cường tình hữu nghị và đào tạo những sứ giả Như Lai trên quy mô quốc tế.
Năm 1954, khi đất nước bị chia cắt, Ngài cùng với các Hòa thượng đồng chí hướng như Tuệ Tạng, Trí Hải, Vĩnh Tường… đã kiên quyết lưu lại Hà Nội để duy trì và phát triển nền Phật giáo đã có từ năm 1949. Đến năm 1958, Hội Phật Giáo Thống Nhất ra đời với nội dung và nhân sự mới, kế thừa sự nghiệp của Ngài trong giai đoạn tiếp theo. Do tuổi cao và bệnh duyên, Ngài lui về an dưỡng tại chùa Quán Sứ và một số địa điểm khác ở miền Bắc.
Tháng 3 năm 1977, Ngài đã đến thăm và đàm đạo với chư Tăng tại chùa Quán Sứ để từ biệt. Chiều ngày 13 tháng 2 năm Đinh Tỵ (tức ngày 01 tháng 04 năm 1977), Ngài an nhiên viên tịch tại chùa Quán Sứ, trụ thế 75 năm và hoằng pháp độ sinh 45 năm. Bảo tháp của Ngài được tôn trí tại chùa Sùng Phúc, thôn Huỳnh Cung, xã Tam Hiệp, huyện Thanh Trì, tỉnh Hà Tây (nay thuộc Hà Nội), với hiệu là Chân Không Tháp.
Hòa thượng Thích Tố Liên đã để lại nhiều trước tác giá trị, bao gồm:
- Tấm gương quy y.
- Sự lý lễ tụng.
- Ký sự phái đoàn Phật giáo Việt Nam đi Ấn Độ và Tích Lan…
Sự nghiệp và đạo hạnh của Ngài đã ghi dấu ấn sâu đậm trong lịch sử Phật giáo Việt Nam và dân tộc như một vì sao sáng giữa thế kỷ XX. Với những công lao to lớn trong công cuộc chấn hưng Phật giáo nước nhà và đưa đạo Phật Việt Nam hòa nhập vào dòng chảy Phật giáo thế giới, Ngài là tấm gương sáng cho các thế hệ Tăng Ni, Phật Tử, vì đã cống hiến trọn đời cho đạo pháp và dân tộc.
[Tổng hợp từ các nguồn tư liệu Phật giáo]
Tìm hiểu sâu hơn về cuộc đời và sự nghiệp của các bậc chân tu, quý vị có thể khám phá thêm trong chuyên mục Tiểu sử.
