Năm 1937, một sự kiện đặc biệt đã diễn ra khi Hòa thượng Thích Trí Thủ nhận nhiệm vụ trụ trì chùa Ba La, đánh dấu sự khởi đầu cho những đóng góp quan trọng của ngài. Dịp này, một bậc danh sĩ và thi sĩ uyên bác đã sáng tác một bài thơ Đường đầy ý nghĩa để vinh danh. Khám phá Chiasedaophat để tìm hiểu thêm về bức tranh ý nghĩa đằng sau những vần thơ độc đáo này.
Vào năm 1937, Hòa thượng Thích Trí Thủ, theo lời chỉ dạy của Bổn sư là Ngài Viên Thành, đã về nhận chức vụ trú trì chùa Ba La. Nhân dịp này, Hòa thượng Bích Phong, lúc bấy giờ là trú trì chùa Quy Thiện và cũng là một nhà thơ uyên bác trong giới Tăng sĩ Huế, đã kính tặng Hòa thượng Thích Trí Thủ một bài thơ Đường với tựa đề “TRÍ THỦ PHÁP KHẾ TÂN NHẬM BA LA TỰ CHỦ CHI TẶNG, HÒA VẬN” – nghĩa là “Thơ tặng Hòa thượng Trí Thủ, người bạn đạo thân thiết, vừa được bổ nhiệm làm chủ trì chùa Ba La”.
Bài thơ như sau:
. Phiên âm:
“Quân thị nhân trung ương bát la
Y truyền bất quý tác dương gia
Pháp thừa sơ tổ đình tiền tuyết
Đạo khế năng nhân thủ lý hoa,
Giảng tịch nhi kim xưng cự phách
Phật trường ức tự chiếm cao khoa
Thí tương pháp trao hoành Nam Phổ
Nguyệt sắc quang hàm vạn khoảnh ba”.
. Tạm dịch:
“Thầy là đóa Đàm Hoa vô nhiễm
Thọ bát y không thẹn Đạo nhà
Thừa Tổ nghiệp ví bằng Tuệ Khả
Ngộ Phật tâm sánh với Diếp Ba
Chốn đèn sách Thầy không thua kém
Tuyển Phật trường lại chiếm thủ khoa
Pháp thuyền một mái về Nam Phổ
Bát Nhã trăng soi sáng mọi nhà.”
Phân tích ý nghĩa bài thơ
1-2: Phẩm hạnh cao quý như hoa Ưu bát la
Trong kinh điển Phật giáo, Ưu bát la (Utpala) không chỉ là tên của một vị Long vương thường đến Linh Thứu để nghe Phật thuyết pháp, mà còn là tên một loài hoa quý hiếm. Hoa Ưu đàm bát la (Uđumbara), hay còn gọi là hoa Ưu đàm, được cho là chỉ nở ba trăm năm một lần và thường xuất hiện khi có bậc Thánh nhân ra đời hoặc Phật xuất thế. Vì mang đến điềm lành, hoa này còn được gọi là Linh Thụy hoa trong tiếng Hoa ngữ.
Kinh Niết Bàn ví những hành giả có thể sống giữa phiền não mà không bị nó chi phối, cũng giống như các loài hoa thanh khiết như Ưu bát la, Bát đầu ma, Câu-vật-đầu, Phân-đà-lợi và cả hoa sen – những loài hoa vươn lên từ bùn lầy nhưng vẫn giữ được sự tinh khôi.
Do đó, khi ví Hòa thượng Thích Trí Thủ như “đóa Đàm hoa vô nhiễm”, Hòa thượng Bích Phong muốn ca ngợi phẩm hạnh trong sáng, cao quý của Ngài, cũng như sự vững chãi trong tu tập, không để thế gian làm vẩn đục tâm hồn. Việc “thọ bát y không thẹn Đạo nhà” thể hiện sự nghiêm trì giới luật và không làm ô danh Phật pháp.
3-4: Kế thừa và hoằng dương Chánh pháp
Câu thơ “Thừa Tổ nghiệp ví bằng Tuệ Khả” gợi nhớ đến câu chuyện về Tổ Bồ Đề Đạt Ma, người đã kiên nhẫn chờ đợi và truyền y bát cho Thần Quang (sau này là Tuệ Khả) – vị Tổ thứ hai của Thiền tông Trung Hoa. Sự kiện Thần Quang chặt đứt cánh tay để chứng minh lòng cầu đạo mãnh liệt đã trở thành biểu tượng cho sự quyết tâm học hỏi và kế thừa Chánh pháp.
Tương tự, câu “Ngộ Phật tâm sánh với Diếp Ba” nhắc đến Tôn giả Ca Diếp (hay Ca Diếp Ba), một trong những đệ tử xuất sắc của Đức Phật, nổi tiếng về hạnh đầu đà và khả năng thấu suốt lời dạy của Ngài. Sự kiện “niệm hoa vi tiếu” tại hội Linh Sơn, khi chỉ mình Tôn giả Ca Diếp mỉm cười lĩnh hội được ý chỉ thâm sâu của Đức Phật, đã minh chứng cho sự giác ngộ và kết nối tâm linh sâu sắc.
Qua những ví von này, Hòa thượng Bích Phong khẳng định Hòa thượng Thích Trí Thủ là người có khả năng tiếp nối và phát huy di sản của chư Tổ, thấu hiểu sâu sắc Phật pháp, xứng đáng là một sứ giả Như Lai trên con đường hoằng dương Chánh pháp.
5-6: Tài năng học thuật và thành tựu tu trì
“Chốn đèn sách thầy không thua kém” và “Tuyển Phật trường lại chiếm thủ khoa” là những lời tán dương tài năng học thuật và sự xuất sắc của Hòa thượng Thích Trí Thủ. Điều này được minh chứng qua việc Ngài đỗ thủ khoa trong kỳ thi tuyển Tăng Ni để thọ giới Cụ túc tại chùa Từ Vân, Đà Nẵng vào năm 1928, khi chỉ có 300 giới tử tham dự. Thành tích này đã khiến Bổn sư của Ngài là Hòa thượng Viên Thành vô cùng hài lòng và ban cho pháp hiệu Thích Trí Thủ.
Điều này cho thấy, bên cạnh việc tu trì, Hòa thượng còn là một người có kiến thức uyên bác, đóng góp quan trọng cho sự nghiệp giáo dục và hoằng pháp trong Giáo hội.
7-8: Sứ mệnh hoằng pháp tại chùa Ba La
Chùa Ba La, nơi Hòa thượng Thích Trí Thủ được bổ nhiệm trú trì, là một ngôi cổ tự do Hòa thượng Viên Giác, bổn sư của Hòa thượng Viên Thành, đã dày công xây dựng. Ngôi chùa tọa lạc tại làng Nam Phổ, xã Phổ Thượng, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên.
Với vai trò mới, Hòa thượng được ví như người lái “pháp thuyền” đưa ánh sáng Chánh pháp đến với người dân nơi đây. Hình ảnh “Bát Nhã trăng soi sáng mọi nhà” mang ý nghĩa về sự lan tỏa trí tuệ và lòng từ bi của Phật pháp, mang lại sự an lạc, giải thoát cho quần sinh.
Trong thời gian trú trì tại chùa Ba La, Hòa thượng Thích Trí Thủ đã có những đóng góp to lớn, gieo rắc hạt giống Phật pháp khắp vùng, khiến danh tiếng Ngài được nhiều người biết đến.
Lời tưởng niệm
Bài thơ của Hòa thượng Bích Phong không chỉ là một tác phẩm văn chương giá trị mà còn là lời ghi nhận sâu sắc về công hạnh và đức độ của Hòa thượng Thích Trí Thủ. Dù cả hai vị thiền sư tài hoa này nay đã vắng bóng, nhưng những lời thơ vẫn còn mãi, là nguồn cảm hứng và sự tưởng nhớ cho thế hệ sau.
Như lời thơ của Thiền sư Hương Hải: “Nhạn quá trường không, ảnh trầm hàn thủy. Nhạn vô di tích chi ý, thủy vô lưu ảnh chi tâm” (Chim nhạn bay qua khoảng trời mênh mông, bóng chìm dưới dòng nước lạnh. Chim nhạn không ý để lại dấu vết, dòng nước cũng không tâm giữ lại bóng hình), bậc chân tu khi ra đi thường không để lại dấu tích vật chất. Tuy nhiên, công hạnh và đạo đức của họ vẫn còn lan tỏa trong lòng người.
Năm mươi năm đã trôi qua kể từ ngày bài thơ ra đời, dù thời gian và thế sự có nhiều đổi thay, hình bóng Hòa thượng Thích Trí Thủ không còn hiện diện, nhưng những công đức được ca ngợi trong bài thơ thì ngày càng hiện thực rõ nét. Như câu nói “Đàm hoa lạc khứ hữu dư hương” (Hoa đàm rơi rụng vẫn còn vương hương thơm), dấu ấn của Ngài vẫn còn đọng lại mãi trong lòng người.
[Kỷ yếu tưởng niệm HT Thích Trí Thủ]
Khám phá thêm những câu chuyện ý nghĩa và sự nghiệp của các bậc chân tu qua chuyên mục Tiểu sử.
