Bậc thầy tâm linh Thích Nhất Hạnh đã an nhiên trở về cõi vĩnh hằng tại chùa Từ Hiếu, nơi khai sinh con đường tu hành của ngài. Sự ra đi thanh thản của một vị thiền sư vĩ đại là minh chứng cho con đường giác ngộ mà ngài đã dày công truyền dạy, mang đến niềm an ủi và định hướng cho biết bao tâm hồn. Khám phá thêm về di sản và triết lý sống động của ngài tại <a href="Chiasedaophat“>Chiasedaophat.
Thiền sư Thích Nhất Hạnh, một bậc thầy tâm linh có tầm ảnh hưởng sâu sắc, đã viên tịch tại chùa Từ Hiếu, Huế, vào lúc 00:00 ngày 22 tháng 01 năm 2022, hưởng thọ 96 tuổi. Ngôi chùa này cũng là nơi Ngài đã xuất gia cách đây 80 năm. Sự ra đi an nhiên của một thiền sư là biểu hiện cao đẹp nhất trong truyền thống Phật giáo, được gọi là “an nhiên thị tịch”. Theo thông báo từ Sư cô Chân Hiến Nghiêm, lễ tang của Ngài sẽ được tổ chức tại Huế và kéo dài 5 ngày.
Sự kiện Thiền sư Thích Nhất Hạnh viên tịch không phải là tin tức “giật gân” mà là một sự kiện quan trọng đối với cộng đồng Phật giáo và những người ngưỡng mộ Ngài trên toàn cầu. Sự ra đi của Ngài tại chùa Từ Hiếu, một nơi gắn liền với cuộc đời tu hành, gợi nhớ đến những lời thơ sâu sắc về sự giác ngộ và buông bỏ. Trong bối cảnh cuộc sống đầy biến động, những bậc chân tu như Thiền sư Thích Nhất Hạnh, cùng với các danh tăng khác như Thích Thiên Ân, Thích Nữ Trí Hải, Thích Minh Châu, và Thích Trí Quang, đóng vai trò như những ngọn đuốc soi sáng con đường tâm linh và nhân văn, giúp con người vượt qua khổ đau và tìm kiếm sự giải thoát.
Trong thế hệ của mình, Thiền sư Thích Nhất Hạnh là một nhân vật tôn giáo có ảnh hưởng sâu đậm trên cả phương diện tâm linh, tinh thần và lối sống. Dù đối mặt với những ý kiến trái chiều, sự an nhiên và tự tại của Ngài luôn là tâm điểm thu hút sự chú ý. Cuộc đời và công hạnh của Ngài có thể được đúc kết thành những pho sách đồ sộ, phản ánh bản chất của nhân thế và sự thái hòa an lạc của Đạo Phật, một biển lớn dung chứa mọi dòng chảy.
Trong kỷ nguyên hiện đại, khi thế giới ngày càng kết nối nhưng con người lại cảm thấy cô đơn, khoa học kỹ thuật phát triển vượt bậc nhưng hạnh phúc đích thực dường như xa vời. Sự phân cực trong xã hội, gia đình và cộng đồng quốc tế ngày càng gia tăng, bất chấp những tiến bộ về giao thông và truyền thông. Đại dịch Covid-19 là một minh chứng rõ nét cho sự mong manh của kết nối con người và vai trò của tôn giáo trong việc hàn gắn những rạn nứt tâm hồn. Tam tạng kinh điển Phật giáo, như núi Linh Sơn, mang đến trí tuệ về lẽ vô thường và khổ nạn, giúp con người an tâm hành trì và nhận ra bản tánh thanh tịnh.
Điểm khác biệt lớn nhất của Thiền sư Thích Nhất Hạnh so với nhiều bậc thức giả Phật giáo đương thời là sự dấn thân vào công cuộc hiện đại hóa Phật giáo. Trong khi nhiều học giả mải mê với những lý thuyết phức tạp, Ngài đã mang khái niệm “Đạo Phật dấn thân” (Engaged Buddhism) đến với thế giới qua tác phẩm Việt Nam: Hoa Sen Trong Biển Lửa (Vietnam: Lotus in a Sea of Fire) xuất bản năm 1967. Sự dấn thân này nhằm gắn kết người xuất gia, hành giả và học giả với đời sống thực tiễn, tránh xa sự biệt lập của “tháp ngà” hay “tu viện viễn mơ”.
Trong mọi thời đại, luôn có những bậc minh sư, danh tăng và thiện tri thức lan tỏa Chánh pháp, mang lại hòa hợp giữa con người và vạn vật. Giữa bối cảnh chiến tranh tàn khốc tại Việt Nam, Thiền sư Thích Nhất Hạnh đã cất lên tiếng nói hòa giải, kêu gọi lòng từ bi và bác ái, xem kẻ thù không phải là con người mà là sự tàn ác và vô lương. Lời kêu gọi này đã khiến Ngài trở thành một biểu tượng của sự phản kháng hòa bình, dù điều đó có thể khiến Ngài trở thành “nghịch thế” đối với cả hai phía tham chiến.
Phật giáo du nhập vào phương Tây muộn màng, có thể lý giải qua lăng kính lịch sử. Khác với các tôn giáo có một Đấng Thượng Đế tối cao và cấu trúc giáo quyền song hành với thế quyền, Phật giáo đề cao “vạn pháp bình đẳng” và xóa bỏ giai cấp. Sự xuất hiện của Phật giáo tại Ấn Độ và Âu Mỹ, đặc biệt vào thời điểm con người bắt đầu nghiêng về tinh thần chinh phục và đấu tranh, có thể xem là một nghịch lý. Tuy nhiên, khi khoa học kỹ thuật dần bộc lộ giới hạn, con người bắt đầu tìm kiếm giá trị đích thực của hạnh phúc. Phật giáo đến với phương Tây một cách tự nhiên và an hòa nhờ tinh thần Từ bi và Trí tuệ. Việc thực hành chánh niệm, tỉnh thức, “tự thắng mình là chiến công oanh liệt nhất”, và “lấy mắt thương nhìn cuộc đời” đã trở thành những yếu tố thuyết phục, giúp nhiều người phương Tây khám phá Phật tánh trong chính mình. Thiền sư Thích Nhất Hạnh được vinh danh là “Cha Đẻ của Chánh Niệm” (Father of Mindfulness) với triết lý “bước như hôn quả đất thân yêu dưới gót chân mình”, một triết lý hiện sinh nhân bản sâu sắc.
Trong khi nhiều tôn giáo vẫn tập trung vào lễ nghi và cầu nguyện siêu nhiên, các nhà tư tưởng nhân văn hiện đại đang tìm cách đưa tri thức tôn giáo vào thực tiễn đời sống. Dù Phật giáo từ xa xưa đã chủ trương “Bồ tát thỏng tay vào chợ” để cứu đời, nhưng đôi khi vẫn còn xa cách với thế tục vì e ngại vướng mắc trần duyên. Thiền sư Thích Nhất Hạnh là một trong những bậc xuất gia tiên phong của thế hệ mình, chủ trương đưa đạo vào đời mà không bị vướng bận. Từ những ngày đầu tu hành, Ngài đã tìm đến “Tình Người”, hướng dẫn thế hệ trẻ xây dựng “Gia Đình Phật Tử”, thành lập “Đại học Vạn Hạnh”, “Phương Bối Am”, “Thanh Niên Phụng Sự Xã Hội”, và viết nhiều tác phẩm ý nghĩa như “Nói Với Tuổi Hai Mươi”, “Nẻo Về của Ý”. Những nỗ lực này nhằm ứng dụng giáo lý Phật pháp vào thực tiễn đời sống, đáp ứng khát vọng của tuổi trẻ. Khi không tìm thấy đất dung thân cho tư tưởng đổi mới tại quê nhà, Ngài đã ra đi tìm hòa bình, mang theo lời nguyện của một tu sĩ Phật giáo giữa biển lửa chiến tranh.
Vào những năm đầu thập niên 1970, Phật giáo vẫn còn là một khái niệm khá mới mẻ ở phương Tây, thường được tiếp cận như một triết lý hơn là một tôn giáo. Tại Hoa Kỳ, Thiền sư Thích Nhất Hạnh bắt đầu học ngành Tôn Giáo Tỷ Giảo tại Đại học Princeton năm 1962, và trở thành giảng viên tại Đại học Cornell năm 1966. Cùng thời điểm đó, Thiền sư Thích Thiên Ân cũng giảng dạy và truyền bá Phật giáo tại Đại học UCLA, trong khi các học giả khác như Thích Trí Siêu Lê Mạnh Thát và Thích Thuyền Ấn nghiên cứu triết học tại Đại học Wisconsin. Từ năm 1975, cùng với làn sóng người Việt tỵ nạn, Phật giáo Việt Nam dần hiện diện và phát triển trên khắp thế giới. Trong số những tu sĩ Phật giáo có ảnh hưởng lớn nhất đến sự phát triển Phật giáo phương Tây trong 50 năm qua, Thiền sư Thích Nhất Hạnh được xếp vị trí thứ hai, chỉ sau Đức Đạt Lai Lạt Ma. Với hơn 50 đầu sách bằng tiếng Anh, Ngài đã góp phần quan trọng trong việc giới thiệu đạo Phật và quan điểm của một tu sĩ Phật giáo “nương theo lối xưa bằng bước chân khai phóng”. “Đạo Phật Ứng Dụng” (Applied Buddhism) là sự tiếp nối của “Đạo Phật Dấn Thân”, thể hiện qua đạo tràng Làng Mai và con đường tu tập “Tiếp Hiện”, nhằm xây dựng một “Niết Bàn Tại Thế” – nơi con người có thể tìm thấy hạnh phúc ngay trong cuộc sống hiện tại và tương lai.
Ngày nay, tại các thư viện và nhà sách lớn trên thế giới, số lượng tác phẩm của Thiền sư Thích Nhất Hạnh, được xuất bản bằng các ngôn ngữ phổ biến như Anh, Pháp, Hoa, Tây Ban Nha, có thể khiến nhiều người kinh ngạc, thậm chí vượt trội so với các tác giả nổi tiếng khác như Đạt Lai Lạt Ma. Tin tức về sự viên tịch của Ngài đã lan tỏa nhanh chóng và rộng rãi trên truyền thông toàn cầu, đặc biệt là trong cộng đồng giới trẻ và thế hệ thứ ba người Việt ở nước ngoài. Họ bày tỏ lòng biết ơn, sự tiếc nuối và xúc động sâu sắc đối với một bậc thầy đã mang đến cho họ hình ảnh tiếng chuông thanh tịnh, nụ cười an lạc, giá trị của giây phút hiện tại, phương pháp hóa giải khổ đau bằng chuyển hóa tâm thức, và cách nhìn cuộc đời bằng lòng từ bi để biến thù hận thành yêu thương. Thiền sư Thích Nhất Hạnh là biểu tượng của hạnh phúc thiện lành, của sự chia sẻ và cho đi.
Với tất cả lòng thành kính, chúng ta tiễn biệt Ngài không bằng nước mắt hay tiếng khóc, mà bằng một “Tâm Tang” – sự rỗng lặng, tự tại, an nhiên như chính những lời Ngài đã chia sẻ khi còn tại thế: “Tôi đã đến Cực Lạc… Tôi không còn quan tâm đến hiện hữu và không tồn tại… Trong ngôi nhà thực sự của mình, tôi không sợ hãi, không lo lắng. Tôi có an lạc và giải thoát. Ngôi nhà thực sự của tôi là ở đây và bây giờ. Tôi đã tìm thấy hạnh phúc thực sự.” – Trích từ “Tôi Đã Đến, Tôi Đã Về” (I Have Arrived, I am Home).
Sacramento, 22-1-2022
Trần Kiêm Đoàn
Những chia sẻ sâu sắc về cuộc đời và sự nghiệp của Thiền sư Thích Nhất Hạnh đã khép lại, mời bạn đọc tiếp tục khám phá hành trình tâm linh và những đóng góp vĩ đại của Ngài trong chuyên mục Tiểu sử.
