Nền giáo dục mang đậm dấu ấn Phật giáo đã ghi lại một chặng đường phát triển đầy ý nghĩa, đặc biệt với sự ra đời của Viện và Trường Đại học Vạn Hạnh. Nơi đây không chỉ là trung tâm lan tỏa tri thức mà còn nuôi dưỡng những giá trị nhân văn sâu sắc. Câu chuyện về sự hình thành của ngôi trường này bắt nguồn từ những tâm huyết lớn lao, với sự kết nối định mệnh giữa các bậc thức giả uyên bác, mở ra một chương mới cho nền giáo dục nước nhà. Khám phá thêm về hành trình này tại Chia sẻ Đạo Phật.
Câu chuyện về sự hình thành và phát triển của một nền giáo dục mang đậm tinh thần Phật giáo luôn chứa đựng những câu chuyện thú vị và ý nghĩa. Một trong những dấu mốc quan trọng đó là sự ra đời của Viện và Trường Đại học Vạn Hạnh, một tổ chức giáo dục Phật giáo với khát vọng lan tỏa tri thức và giá trị nhân văn.
Khởi nguồn từ tâm huyết và tầm nhìn
Ý tưởng về một ngôi trường Phật giáo cao cấp đã nhen nhóm từ lâu. Tại Trường Cao cấp Phật học Việt Nam ở chùa Ấn Quang, Sài Gòn, đã có những bậc thức giả uyên bác, trong đó có Thượng tọa Minh Châu, một người đã dày công tu học và thỉnh kinh từ Ấn Độ về. Sự hiện diện của Ngài tại đây đã đặt nền móng cho một nền giáo dục Phật giáo chuyên sâu.
Dấu ấn cá nhân và sự hợp tác
Cơ duyên đưa hai nhân vật quan trọng đến với nhau vào năm 1967, trong một buổi lễ tại Bộ Quốc gia Giáo dục. Một bên là Thượng tọa Minh Châu, đại diện cho Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất, với dáng vẻ trang nghiêm và trí tuệ. Bên kia là một vị đại diện cho Chính phủ Việt Nam Cộng hòa, cùng với ông Ngô Trọng Anh, Ủy viên Công chánh. Buổi gặp gỡ này đã dẫn đến một thỏa thuận lịch sử: Giáo hội được thuê cơ sở mới xây dựng với thời hạn 99 năm, tượng trưng cho sự hợp tác giữa tôn giáo và nhà nước, đặt nền móng cho sự ra đời của Viện và Trường Đại học Vạn Hạnh.
Cấu trúc ban đầu của Đại học Vạn Hạnh
Theo chia sẻ của Thượng tọa Minh Châu, giai đoạn đầu, Đại học Vạn Hạnh dự kiến sẽ có hai phân khoa chính:
- Khoa Phật học: Do chính Thượng tọa Minh Châu đảm nhiệm vai trò Trưởng khoa, tập trung vào việc nghiên cứu và giảng dạy giáo lý Phật Đà.
- Khoa Kinh tế Xã hội hay Khoa học Nhân văn: Dự kiến mời Giáo sư Tôn Thất Thiện đảm nhận vị trí Trưởng khoa, mở rộng phạm vi đào tạo sang các lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn.
Dù biết rằng những bước đi đầu tiên sẽ đầy thử thách, nhưng với tầm nhìn và sự quyết tâm, dự án đã được khởi động.
Hành trình khám phá giáo lý
Đối với nhiều người, việc tiếp cận giáo lý Phật giáo có thể là một hành trình dài và sâu sắc. Có những người, dù không xuất thân từ môi trường Phật giáo, nhưng lại tìm thấy sự kết nối và ý nghĩa sâu sắc trong những lời dạy của Đức Phật.
Lời mời giảng dạy và sự khởi đầu
Ba tháng sau khi rời khỏi Bộ Giáo dục, một lời mời bất ngờ đã đến: trở thành giáo sư tại Viện Đại học Vạn Hạnh. Dù chưa từng đọc kinh kệ, nhưng với sự chân thành và mong muốn đóng góp, một đề tài đã được chọn: “Khoa học với tôn giáo”, tập trung vào “Tôn giáo trước khoa học” hay “Đạo lý của khoa học”. Đây là một cách tiếp cận độc đáo, tìm kiếm sự tương đồng và đối thoại giữa hai lĩnh vực tưởng chừng khác biệt.
Sức mạnh của tri thức nội tại
Niềm tin vào giá trị đạo đức và sự tự nhận thức đã giúp vượt qua rào cản về kiến thức chuyên môn. Kinh nghiệm trong y khoa, chứng kiến những hệ lụy của việc hiểu sai học thuyết, đã củng cố niềm tin rằng “biết” không chỉ đến từ sách vở mà còn từ sự thấu hiểu nội tâm. Khoa học có thể mang lại sức mạnh, nhưng nếu thiếu đi tâm hướng thiện, nó có thể dẫn đến sự tàn phá.
Từ “Khoa học với tôn giáo” đến những chân trời mới
Ban đầu, bài giảng tập trung vào tôn giáo sơ khai và tiền sử, một phần của khoa học tôn giáo. Sau một thời gian, sức khỏe suy yếu buộc phải chuyển sang giảng dạy Lịch sử Văn minh và Lịch sử Văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, hành trình khám phá tri thức không dừng lại, mà ngày càng sâu sắc hơn, dẫn lối đến những con đường mới.
Tìm kiếm cốt tủy của đạo Phật
Vào dịp Lễ Vesak, một lời thỉnh cầu đặc biệt đã được đưa ra: diễn giảng về cốt tủy của đạo Phật. Dù cảm thấy mình còn “mù kinh”, nhưng với sự động viên và hướng dẫn, hành trình tìm kiếm chân lý đã bắt đầu.
Thư viện Vạn Hạnh và bản kinh vô giá
Cơ duyên đưa đến thư viện của Viện, một không gian tràn ngập tri thức. Tại đây, người thủ thư Trí Hải đã giới thiệu về công trình dịch thuật Kinh tạng Pāli của Thượng tọa Viện trưởng, cùng với các bản dịch đa ngôn ngữ. Đặc biệt, câu chuyện về Kinh Đại Bát-Niết-Bàn và lời dạy cuối cùng của Đức Phật đã mở ra một cánh cửa mới về sự giác ngộ.
Lời dạy tối hậu của Đức Phật
Lời dạy “Hãy tự mình là ngọn đèn cho chính mình, tự mình nương tựa chính mình, không nương tựa một gì khác, dùng Chánh pháp làm ngọn đèn, dùng Chánh pháp làm chỗ nương tựa” đã trở thành kim chỉ nam. Nó không chỉ là lời khích lệ, an ủi mà còn là kim chỉ nam cho mỗi người trên con đường tìm kiếm sự giải thoát, đặc biệt trong bối cảnh thế giới đầy biến động.
Những bài giảng sâu sắc và ý nghĩa
Những năm tháng tại Đại học Vạn Hạnh là một hành trình đầy thử thách nhưng cũng vô cùng ý nghĩa. Từ việc giảng dạy về Bát Chánh Đạo, triết học cổ Ấn, cho đến tư tưởng xã hội của Đức Phật, mỗi bài giảng đều là sự chắt lọc từ quá trình học hỏi và chiêm nghiệm.
Bát Chánh Đạo: Con đường Trung đạo
Việc giảng về Bát Chánh Đạo, ví như cỗ xe tám ngựa, là một chủ đề không dễ dàng. Tuy nhiên, sự đón nhận của thính giả, bao gồm cả các vị Tăng Ni, đã cho thấy sức hút và sự cần thiết của con đường Trung đạo mà Đức Phật đã chỉ dạy.
Triết học cổ Ấn và cái nhìn sâu sắc
Bài giảng về triết học cổ Ấn, dù khô khan, đã thu hút một lượng lớn người nghe. Điều này cho thấy sự quan tâm ngày càng tăng của công chúng đối với những nền tảng tư tưởng sâu sắc, và kinh Phạm Võng, với những lời dạy về sự trói buộc và khổ đau, đã giúp làm sáng tỏ nhiều vấn đề.
Tư tưởng xã hội của Đức Phật: Một góc nhìn mới
Khái niệm “Đức Phật xã hội” ban đầu có vẻ xa lạ, nhưng qua nghiên cứu, đã hé lộ những tư tưởng vô cùng tiến bộ của Đức Phật về các chế độ và tập quán xã hội. Những ý tưởng này, được dịch sang tiếng Anh và lan tỏa, đã truyền cảm hứng cho nhiều người, và là nền tảng cho cuốn sách “Đức Phật giữa chúng ta”, với hy vọng thế giới sẽ được soi sáng bởi những lời dạy của Ngài.
Tiếp nối hành trình tâm linh
Dù Đại học Vạn Hạnh không còn tồn tại, nhưng tinh thần và những giá trị mà nó mang lại vẫn tiếp tục lan tỏa. Cuộc đời của những người tham gia vào sự nghiệp giáo dục này đã gắn liền với con đường Phật pháp, không ngừng học hỏi và chiêm nghiệm.
Sự tiếp nối của Thầy Minh Châu
Sau khi Viện Đại học Vạn Hạnh giải thể, Thầy Minh Châu vẫn tiếp tục công việc dịch kinh tại Thiền viện Vạn Hạnh. Những bản dịch Kinh tạng Pāli, luận án tiến sĩ, và các tác phẩm khác như “Tiểu sử Huyền Trang”, “Đốt đuốc lên mà đi” đã được gửi tặng, tiếp tục nuôi dưỡng tâm hồn người đọc.
Hành trình cá nhân trên con đường Phật pháp
Con đường Phật pháp, với chiều dài hơn hai ngàn sáu trăm năm, vẫn tiếp tục được khám phá. Dù không còn sự dẫn dắt trực tiếp, nhưng thông qua các bộ kinh điển như Trung luận, Duy thức, và các trường phái Thiền tông, Mật tông, cùng với tư tưởng của các triết gia như Lão Tử, Trang Tử, hành trình giác ngộ vẫn tiếp diễn. Tinh thần “tự mình là ngọn đèn cho chính mình” luôn được thắp sáng, soi đường cho mỗi người trên con đường tìm kiếm chân lý.
Hành trình khám phá và gìn giữ những giá trị tinh thần quý báu luôn cần sự đồng hành và chia sẻ, mời bạn tiếp tục tìm hiểu sâu hơn về cuộc đời và sự nghiệp của những bậc danh Tăng qua chuyên mục Tiểu sử.
