Khám phá cuộc đời và tư tưởng của Cư sĩ Chánh Trí – Mai Thọ Truyền, một nhân vật lỗi lạc đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp phụng sự Phật pháp và đóng góp to lớn cho phong trào chấn hưng Phật giáo tại miền Nam Việt Nam. Hành trình sự nghiệp, chí hướng tu hành, cũng như những đóng góp ý nghĩa của ông cho đạo pháp sẽ được hé lộ qua bài viết chi tiết. Tìm hiểu thêm về những di sản và tư tưởng sâu sắc mà ông để lại tại chiasedaophat.com.
Cư sĩ Mai Thọ Truyền, một nhân vật lỗi lạc, đã dành cả cuộc đời mình cho sự nghiệp phụng sự Phật pháp và đóng góp to lớn cho phong trào chấn hưng Phật giáo tại miền Nam Việt Nam. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là minh chứng sống động cho tinh thần phụng sự đạo pháp của người cư sĩ tại gia, dù ở bất kỳ cương vị nào trong xã hội.
Hành trình sự nghiệp và chí hướng tu hành
Cư sĩ Mai Thọ Truyền sinh năm 1905 tại Bến Tre trong một gia đình trung lưu. Ông sớm bộc lộ năng khiếu học vấn và con đường quan lộ rộng mở. Sau khi tốt nghiệp các trường danh tiếng, ông lần lượt giữ nhiều chức vụ quan trọng trong bộ máy hành chính từ cấp địa phương đến trung ương. Dù đảm nhận trọng trách, ông luôn giữ vững phẩm chất liêm khiết, chính trực và đức độ, được mọi người kính trọng.
Sự nghiệp chính trị của ông trải dài qua nhiều giai đoạn lịch sử, từ thời Pháp thuộc đến các chính phủ sau này. Ông từng giữ các chức vụ như Thư ký Hành chánh, Tri huyện, Quận trưởng, Phó Tỉnh trưởng, Chánh văn phòng, Giám đốc hành chánh, Đổng lý văn phòng và cả Quốc vụ khanh đặc trách Văn hóa. Trong vai trò Quốc vụ khanh đặc trách Văn hóa, ông đã có những đóng góp thiết thực cho công cuộc phát triển văn hóa nước nhà, bao gồm việc xây dựng Thư viện Quốc gia, xúc tiến thành lập Văn khố quốc gia, Nhà văn hóa, Ủy ban Điển chế văn tự, Ủy ban dịch thuật sách Hán Nôm quý hiếm và Chi nhánh Bảo tồn Cổ tích Huế.
Song song với sự nghiệp hành chính, chí hướng tu hành và tìm cầu chân lý Phật pháp luôn là kim chỉ nam trong cuộc đời ông. Trong những năm tháng công tác khắp nơi, ông dành thời gian nghiên cứu sâu rộng về Phật giáo, Nho giáo và các tư tưởng triết học khác. Cơ duyên đưa ông đến với bậc thầy là Hòa thượng Thích Hành Trụ tại chùa Long An, Sa Đéc. Dưới sự dẫn dắt của Ngài, ông được ban pháp danh Chánh Trí và từ đó, ông dốc hết tâm lực, trí tuệ để hộ trì chánh pháp.
Đóng góp to lớn cho phong trào chấn hưng Phật giáo
Cư sĩ Mai Thọ Truyền được xem là một “kiện tướng” của phong trào chấn hưng Phật giáo tại miền Nam với những đóng góp không ngừng nghỉ. Là một Phật tử thuần thành, ông ăn chay trường và làm Phật sự với tinh thần hăng say, không quản ngại khó khăn.
Năm 1950, ông là người vận động thành lập Hội Phật Học Nam Việt tại Sài Gòn. Dưới sự lãnh đạo của ông với vai trò Tổng thư ký ban đầu và sau đó là Hội trưởng từ năm 1955 cho đến ngày viên tịch, Hội đã có những hoạt động ý nghĩa:
- Xây dựng Chùa Xá Lợi: Ông là người đứng ra vận động và xây dựng ngôi chùa Xá Lợi, một công trình kiến trúc uy nghiêm, trở thành trụ sở của Hội Phật Học Nam Việt và là biểu tượng văn hóa giao thoa Đông – Tây.
- Tổ chức các lớp học Phật pháp: Hội đã mở các lớp Phật học phổ thông do các vị Thượng tọa uyên bác giảng dạy. Ông cũng trực tiếp tham gia soạn và giảng một số tiết mục, đồng thời tổ chức các buổi thuyết pháp định kỳ tại chùa Xá Lợi, mời các cao Tăng, Đại đức thuyết giảng hoặc tự mình đăng đàn chia sẻ giáo lý.
- Xuất bản Tạp chí Từ Quang: Ông làm chủ nhiệm kiêm chủ bút Tạp chí Từ Quang, một ấn phẩm uy tín đã góp phần quan trọng trong việc phổ biến Phật học suốt gần 24 năm (1951-1975). Với lối hành văn sâu sắc, nhẹ nhàng, các bài viết của ông đã thu hút đông đảo độc giả, tạo duyên lành cho nhiều người tìm hiểu và quy ngưỡng Phật pháp.
- Thành lập các Tỉnh hội và Chi hội: Dưới sự dẫn dắt của ông, Hội Phật Học Nam Việt đã thành lập hơn 40 Tỉnh hội và Chi hội Phật học trên khắp miền Nam, tạo nên một mạng lưới hoạt động Phật sự rộng khắp.
Một sự kiện vang dội toàn quốc do ông và Hội Phật Học Nam Việt khởi xướng vào năm 1952 là lễ rước ngọc Xá Lợi tại Sài Gòn. Sự kiện này đã thu hút sự tham dự của đông đảo Tăng Ni, Phật tử và đồng bào, đánh dấu lần đầu tiên xá lợi Phật được cung nghinh đến Việt Nam.
Vai trò trong giai đoạn đấu tranh và giáo dục Phật giáo
Trong giai đoạn “pháp nạn” năm 1963, ông giữ vai trò Tổng thư ký Ủy Ban Liên Phái Bảo Vệ Phật Giáo, kiên cường đòi hỏi chính quyền thực thi chính sách bình đẳng tôn giáo. Chùa Xá Lợi, nơi đặt trụ sở của Ủy ban, đã trở thành biểu tượng cho cuộc đấu tranh chống lại chế độ kỳ thị tôn giáo.
Năm 1964, ông tham gia soạn thảo Hiến Chương Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất và được bầu làm Phó Viện trưởng Viện Hóa Đạo. Tuy nhiên, do bất đồng quan điểm về tổ chức, ông đã từ nhiệm sau đó một tháng để tiếp tục cống hiến cho Hội Phật Học Nam Việt.
Bên cạnh đó, ông còn có những đóng góp quan trọng cho lĩnh vực giáo dục Phật giáo. Khi Viện Đại học Vạn Hạnh được thành lập, ông đã nhận lời làm giáo viên và sau đó giữ chức Phụ tá Viện trưởng đặc trách hành chánh, tài chánh, kiêm Tổng thư ký niên khóa 1967-1968.
Tác phẩm và di sản
Với học lực uyên thâm và sự thấu hiểu sâu sắc giáo lý, cư sĩ Mai Thọ Truyền đã dành nhiều thời gian dịch và trước tác các tác phẩm có giá trị về Phật học, góp phần làm phong phú thêm kho tàng tri thức Phật giáo:
- Tâm và Tánh (1950)
- Ý nghĩa Niết Bàn (1962)
- Một đời sống vị tha (1962)
- Tâm kinh Việt giải (1962)
- Le Bouddhisme au Viet Nam (1962)
- Pháp Hoa huyền nghĩa (1964)
- Địa Tạng mật nghĩa (1965)
Ngoài ra, ông còn nhiều tác phẩm chưa xuất bản và một tác phẩm đang dang dở là Kinh Lăng Nghiêm. Những công trình này không chỉ là tài liệu tham khảo quý báu mà còn là minh chứng cho sự cống hiến không mệt mỏi của ông cho việc truyền bá Phật pháp.
Ngày 17 tháng 4 năm 1973, cư sĩ Mai Thọ Truyền đã an nhiên viên tịch ở tuổi 69. Cuộc đời ông là một tấm gương sáng về tinh thần phụng sự, trí tuệ uyên bác và lòng từ bi quảng đại. Ông đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp hoằng pháp lợi sinh, để lại một di sản vô giá cho Phật giáo Việt Nam, đặc biệt là trong việc phát triển hệ thống Phật học cư sĩ, vẫn còn duy trì và phát triển cho đến ngày nay.
Thích Đồng Bổn
(Tiểu Sử Danh Tăng Việt Nam)
Hành trình sự nghiệp, chí hướng tu hành, cũng như những đóng góp ý nghĩa của Cư sĩ Chánh Trí – Mai Thọ Truyền cho đạo pháp sẽ còn được hé lộ nhiều hơn nữa. Hãy khám phá thêm những câu chuyện và tư tưởng sâu sắc khác trong chuyên mục Tiểu sử.
