Hòa thượng Thích Trí Thủ, với pháp danh Tâm Như, là một bậc Trưởng lão uyên bác, sinh năm 1909 tại Quảng Trị. Dù không xuất thân từ Phật học viện, người viết vẫn giữ trong tim ba kỷ niệm sâu sắc về ngài, người đã bắt đầu học kinh điển từ năm 14 tuổi và chính thức xuất gia năm 17 tuổi. Tìm hiểu thêm về ngài tại Chiasedaophat.
ÔN GIÀ LAM – HÒA THƯỢNG THÍCH TRÍ THỦ
(1909 – 1984)
Kỷ niệm về một bậc Trưởng lão
Dù không có nhiều dịp tiếp xúc thân mật với Hòa thượng Thích Trí Thủ (thường gọi là Ôn Già Lam), do không xuất thân từ Phật học viện và những bận rộn của bổn phận tại chùa Trúc Lâm, người viết vẫn giữ trong tim ba kỷ niệm sâu sắc, khó quên về bậc Trưởng lão này.
Trước khi chia sẻ những kỷ niệm cá nhân, xin phác thảo đôi nét về thân thế và sự nghiệp của Hòa thượng, dựa trên các tài liệu và bài viết tưởng niệm.
Thân thế và Sự nghiệp của Hòa thượng Thích Trí Thủ
Hòa thượng có thế danh Nguyễn Văn Kính, pháp danh Tâm Như, pháp hiệu Thích Trí Thủ. Ngài sinh ngày 01 tháng 11 năm 1909 (nhằm ngày 19 tháng 09 năm Kỷ Dậu) trong một gia đình nho phong tại làng Trung Kiên, xã Bích La, quận Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Song thân của Ngài đều là những người tín tâm Tam Bảo.
Năm 14 tuổi, Ngài bắt đầu theo học kinh điển Phật giáo tại chùa Hải Đức, Huế. Đến năm 1926, khi 17 tuổi, Ngài chính thức xuất gia và thọ giáo với Hòa thượng Viên Thành tại chùa Tra Am, Huế.
Năm 1929, Ngài tròn 20 tuổi và được Bổn sư cho thọ giới Tỳ Kheo tại Đại giới đàn chùa Từ Vân, Đà Nẵng. Tại đây, Ngài đã trúng tuyển Thủ Sa Di trong số 300 giới tử, và được ban pháp hiệu Thích Trí Thủ, hàm ý khen tặng danh hiệu “đứng đầu”. Cùng năm đó, Bổn sư viên tịch, Ngài lưu lại chùa Tra Am hai năm để phụng sự.
Năm 1932, Ngài theo học tại Phật học đường Trúc Lâm, Huế, do Hòa thượng Giác Tiên thành lập và mời Hòa thượng Phước Huệ làm chủ giảng. Đây là trường Đại học Phật giáo đầu tiên, đánh dấu một mốc quan trọng trong phong trào Chấn hưng Phật giáo tại miền Trung Việt Nam, đào tạo nhiều giảng sư ưu tú.
Tác phẩm và Dịch phẩm tiêu biểu
Hòa thượng Thích Trí Thủ đã để lại cho hậu thế một di sản đồ sộ gồm nhiều tác phẩm dịch thuật và biên soạn giá trị, thể hiện tâm huyết hoằng pháp và nghiên cứu Phật pháp sâu sắc:
- Kinh Phổ Hiền
- Mẹ Hiền Quán Thế Âm
- Kinh Vô Thường
- Kinh A Di Đà (thể thơ 4 chữ)
- Pháp Môn Tịnh Độ
- Nghi Thức Phật Đản
- Tứ Phần Luật
- Nghi thức Truyền Giới Tại Gia Bồ Tát và Thập Thiện
- Luật Tỳ Kheo
- Để trở thành người Phật tử
- Kinh Bất Tăng Bất Giảm
- Thường Bất Khinh Bồ Tát
- Phát Bồ Đề Tâm
- Thử vạch quy chế đào tạo Tăng tài
- Nghi thức tụng niệm hàng ngày của giới Phật tử
- Điều căn bản cho giới Phật tử mới quy y
- Và nhiều tác phẩm văn thơ khác.
Ba kỷ niệm đáng nhớ với Ôn Già Lam
1. Năm 1970: Lời khuyên về tu tập và nhân quả
Vào dịp đầu năm, khi Hòa thượng Thích Trí Thủ có dịp về Huế thăm các bậc Trưởng lão, Ngài đã ghé thăm chùa Trúc Lâm. Trong buổi gặp gỡ thân mật cùng Hòa thượng Trúc Lâm, người viết được vinh dự hầu cơm và chứng kiến cuộc trao đổi ý nghĩa.
Hòa thượng Già Lam đã gợi ý cho hai vị Tín Đạo và Tín Niệm theo học tại Phật học viện Nha Trang, nhưng người viết đã xin được ở lại để phụng sự Sư phụ và chúng. Khi được hỏi lý do không theo học, người viết đã bày tỏ trách nhiệm với chùa và niềm vui khi hai vị đồng học có cơ hội phát triển.
Hòa thượng Già Lam đã ân cần khuyên nhủ:
“Lớp tôi bắt đầu xế chiều rồi. Mấy chú lo mà tu, mà học, để sau này nối tiếp việc làm của chúng tôi. Cứ đem tứ vô lượng tâm mà hành trì và xử thế. Đừng trái với giới luật, đừng trái với Phật pháp là được rồi. Ở đời có ai khen mình đâu. Thấy làm được việc thì ganh tỵ, thị phi; thấy làm không được việc thì chê bai trách móc. Có điều tôi muốn nhắc nhở với các chú, mặc dầu thầy của mấy chú đã dạy từ lâu và hằng ngày, đó là phải xem trọng nhân quả của Phật. Nhân quả của Phật dạy không bao giờ sai đâu. Chỉ vì con người cứ tham danh, tham lợi mà lờ đi đó thôi.”
Trong cuộc trò chuyện, hai bậc Trưởng lão cũng đã bày tỏ sự trăn trở về việc giáo dục Tăng Ni ngày nay, lo ngại về sự thiếu oai nghi và tinh thần tu học của một bộ phận giới trẻ, ảnh hưởng đến tương lai của Chánh pháp.
2. Mùa Hè đỏ lửa 1972: Lời động viên trong thời chiến
Trong giai đoạn khó khăn của đất nước, khi người viết đang đảm nhận vai trò Giám đốc xưởng khai thác gỗ Lục Hòa và không may gặp tai nạn, đã được Hòa thượng Già Lam đến thăm tại bệnh viện Trung ương Huế. Dù đang bận rộn với nhiều trọng trách trong Giáo hội, Hòa thượng vẫn dành thời gian hỏi thăm sức khỏe, động viên và chia sẻ những nỗi niềm.
Hòa thượng bộc bạch về những khó khăn trong việc điều hành Giáo hội, tình hình kinh tế eo hẹp, cũng như những trăn trở về cuộc sống khổ đau của người dân trong chiến tranh.
“Đứng về cửa giải thoát thì bảo: Tâm bao thái hư, nhưng sự thật thì không bao được. Đất nước mình, dân chúng mình sao mà khổ quá. Nghiệp chi mà nặng quá. Không biết đến khi đất nước thống nhất, hòa bình nó sẽ ra sao đây. Đúng là thế gian thường bảo: ‘Gánh cực mà chạy lên non, chạy xuôi chạy ngược, cực còn chạy theo.’”
Ngài cũng nhấn mạnh trách nhiệm của Tăng Ni trẻ trong việc kế thừa và hoằng dương Chánh pháp, đặc biệt là vai trò của tập thể Tăng già trong việc duy trì mạng mạch Phật giáo.
“Các chú cố gắng lên để thay thế các bậc cha anh trong mai hậu. Càng về sau, sự truyền bá Chánh pháp càng khó khăn hơn. Chúng ta là một tập thể Tăng già. Giáo hội Tăng già rất quan trọng. Mạng mạch của Chánh pháp, tập thể Tăng già chịu trách nhiệm phần lớn. Các chú nên nhớ lấy.”
3. Năm 1976 tại Tu viện Già Lam: Lời nhắn nhủ về đạo nghiệp
Sau khi đất nước thống nhất, trong một lần ghé thăm Tu viện Già Lam, người viết đã gặp lại Hòa thượng Già Lam. Dù hoàn cảnh có nhiều thay đổi, Hòa thượng vẫn luôn quan tâm đến việc đào tạo Tăng tài và duy trì các lớp học Phật pháp.
Trong những ngày lưu lại đây, người viết đã được chứng kiến sự tận tâm của Hòa thượng trong việc giảng dạy cho các học Tăng, dù số lượng không còn đông đảo như trước. Ngài chia sẻ những kinh nghiệm quý báu về tu học và định hướng cho Tăng đoàn trong tương lai.
Trước khi người viết trở về Huế, Hòa thượng đã căn dặn:
“Mấy chú, chiều hôm qua được nghe thầy Thiện Minh tâm sự rồi. Cố gắng mà giữ gìn cho mình và cho Đạo dù bất cứ ở đâu. Về ngoài nớ, tui gởi lời thăm thầy Trúc và quý thầy. Có lẽ Tết năm này tui không về được. Thời buổi đi lại khó khăn, thôi thì chịu khó xa Huế một thời gian. Ngoài nớ cũng còn quý thầy lớn, cũng đỡ…”
Đó là lần cuối cùng người viết được diện kiến Hòa thượng. Sau đó, khi sang hải ngoại, người viết mới hay tin Ngài đã an nhiên viên tịch.
Di sản và Lời tri ân
Hòa thượng Thích Trí Thủ, với hạnh nguyện đào tạo Tăng tài và hoằng pháp lợi sanh, đã cống hiến trọn đời mình cho Đạo pháp và Dân tộc. Ngài luôn chú trọng đến vấn đề giáo dục Tăng Ni, xem đó là nền tảng vững chắc cho sự phát triển của Phật giáo.
Dù thời gian trôi qua đã hơn ba mươi năm, những lời dạy vàng ngọc và tấm gương tu hành của Ngài vẫn còn nguyên giá trị, là kim chỉ nam cho những thế hệ Tăng Ni và Phật tử. Người viết xin kính cẩn đảnh lễ trước long vị và tôn nhan của Ngài tại Tu viện Già Lam.
Hoa Kỳ, ngày Mạnh Đông – Kỷ Tỵ (01/12/2008)
Hậu học Điều ngự tử TÍN NGHĨA
Những lời dạy của Hòa thượng Thích Trí Thủ vẫn còn vang vọng, là nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ. Nếu quý bạn đọc muốn tìm hiểu sâu hơn về cuộc đời và sự nghiệp của những bậc chân tu như Ngài, xin mời khám phá thêm trong chuyên mục Tiểu sử.
